تفاوت اميدواري و خيال پردازي

پرسش:
جايگاه و نقش اميدواري درحيات فردي و اجتماعي را توضيح داده و تفاوت هاي آن با خيال پردازي را بيان كنيد؟
پاسخ:
يكي از سازوكارهاي حيات فردي و اجتماعي انسان، اميدواري است.
از نظر جهان بيني توحيدي، اميد تحفه الهي است كه چرخ زندگي را به گردش در آورد.و موتور تلاش و انگيزه را پرشتاب تر مي كند. بنابراين اگر روزي اميد از انسان گرفته شود، دوران خمودگي، افسردگي و ايستايي او فرامي رسد. از اين رو اميدوار بودن، هنري است كه بايد همگان به خصوص نسل جوان آن را فراگيرند و سرلوحه برنامه هاي زندگي خود قراردهند.
حقيقت اميدواري
اميدواري، حالتي نفساني است كه در آن، انسان به اموري كه انتظارش را دارد دلبستگي پيدا كرده است. اميد، در انتظار چيزي بودن است، درحالي كه بيشتر وسايل و اسباب آن فراهم شده است. در فرهنگ فارسي، معمولاً اميد و آرزو، دركنار يكديگر به كار مي روند، اما در زبان عربي به صورت جداگانه با عنوان هاي «رجا» و «امل» استعمال مي شوند. با يك تحليل مي توان گفت: درهر اميدواري، آرزو هست، ولي هر آرزويي، اميدواري نيست. (محجه البيضاء، ج 7، ص 249)
تفاوت حالت اميدواري با خيال پردازي
انسان به اندازه اي مي تواند براي خود اميدسازي كند كه به مرز خيال پردازي و توهم نرسد. انسان به ويژه جوان از آنجا كه سرشار از انرژي است، توان رسيدن به آرمان ها و اهداف بلند را درخود مي بيند و افق بالاتري را براي خويش ترسيم مي كند، و در انديشه فرداهاي بهتر است. براي او همواره خطر افتادن در دام اوهام وجود دارد. اميدسازي هميشه با درنظرگرفتن واقعيات، امكانات و توان و طاقت فردي صورت مي گيرد، درحالي كه خيال پردازي فاقد اين ويژگي هاست. پس بايد دراميدهايمان تجديدنظر كنيم.
ملاك تفكيك اميدواري و خوش خيالي
بايد مرز بين اميدواري و خوش خيالي را به خوبي دانست تا يكي درجاي ديگري قرار نگيرد.
اميدواري مقوله اي است كه با فعاليت و تلاش همراه است. به بيان بهتر مي توان گفت:اميدواري از سه جزء شناختي، عاطفي و حركتي تشكيل مي شود كه با مقتضيات و امكانات فردي و محيطي انطباق دارد. دانش آموزي كه بدون تلاش و مجاهدت در انتظار كسب مدارج علمي و پذيرش در دانشگاه به سربرد درحقيقت به خيال پردازي و توهم كاذب روي آورده و از اميد واقعي فاصله گرفته است. اين مسأله درجهات معنوي نيز صادق است.
پيامبر اعظم (ص) مي فرمايد:«نادان كسي است كه از هواي نفساني خود پيروي كند و درعين حال از خداوند انتظار بهشت را داشته باشد» (همان،ص 250) همچنين امام علي (ع) دراين باره مي فرمايد:«لاتكن ممن يرجوا الاخره بغير عمل» از كساني مباش كه بدون عمل، به آخرت اميدواراست. (نهج البلاغه، حكمت 142)
بنابراين اگر انسان انتظار، اميد و آرزوي چيزي را در سردارد، بايد با سعي و تلاش مستمر، خود را براي رسيدن به آن اميدها و آرزوها آماده كند، در غير اين صورت به تصورات موهوم، غير واقعي و كاذب پرداخته است.