باز خونین شهر ما خرم شود

جایگاه فتح خرمشهر در شعر مقاومت

در بیست و ششم شهریورماه 59 در برابر نگاه میلیون ها بیننده ، صدام رییس جمهور منفور عراق ، قرارداد 1975 الجزایر را پاره كرد و با یك حركت روانی ، فضا و زمینه ذهنی مردم عراق و جهان عرب را برای پذیرش جنگ آماده كرد. ظهر سوزان سی و یكم شهریور 59 تعرض همه جانبه و سراسری ارتش عراق به فرودگاه های ایران و مرزهای جنوب و غرب كشورمان آغاز و شهرهای میهن اسلامی آماج گلوله های دشمنان بعثی قرار گرفت.

ارتش عراق ، مناطق وسیعی از خاك ایران را اشغال كرد . صدام سرمست از این پیروزی های اولیه رویای فتح تهران و نابودی انقلاب نوپای اسلامی را در سر می پروراند.

در این لحظات و روزهای حساس ، جوانان پرشور انقلاب ، با عشق و ایمانی شگرف و شگفت با اندك امكانات به مقابله با مهاجم متجاوز بر خاستند و به خلق حماسه هایی پرداختند كه جز با نیروی ایمان و امدادهای غیبی خداوندی میسور نبود كه فتح خرمشهر در روز سوم خرداد از آن نمونه هاست.

بی شك اگر چه شروع جنگ و تبعات زیان بار انسانی و مالی آن در آغاز بسیار نگران كننده و بهت آور بود امّا به جرأت می توان ادعا كرد كه روز اشغال خرمشهر برای ملت ایران از غمناك ترین و نگران كننده ترین روزهای تاریخ پرافتخارشان بود ؛ چرا كه همواره هر ایرانی با خود و در دل می گفت كه نكند قطعه ی عزیز ایران اسلامی از تنش جدا شود و این دل تنگی و دل زدگی را می توان از نامیدن این شهر به خونین شهر از جانب ایرانیان در یافت ؛ به دیگر عبارت اشغال خرمشهر كه پیش از این به عروس خوزستان مسّمی بود ، به سان زخمی بود كه التیام پذیر نبود و همانند جراحتی بود كه بر وجدان جامعه زخم خورده ی ایرانی سنگینی می كرد و هیچ ایرانی پر افتخاری نمی توانست و نمی خواست تا با قبول این واقعیت كریه و زشت ، ننگ ابدی و شرم آور را برای خود به یادگار نهد . آزادی خرمشهر پس از 575 روز اسارت در عملیات بیت المقدس باعث شد كه تمام حامیان صدام از آن همه رشادت و شهادت ایرانیان جان بر كف انگشت حیرت به دهان گرفته و در مقابل عظمت حضور آنان سر تسلیم فرود آورند.

در سوم خرداد 61 دیگر خرمشهر ، خونین شهر نبود ؛ چرا كه خود رجای واثق و اطمینان قلبی داشت كه سربازان پرشور خمینی كبیرهمان گونه كه بارشادت و تلاش خستگی نا پذیر خویش ، او را از چنگال ددمنشان متجاوز خارج ساختندتوانایی و روحیه ی آزادی سایر مناطق تحت اشغال را هم دارند و بی جهت نبود كه روز پیروزی و فتح خرمشهر را روز «مقاومت و پیروزی» نام نهادند.

آری ! در آن ایام اشغال كه دشمن از زمین و آسمان آتش بمب و موشك به خرمشهر فرو ریخت ، خرمشهر هرگز رنگ نباخت و بر خود نلرزید و آب بر لبش نخشكید ، جاری و جاودان ماند و درس پاكی و پایداری رابه جوانان زنده دل ایران آموخت وآب در بنیاد دشمنان جنگ افروزریخت وخانه خیالات و پندارهای آنان را از پایه برافكند.

حماسه عظیم و رفیع خرمشهر ، حماسه ای تكان دهنده است كه در آسمانی به بلندی ابدیت و در تارك ایران اسلامی همواره و سرافرازانه می درخشد و به عنوان نماد مقاومت و پیروزی از روی غرور و مباهات گردن فرازی می كند. اما آن چه كه قابل ذكر است این كه گذر زمان محك و معیار خوبی برای ماندن نام و یاد كسان و یا حوادث و یا عاملی برای هدم و كم رنگی نام و ذكر آن شخص و یا رویداد است و چه بسیارند حوادث و اتفاقاتی كه با گذشت زمان نام و یادشان به فراموشی سپرده می شود و در سال های آتی ، گرد و غبار نسیان و فراموشی روی آنان را می پوشاند و از این رو باید یك حادثه آن چنان با تار و پود انسان های جامعه و فرهنگ آنان عجین شده باشد كه نه تنها هیچ زمانی به فراموشی سپرده نشود ؛ بلكه هر روز لباس و جلوه ای نو پوشد و خود نمایی كند.

