آداب ميهمانى الهى

آداب ميهمانى الهى را مى‏توان به سه دسته تقسيم كرد:

1- آدابى كه توجه و پايبندى به آنها، شرط حتمى براى ورود به ميهمانى الهى است. اين دسته، عبارت است از پرهيز از مفطِرات روزه¹ به قصد قربت .

جايگاه بررسى اين دسته از آداب(احكام)، فقه است و چون «رساله‏هاى عمليّه» آنها را به نحو مبسوط بيان كرده‏اند، نيازى به طرح تفصيلى اين مباحث در اين مجموعه نيست .

2- آدابى كه رعايت آنها، شرط ضرورى براى بهره‏بردارى انسان از اين ضيافت الهى در جهت تجديد حيات معنوى خويش و رسيدن به تكامل روحى است .

آنچه جامع همه آداب اين دسته است، پرهيز از محرّمات الهى است. از اين رو، در گزارش خطبه معروفى كه پيامبر (صلى‏الله‏عليه‏و‏آله) در آستانه ماه رمضان فرمود، آمده است كه امام على (عليه‏السلام) در اثناى آن پرسيد:

يا رَسولَ اللهِ، ما أفضَلُ الأَعمالِ في هذَا الشَّهرِ؟ اى پيامبر خدا! بهترينِ كارها در اين ماه چيست؟

پيامبر خدا پاسخ داد:

الوَرَعُ عَن مَحارِمِ اللهِ²؛ «پرهيز از محرّمات الهى.»

در تبيين پاسخ پيامبر، مى‏توان گفت كه گناهان، آفاتى هستند كه حيات معنوى انسان را تهديد مى‏كنند و مانع شكوفايى آن مى‏شوند.

از اين رو ، با وجود گناهان ـ كه مانع رشد معنوى انسان‏اند ـ روزه هرگز نمى‏تواند موجب تحوّل معنوى در انسان شود. بنابراين، روزه‏دارِ مبتلا به آفت گناه، از روزه‏اش بهره نمى‏برد و به تعبير پيامبر خدا:

رُبَّ صائِمٍ حَظُّهُ مِن صِيامِهِ الجوعُ وَ العَطَشُ، و رُبَّ قائِمٍ حَظُّهُ مِن قِيامِهِ السَّهَرُ³

چه بسا روزه‏دارى كه بهره‏اش از روزه خويش، گرسنگى و تشنگى است و چه بسا نمازخوانى كه بهره‏اش از سحرخيزى، بيدار ماندن است!

امام على (عليه‏السلام) نيز در اين زمينه مى‏فرمايد:

كَم مِن صائِمٍ لَيسَ لَهُ مِن صِيامِهِ إلاَّ الجوعُ وَ الظَّمَأُ ، و كَم مِن قائِمٍ لَيسَ لَهُ مِن قِيامِهِ إلاَّ السَّهَرُ و العَناءُ ، حَبَّذا نَومُ الأَكياسِ و إفطارُهُم⁴

چه بسا روزه‏دارى كه از روزه‏اش جز گرسنگى و تشنگى، بهره‏اى ندارد و چه بسا نمازخوانى كه از نمازش جز بيدارى و رنج، بهره‏اى نمى‏برد . خوشا خواب و خوراكِ خردمندان هوشيار!⁵

بنابراين، پرهيز از مفطِرات روزه، شرط ورود به ميهمانى الهى است و پرهيز از گناهان، شرط بهره‏ورى از بركات آن .

3- آدابى كه مراعات آنها، شرط رسيدن به بهره‏ورى كامل از ميهمانى الهى است. اگر از بخش سوم، باب اوّل را استثنا كنيم، ابواب ديگر اين بخش به اين دسته از آداب مى‏پردازند. تلاش شده تا همه عناصرى كه در متون و منابع اسلامى، به تحقّق اين نوع بهره‏ورى از ميهمانى الهى نقش دارند، گردآورى شوند؛ ليكن بايد توجه داشت كه اينها آداب استحبابى‏اند و هر كس مى‏تواند به اندازه توان و حال و فرصتى كه دارد، از آنها بهره‏مند گردد.