پاسخ به:نقد وبررسی ادبی
دوشنبه 28 شهریور 1390 11:48 PM
خواب گنجشک های میرافضلی
بررسی «خواب گنجشکها» سروده سیدعلی میرافضلی
«خواب گنجشکها» پنجمین مجموعه شعر این شاعر و دربرگیرنده اشعار نیمایی سروده شده او طی سالهای 1385 تا 1389 است. اشعار این مجموعه پیرامون موضوعات و مضامین متنوع عاطفی و اجتماعی سروده شدهاند. این دفتر از سوی انتشارات انجمن شاعران ایران راهی بازار نشر شده است.
سید احمد نادمی: این مجموعه شعر از جمله کتابهایی است که یکی از پرسشهای مهم شعر امروز را دوباره مدنظر ما قرار میدهد. به عبارت دیگر به سبب این اثر به یاد میآوریم که کارگزاران ادب امروز یعنی همان نظریهپردازان و منتقدان یکی از اصلیترین کارهایشان که همان تبیین شعر نیمایی است را به سرانجام نرساندهاند. حتی در دهه 40 و 50 که پیروان جدی شعر نیمایی هنوز زنده بودند هم ماجرای شعر نیمایی نتوانست با یک تعریف پویا روبرو شود. در دهههای اخیر عملا رویکرد بسیار محدودی به شعر نیمایی وجود دارد اما این قالب شعری با رویکرد محدود نیز ارتباط بسیار خوبی را با خوانندگان شعر برقرار کرده است.
مجموعه شعر «خواب گنجشکها» میتواند پاسخ مناسبی برای این مساله باشد که با رویکردهای مدرن میتوان از یکی از شکلهای اصلی شعر امروز استفاده کرد. میرافضلی پیشتر نیز در مجموعه شعر «گنجشک ناتمام» خودش به تثبیت جریان جدی شعر کوتاه کمک کرد. این امر نشان میدهد که میرافضلی به عنوان یک شاعر زبان زمان خودش را درک میکند و پاسخ شاعرانه خودش را میدهد. اینکه آیا دغدغه شعر نیمایی تنها وزن است؟، از جمله مسائلی است که این کتاب ما را به فکر کردن به آن وامیدارد.
میرافضلی به عنوان شاعر در این مجموعه شعرهایش را به آیینهای از رفتارهای اندیشهای خویش بدل میکند. به عبارت دیگر رفتارهای ادبیاش را شناسنامهدار میکند. موضوع کلی این اشعار مسایل عاطفی است. در حقیقت ما با یک اثر تغزلی روبهرو هستیم. از سوی دیگر غمخواری شاعر با دردهای مردم و اجتماع را میتوان در تصویرهای روایی که در شعرهایش ارایه میدهد، به خوبی درک کرد.
در آخرین شعر این اثر با عنوان «سیدعلی میرافضلی»، شاعر با حروف اسم خودش در این شعر مکاشفه ویژهای دارد. بر اصطلاح مکاشفه تاکید دارم؛ چراکه یکی از کلید واژههای فهم زیبایی شعرهای کهن، کشفهای شاعرانه است. شاعر از قابلیتهای وزنی به صورت گسترده استفاده میکند. همچنین لحن ویژهای دارد. از یک سو شوخ طبعی او دیده میشود و از سوی دیگر گفتوگوهای محاورهای را بهکار گرفته است.
میرافضلی شعرهای کوتاهش را با یک نخ نامرئی به یکدیگر وصل کرده است. در حقیقت شعر شاعرانی همچون او، شعر فرهیختهای است. این ویژگی در شعر مرحوم امینپور، محمدرضا روزبه و ترکی نیز دیده میشود. به عبارت دیگر این ویژگی را در شعر شاعرانی میتوان دید که از گنجینه شعر فارسی بهترین استفاده را کردهاند و پیشنهادات ادبی را در اشعار آنها میتوان مشاهده کرد.
محمدرضا ترکی: نخستینبار در سال 1366 در دوران دانشجویی با میرافضلی که آن دوران در سالهای پایانی دبیرستان به تحصیل مشغول بود، آشنا شدم. اقبال به شعر در آن زمان بسیار بیشتر از زمان حاضر بود. درخششی که میرافضلی در شعر آن زمان داشت ادامه یافت و سبب شد او به عنوان یکی از جدیترین شاعران امروز شناخته شود.
میرافضلی جدا از جنبه شاعریاش یک محقق برجسته در عرصه متون قدیمی است. برخلاف تصور سادهلوحانه برخی که میاندیشند نیما کار را در سرایش شعر آسان کرده، برعکس او کار را بسیار دشوار کرده است. اما موفقیت میرافضلی به دلیل پشتوانه عظیم این شاعر از دانش، فرهنگ و ذوق او است؛ چراکه میرافضلی در عرصه شناخت رباعی کهن حرف نسخت را میزند. شعر میرافضلی بدون شناخت و فهم قالب نیمایی و شعر کوتاه غیر قابل درک خواهد بود. متاسفانه در روزگار ما به شعر نیمایی ستم شده است.
طنز میرافضلی از دقیقترین، لطیفترین و دلنشینترین طنزها با درونمایه ادبی در روزگار ماست. همچنین این شاعر در عرصه وبلاگنویسی نیز سابقه طولانی دارد. 99 درصد اشعار این مجموعه پیشتر در وبلاگ میرافضلی منتشر شدهاند.
رویکرد این شاعر به شعر کوتاه ناشی از توجه او به شعر و ادبیات دوران سبک هندی است. این شاعر، تکبیتها، شعر کوتاه قدمایی و به ویژه قالب رباعی را بهطور عمیق درک کرده است. بدون مبالغه میتوان آثار میرافضلی را با آثار مهدی اخوانثالث یا مهرداد اوستا مقایسه کرد.
کاربرد وزن در شعر او به شدت نرم و روان است اما آنرا از سیاق عادی کلام متفاوت میکند. این ویژگی تا حدی در شعرهای میرافضلی دیده میشود که حتی ناشر مجموعه نیز در مقدمهای که بر این اثر نوشته در آن از شعرهای نیمایی و سپید شاعر یاد کرده است. در حالی که تمامی این اشعار در قالب نیمایی سروده شدهاند.
زبان شعرهای میرافضلی بسیار صمیمی و سالم است. در عین حال زبان او قدمایی نیز نیست و حتی به زبان محاوره نزدیک میشود. از سوی دیگر برخی از بندهای شعرش میتواند شعری مستقل باشند. همچنین ذهن این شاعر به سوی ایجاز تمایل دارد.
***
میرافضلی متولد 1348 در رفسنجان و فارغالتحصیل رشته زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران است. از جمله آثار او میتوان به مجموعه شعرهای «تقویم برگهای خزان»، «گنجشک ناتمام»، «رباعیات خیام در منابع کهن»، «گوشه تماشا» (مروری بر جریان رباعی معاصر از 1300 تا 1382)، تصحیح «رباعیات فکری مشهدی»، تصحیح «رباعیات سنایی غزنوی» و تصحیح «رباعیات حامدبن ابیالفخر اوحدالدین کرمانی» اشاره کرد.
فرآوری: مهسا رضایی
بخش ادبیات تبیان
منبع:خبرگزاری کتاب ایران
اللّهمّ عرّفنی نفسک فانّک إن لم تعرّفنی نفسک لم أعرف رسولک اللّهمّ عرّفنی رسولک فانّک ان لم تعرّفنی رسولک لم اعرف حجّتک
حافظ از دست مده دولت این کشتی نوح / ور نه طوفان حوادث ببرد بنیادت
