زندگی نامه علما

احمد بن محمد اردبيلى (ره)

(نيمه اول قرن دهم هـ.ق)

ولادت

احمد بن محمد اردبيلى معروف به مقدس اردبيلى در شهر اردبيل مورخ 993 هـ.ق در عـصـر صـفويه ديده به جهان گشود.

تحصيلات

وى پس از رشد و نما و کسب تحصيلات ابـتـدايى ، به قصد تحصيلات عاليه ،به نجف اشرف مهاجرت کرد و با بهره گيرى از فضاى علمى و مـعـنوى نجف اشرف مجاورت آن خاک اقدس را پذيرفت و على رغم دعوتهاى مکررى که از سوى امرا و حکام صفوى از او به عمل آمد، نپذيرفت و تدريس و تدرس را بر استفاده از مزاياى اجتماعى و سياسى ايران ترجيح داد پس از شهيد ثانى مرجعيت و رياست تامه شيعه را در نجف بر عهده داشت.

اساتيد

1 ـ جمال الدين محمود، شاگرد جـلال الدين دوانى .

2 ـ ملا عبداللّه يزدى (صاحب حاشيه تهذيب المنطق ).

3 ـ مولى ميرزا جان باغندى .

ذکر نموده است او بـا شـيـخ بهايى و ميرزا محمد استرآبادى صاحب رجال معروف ، هم عصر بود و از بعضى شاگردان شـهـيـد ثانى کسب علم نموده است .

شاگردان

علماى بسيارى از محضر ايشان استفاده نموده اند که برخى از آنان عبارتند از:

1 ـ صاحب معالم.

2 ـ صاحب مدارک.

3 ـ ملا عبداللّه شوشترى.

4 ـ امـيـر غـلام .

5 ـ امـير فضل اللّه تفرشى .

هنگام فوت از او پرسيدند  به چه کسى مى توانيم رجوع کنيم ؟ گفت  در شرعيات به امير غلام ، و در عقليات به امير فضل اللّه تفرشى .

تأليفات

1 ـ زبدة البيان فى آيات احکام القرآن .

2 ـ مـجمع الفائدة و البرهان فى شرح ارشاد الاذهان علا مه حلى .

3 ـ حديقة الشيعه در تفصيل احوال پيامبر (صل الله عليه وآله ) و ائمه (عليه السلام ) (فارسى ).

4 ـ شرح الهيات تجريد قوشجى .

5 ـ اثبات واجب تعالى .

6 ـ اثبات امامت .

7 ـ تعليقه اى بر شرح مختصر الاصول عضدى .

8 ـ تـعليقه اى بر خراجيه محقق ثانى اين کتاب در مورد مساله خراج و ماليات نوشته شده است .

9 ـ استيناس المعنويه (به عربى ) در علم کلام .

10 ـ اصول الدين.

گفتار بزرگان

1ـ علا مه حر عاملى(ره) درباره او مى گويد  مـولى بزرگوار، احمد بن محمد اردبيلى ، عالم فاضل ، مدقق ، عابد زاهد، ثقه ،پرهيزگار، جليل القدر و عظيم الشان مى باشد .

2ـ صـاحب جامع الرواة که خود اردبيلى است ، در حق همشهرى خويش مى گويد احمد بن محمد اردبـيـلـى (ره) در جلالت قدر و اعتبار و موثق بودن ،مشهورتر از آن است که ذکر گردد او فقيه ، متکلم ، جليل القدر، و عابدترين و پرهيزکارترين مردم عصر خويش بوده است .

3ـ محدث نورى مى گويد عـالـم ربانى ، فقيه و محقق صمدانى ، مولى احمد بن محمد اردبيلى ، درخت علم و تحقيقات او با انوار درخشان قدس ، زهد، اخلاص و کرامات او پوشيده است.

4ـ محدث قمى در کتاب (الکنى و الالقاب ) در باره او مى گويد  عالم ربانى ، محقق و فقيه بزرگوار احمد بن محمد اردبيلى ، در تقوى ، جلالت ،فضيلت ، اصالت ، زهد، ديانت ، ورع ، امانت مشهورتر از آن است که قلم بر آن احاطه کند يا تحت عدد و شمارش در آيد او متکلم و فقيه بزرگوار مى باشد.

5ـ علا مه مجلسى درباره او گفته است  او در ورع و تـقـوى و زهـد، بـه حـد نـهـايى و مرتبت عاليه رسيده است و همانند او را در ميان پيشينيان و متأخرين نشنيده ام خداوند او را با پيشوايان معصوم (عليه السلام ) محشور دارد .

خصوصيات اخلاقى

در کـتـاب انـوار نـعـمـانـيه سيد نعمت اللّه جزائرى ، و در روضات الجنات ،حوادث و قضاياى حيرت انگيزى از آن عالم ربانى نقل کرده اند که صدور چنين اعمال و کرامات از دارندگان چنين ارواح وارسته و پاک با آن همه اخلاص و پاکى ،هيچ نوع تعجب و شگفتى ندارد براى نمونه نامه او به شاه عباس را ذکر مى کنيم:

او در ارتباط با رفع گرفتارى يک مسلمان نيازمند که از ترس شاه عباس به حرم مطهر امـيـر الـمـؤمـنـيـن على (عليه السلام ) پناهنده شده بود و متوسل به آن عالم ربانى گرديده بود ، ايشان نامه اى به اين مضمون به شاه عباس نوشت  بـانى ملک عاريت ، عباس بداند اگرچه اين مرد اول ظالم بود و اکنون مظلوم مى نمايد ،چنانچه از تـقـصير او بگذرى ، شايد که حق تعالى از پاره اى از تقصيرات تو بگذرد ، بنده شاه ولايت ، احمد اردبيلى .

شاه عباس در پاسخ نامه اين چنين نوشت :

بـه عرض مى رساند عباس خدماتى که فرموده بوديد، به جان منت داشته به تقديم رسانيد ،اميد که اين محب را از دعاى خير فراموش نکنند.

کلب آستان على ، عباس .

وفات

او پـس از عـمـرى تلاش و کوشش در راه اسلام و معنويت ، سرانجام در ماه صفر سال 993 هـ.ق در نجف اشرف به رحمت ايزدى پيوست و در جوار قبر محبوب و معشوق خويش ، سرور متقيان حضرت امام عـلـى (ع) در ايوان طلا سمت راست ورودى حرم مطهر مدفون گرديد.