نام و یاد هیچ خاطره و شهری ، ناخواسته در حوزه ادبیات هیچ ملتی مكرر وارد نمی شود. نگاهی به تاریخ ادبیات مقاومت ما مؤید این موضوع است . در میان شهرهای مورد تهاجم جنگ تحمیلی ، كمتر شهری به اندازه خرمشهر مورد ستایش قرار گرفته و نامش در حوزه ی ادبیات مقاومت تكرار شده است و كمتر شعر شاعر دفاع مقدس را می توانیم بینیم كه در آن رنگ مایه شجاعت و توصیف دلاورمردان فتح خرمشهر كه متكی بر ارزش ها و نماد ملی ماست ، یافت نشود و چه بسیارند شاعران و نویسندگانی كه حماسه خرمشهر انگیزه و الهام بخش شعر گفتن و سخن سرای شان درباره ادبیات مقاومت و جنگ تحمیلی شده است و چنین است كه اگر فتح خرمشهر را بازتاب بخشی از دفاع مقدس بنامیم ، گزافه نگفته ایم. شاعران در شعرشان پایمردی ، مقاومت در برابر ظلم و تجاوز و زیاده خواهی و بی عدالتی را به تصویر كشیدند تا همه مردم جهان با اسطوره ها و قهرمانان دفاع مقدس و فتح خرمشهر آشنا شوند . در این آثار، شاعرگاهی با دلتنگی از عروج یاران و كوچ پرندگان مهاجر یاد نمود و گاه به ستایش و تمجید ایستادگی و شجاعت خستگی نا پذیر آنان پرداخت و از شهیدان « جهان آرا » و «فهمیده » به عنوان نمادها و مصادیق ایستادگی نام برد و تهور و بی باكی آنان را در مقابل هجوم دشمن ستود و تحسین كرد .

به جهت تایید مطالب ذكر شده به ابیاتی از اشعار شاعران در این زمینه اشاره می شود.

ایلچیان / شمشیرهای خون چكان را / صیقل می دهند / و یاسای چنگیز را تكرار می كنند / و در پستوی تاریك / دختران / مهتاب رخساره های شان را در خسوفی تاریك / انكار می كنند / بر دروازه های خرمشهر / ایلچیان / سربداران را به در می كنند / (تیمور ترنج )

هنوز هم از بندر گاه / بوی عرق تن كارگران می آید / باز گشته ام / تا این زخمی را / كه بر گرده ی خونین خاكمان نشانده اند /التیام دهیم . (تیمور ترنج )

تو همچون غنچه های چیده بودی/ كه در پرپر شدن خندیده بودی

مگر راه حیات جاودان را/ تو از فهمیده ها فهمیده بودی

( قیصر امین پور )

الا شهر خرم الا شهر خون/ كه شد از ستم خاك تو لاله گون

( محمود شاهرخی )

ای شهر خرمشهر ای خاك گهرخیز/ ای سینه ی پر آذرت از غصه لبریز

( سپیده كاشانی )

در دیباچه یاد تو جز تصویر فتح نیست/ آن چه در پیكار شیران دلاور دیده اند

( مشفق كاشانی )

بلند آستان شهر خونین ما/ ز تو خرم آیین ما دین ما

(علی موسوی گرمارودی)

به شهر سوخته سر افراز می گویم/ كه این چنین در فراز می گویم

( علی گلمرادی )

به شهر آتش و خون و حماسه خرمشهر/ به پای صبر ز راهی دراز آمده ایم

( حمید سبزواری )

باز خونین شهر ما خرم شود/ باز هر گلدسته ای پرچم شود

( حسین اسرافیلی )

اگر چه ممكن است شاعران ما بعد از پایان جنگ تحمیلی دیگر شعری به موضوعیت جنگ ایران و عراق كمتر بسرایند امّا باید با نگاهی معرفت شناسانه و یا بهره گیری از مولفه های زیبا شناسانه روایت جنگ و ایثار و حماسه سازان را به شاهكارهای حماسی و ادبی تبدیل كنند تا برای همیشه در بطن تاریخ و در سینه انسان ها باقی بماند.

یادمان باشد در روزهای تاریخ مان ، روزهایی تجلی فداكاری و ایثار و معنویت و غیرت ایرانی اند . روزهایی كه از ظهور شعر تازه ای روایت دارند ، نباید فراموش شوند. آن روزها از جمله سوم خرداد و فتح خرمشهر نیازمند توجه اهل ذوق و لطف و شعر است تا سندی ماندگار از حماسه ای سرخ و شكوهمند به آیندگان ارایه گردد.