پیشینه تاریخی بردسکن
پنج شنبه 12 آبان 1390 1:55 PM
نتایج بررسیهای باستان شناسی بر روی تپهها و محوطههای با ستانی و همچنین شواهدی از آثار فرهنگی حاکی از آن است که منطقه بردسکن در هزارههای دوم و اول پیش از میلاد مسکونی و آباد بوده است . این ناحیه در قرون و سدههای گذشته جزیی از سرزمینی به شمار میرفت که در متون جغرافیایی و تاریخی از آن با نام (ترشیز) یا (طرثیث) یاد شده است . ترشیز در نیمه اول سده چهارم هجری از شهر های تابعه نیشابور محسوب میگردید . به شهادت متون تاریخی ناحیه مز بور در سالهای ۵۲۰ ق و ۶۵۰ ق، توسط سلجوقیان و سپاهیان مغول و بعد از آن نیز آماج حملات بسیار گردید . با طلوع دولت نادر شاه افشار اندکی از تهاجمات افغانها و ترکمنها به این ناحیه فروکش نمود اما این نا آرامی ها تا سلسله قاجار نیز ادامه یافت .
این اثر تاریخی در ۲۰ کیلومتری جنوب بردسکن و در میا ن دهستا ن شهر آباد قرار دارد. قرائن و شواهد باستان شناسی موید آثار زیستگاهی از صدر اسلام تا سده هفتم هجری در نزدیکی این بنا است. مناره مزبور با ظاهری استوانهای شکل و با ارتفاع ۱۸ متر از نظر تزیینات و نحوه آجر چینی نشان دهنده معماری به سبک و شیوه رازی است . بنا دارای دو کتیبه در بالا و پایین با مضامین آیات قرآنی، تاریخ بنیان اثر و بانی آن بوده که قرائت این خطوط بدلیل مخدوش بودن میسر نیست . همچنین در داخل مناره نیز پلکانی به طور مارپیچ تعبیه شده است . روی هم رفته ویژگیهای معماری انتساب این اثر را به عصر سلجوقی نشان میدهد.
برج مقبره آجری موسوم به (علی آباد کشمر) بر سر راه بردسکن به کاشمر قراردارد . گویا این بنا بر فراز بقایا و آوارهای قلعهای کهن به نام کوشک بنیان شده و از دیدگاه معماری با برج رادکان در چناران قابل مقایسه است . نمای خارجی بنا در پائین هشت ضلعی و بالاترین قسمت آن دارای گنبد مخروطی به صورت دو پوسته است که ۴۸ نیم ستون به انضمام تزئینات هندسی از آجر و کاشی فیروزهای زینت بخش آن شده است . بنا فاقد کتیبه است و بیشتر نشان دهنده اسلوب معماری در قرن هفتم هجری است.
بنای قاجاری رباط کبودان در میان روستایی به همین نام در ۱۰ کیلومتری بردسکن قرار دارد . به قولی واقف این رباط (حاجی میرزا احمدی مجتهد کاشمری) بوده و به سعی و اهتمام (کربلائی غلامرضا طبسی)بنیان شده است . شالوده رباط سنگی است و با طرح و نقشه یک ایوانی مشتمل بر حیاط مرکزی، دوازده اتاق، نماز خانه، محل نگهداری چهار پایان (اصطبل) و... میباشد.
این بنای مذهبی در ۱۰ کیلومتری جنوب بردسکن و در روستای سیف آبادواقع شده است . بیشترین فضای مسجد در بخش شرقی آن به صورت شبستان ستوندار با پایههای چهار ضلعی به ابعاد ۵/۱ متر شکل گرفته است . بر رأس پوشش گنبد خانه، گنبدی با ظاهر ساده و بر بالای ایوان دو ستون کوچک آجری که نمادی از ماذنه میباشدبه چشم میخورد.محراب داخل بنا و پوشش زیر گنبد با آجرهای خفته راسته تزئین شده است . بنا بر شواهد معماری مسجد جامع سیف آباد با ساختار یک ایوانی در سده سیزدهم هجری بنیان گردیده است.
مقبره عبدل آباد در فاصله ۲۵ کیلومتری از جنوب خاوری بردسکن قرار دارد . این بنا بقعهای خشتی آجری به ارتفاع ۱۰ متر میباشد که گنبدی بر فراز آن ساخته شده و فضای داخلی آن در قسمت زیر گنبد و بخشی از دیوارهای داخلی منحصر به گچبریهای ساده است، بنا متعلق به سده هشتم هجری میباشد.
از صنایع دستی وهنرهای سنتی شهرستان بردسکن که امروزه در این منطقه رواج دارد میتوان به بافت انواع فرشهای دستبافت، که پودهای آن در تناوبی بین پنج تا هفت رج از گرهها مشاهده میشوند اشاره کرد . این نحوه پود کشی از صفات مشخصه قالی های منطقه بردسکن میباشد . از دیگر هنر های سنتی و صنایع دستی بردسکن میتوان از گلیم بافی، حصیر بافی، قالیچه بافی و گیوه دوزی نام برد.
دهانه بیجورد یکی دیگر از مناطق مفرح و خوش آب و هوای شههرستان بردسکن میباشد که در شمال این شهرستان در میانه کوهها و کوهپایههای بیجورد واقع شده است .این منطقه بسیار سر سبز و خرم بوده و بعلت داشتن چشمهها وآب فراوان از پوشش گیاهی ویژ های برخوردار است . از سایر جاذبههای طبیعی بردسکن میتوان به آبشار سر برج اشاره کرد که در ناحیهٔ شمالی بردسکن واقع شده است .
موسیقی این شهرستان آمیختگی عمیقی با شئونات زندگی داشته و به نوعی بازگو کننده غمها، شادیها، آلام، آرزوها، اعتقادات و ... و روایتگر افسانههای محلی است که در حقیقت نوعی از موسیقی مقامی بوده و به طور کلی بر پایه دو بیتی و چهار بیتی خوانی استوار گشته است . این نوع موسیقی در سه قسم الف) ترانهها ب ) فریادها ج ) داستانهای روائی قابل تأ مل و بررسی است . از آهنگهای رایج در این منطقه میتوان به حسینا، سر حدی، حیدر بیک، گل محمد، کوچه باغی اشاره نمود . همچنین سازهای رایج در بردسکن بیشتر نی، دایره، دو سازه، سه تار، دهل و دو تار است.
در مرکز بردسکن و در مقابل مسجد جامع این شهر بنایی آجری از دوره قاجار واقع میباشد که به آب انبار سید باقر مشهور است . ساختار معماری این آب انبار دارای ۲۲ پله آجری، فضای پاشیر و مخزن بوده و از وبژ گی های بارز آن وجود باد گیری چهار طرفه به ارتفاع ۲ متر بر روی گنبد مخزن آن است .
سوغات و ره آورد سفر
از سوغات و ارمغان های شهرستان بردسکن میتوان به انواع گلیم ها و قالیچههای خوش نقش و نگار اشاره کرد . همچنین گیوههای دست دوز و سبد های حصیر باف این منطقه مورد توجه گردشگران و مسافران میباشد . بردسکن دارای محصولات باغی معروفی از جمله انار، انجیر و انگور است که کشمش و خشکبار این منطقه از شهرت بسزایی بر خوردار است . زعفران و زیره نیز جزو سوغات مهم این شهرستان به شمار میروند.
این مسجد در روستای زیرک آباد و بخش مرکزی شهرستان بردسکن واقع شده است . روستای زیرک آباد در ۱۱ کیلومتری جنوب غربی بردسکن قرار گرفته و بنا بر اطلاعات مو جود مسجد آن در قرن ۱۲ قمری ساخته شده است . این مسجد دارای پلانی ساده شامل گنبد خانه و شبستان میباشد . گنبد خانه مربعی به ابعاد ۷/۷ متر بوده که محرابی ساده را در یکی از اضلاع خود جای داده است . فضای شبستان نیز از سه اتاق مرتبط به هم شکل گرفته است . تز ئینات این بنا منحصر به کار بندی سقف ها و محراب ساده آن است .
این دره یکی از مناطق خوش آب وهوای شهرستان بردسکن است که در شمال این ناحیه واقع شده است منطقه شمالی بردسکن دارای کوهپایههایی زیبا وخرم و کوههایی نسبتا" رفیع نظیر کوه سرخ، چهل دختر، بغل داغ، وارسنگ میباشد که درههای سرسبز در میانهٔ آنها واقع شده اند . دره آسیاب خوشاب از تنوع گیاهی مطلوبی بر خوردار است و در آن انواع درختان مثمر و غیر مثمر رشد نموده اند.
این بنا در ۱۲ کیلومتری جنوب شهرستان بردسکن و در روستای کوشه قرار گرفته است . با عنایت به اعتقادات مردم کوشه این آب انبار در اواخر دوره قاجار به همت مردی خیر به نام محمد غلامی ثانی بنا شده و معمار آن استاد کربلایی نصر الله معمار شهر آبادی بوده است . آب انبار کوشه از خشت پخته ساخته شده و باد گیر زیبای آن بر فراز بنا چون نگینی می درخشد و چشم هر بینندهای را خیره میکند .
مزار امام زاده الله آباد در روستای الله آباد، در ۲۲ کیلومتری بردسکن قرار گرفته است . بنای این امام زاده دارای نقشهای چهار گوش است با نگرش به شواهد این بنای مذهبی احتمالا در عصر صفویه ساخته شده و از گذشته تا کنون برای مردم منطقه مکانی مقدس به شمار میرفته که برای اهدای نذورات به آن جا میروند .
در فرهنگ عامه مردم شهرستان بردسکن جشن ها و مراسم شادمانی و سرور فراوانی وجود داردکه جشن خواستگاری، جشن عقد خوانی، جشن عروسی، جشن بدنیا آمدن فرزند و نام گذاری او در روز هفتم یا دهم تولد، جشن خرمن که پس از جمع آوری محصول با مراسم ویژ ه و رقص چوب بازی همراه است . جشن ختنه سوران، جشن عید نوروز، جشن سده که معمولا در شب دهم بهمن بر گزار میگردد وجشن چها رشنبه سوری از این زمره اند.
این قلعه در روستای رحمانیه و در ۱۹ کیلومتری جنوب غربی بردسکن قرار گرفته و بنا بر مطالعات انجام شده قدمت آن به قرون ۸ تا ۱۲ ه . ق باز میگردد . قلعه رحمانیه دارای پلانی دایرهای شکل میباشد که نحوه قرار گرفتن آن در ارتفاع موید این نکته است که قلعه رحمانیه یکی از ابنیه نظامی و مستحکم دوران خود بوده است . فضاهای داخلی نیز به صورت دایرهای و متحدالمرکز ساخته شده اند و در ساختار آن از ملات کاهگل و خشت استفاده شده است .
جنوب شهرستان بردسکن با کویر لوت مجاور بوده و به همین سبب دارای چهرهای پست و هموار است که در نهایت به کوه کم ارتفاع الله آباد ی می پیوندد . یکی از جاذبههای طبیعی و گردشگری شهرستان بر دسکن نمکزارهای کویر لوت میباشد که تصویر بدیع از زیبایی های کویری را در برابر دیدگان علاقه مندان به طبیعت به تماشا می گذارد . این موهبت الهی شایسته بهره برداری بیشتری است که مسئولان امر را در جهت برپایی تورهای کویر گردی و ایجاد تسهیلات و امکانات توریستی در آن منطقه تشویق و ترغیب می نماید.
