كابوس ريتالين

غافل از اين‌كه مصرف ريتالين، درست پس از چند هفته، رنگ ديگري به روياهايت مي‌زند. آن هم درست زماني كه نه‌تنها بدنت با عوارضي چون خشكي دهان، افزايش ضربان قلب، گشاد شدن مردمك چشم و بداشتهايي و بي‌خوابي آزاردهنده دست و پنجه نرم مي‌كند، مغزت هم ديگر حتي قادر به درك و تحليل مسائل ساده هم نيست. اين است تصوير دانشجويي كه در دام اعتياد به قرص‌هايي چون ريتالين، ترامادول و متادون مي‌افتد.

متيل فنيديت با نام تجاري ريتالين ابتدا قرار بود براي درمان افسردگي، خواب‌آلودگي در طول روز و سندرم خستگي مزمن استفاده شود، اما بتدريج با پيشرفت علم و تجربه‌هاي گوناگون مشخص شد كه مي‌توان از اين دارو در درمان كودكاني كه دچار اختلال بيش‌فعالي و كم‌توجهي هستند نيز استفاده كرد. ناگفته نماند كه قرص ريتالين خواصي شبيه آمفتامين (همان قرصي كه به اكستازي مشهور است) دارد و برخي از دانشجويان به دليل تاثير آن در درمان خواب‌آلودگي، بخصوص در شب‌هاي امتحان آن را مصرف مي‌كنند كه متاسفانه طي سال‌هاي اخير ميان دانشجويان و حتي ميان برخي از نوجوانان رواج يافته است. در واقع اين دسته از جوانان غالبا ناآگاهانه از اين قرص‌ها استفاده مي‌كنند تا بتوانند چندين ساعت متوالي در شب‌هاي امتحان بيدار بمانند و به شكل غيرمعمولي تمركز خود را حفظ كنند.

به رغم تصور بسياري از جوانان كه گمان مي‌كنند قرص‌هايي چون ريتالين بي‌خطرند و بدنامي مواد مخدر را ندارند، پزشكان و روانپزشكان با صراحت اعلام مي‌كنند كه ترك كردن داروهاي محرك آمفتاميني نظير ريتالين، حتي بسيار سخت‌تر و پيچيده‌تر از ساير مواد مخدر است. به علاوه استفاده كوتاه‌مدت ريتالين منجر به نياز بدن مصرف‌كننده به دوزهاي بالاتر اين دارو و حتي مصرف داروهاي سنگين‌تر و در برخي موارد به استفاده از مواد مخدر منتهي مي‌شود.

دكتر محمدجعفر صفايي، كارشناس ارشد روانشناسي باليني و مدرس دانشگاه در گفت‌وگو با «جام‌جم» با ريشه‌يابي عوامل موثر در گرايش جوانان به مصرف اين دسته از داروهاي محرك و اعتيادآور به كمبود رشد عاطفي و رواني فرد يا به بيان ديگر نقص در هوش عاطفي وي از زمان كودكي اشاره كرده و مي‌گويد: هر فرد در كنار رشد جسماني و عقلي ، بايد در زمينه عاطفي و رواني نيز در بستر خانواده رشد يابد. به بيان ديگر هوش عاطفي هر فرد يعني توانايي سازگاري وي با هيجان‌ها، اضطراب‌ها، خشم‌ها، تنهايي‌ها و دلشوره‌هايش. متاسفانه مشاهده مي‌شود غالب نوجوانان و جواناني كه به داروها و مواد اعتيادآور رو مي‌آورند از دستيابي به اين گنجينه از مهارت‌هاي عاطفي و رواني محروم هستند.

وي تاكيد مي‌كند: ريتالين كه داروي خاص كودكان بيش‌فعال همراه با كمبود توجه است از يك سو اولين تاثيرش روي تمركز و توجه دانشجوست و از سوي ديگر كسب آرامش، شعف و تحريك بيش از حد مدار پاداش و لذت مغز وي با ترشح دوپامين و آدرنالين. تاثيري بلافاصله مثبت و تسكيني براي دغدغه‌هاي جواني كه نمي‌تواند با اضطراب امتحان مواجه شود. اما از آنجا كه اين راهكارها از درون فرد بر نمي‌خيزد و موجب تقويت عزت نفس به معناي خود ارزشمندي و احاطه بر شرايط استرس‌زاي محيطي نمي‌شود، حس كفايت و شايستگي را تحريك و تقويت نمي‌كند.

به گفته اين روانشناس، شايع‌ترين عوارض مصرف خودسرانه قرص‌هاي ريتالين در كوتاه مدت عصبي شدن و بي‌خوابي، حالت تهوع و استفراغ، احساس سرگيجه و سردرد، تغييرات ضربان قلب و فشارخون، خارش و جوش‌هاي پوست، دردهاي شكمي، كاهش وزن و مشكلات معده، بروز حالت‌هاي روان پريشي و افسردگي پس از قطع مصرف خواهد بود.

به دنبال مصرف مقادير زياد ريتالين بروز عوارضي چون از دست دادن اشتها و سوءتغذيه، لرزش و پرش عضلات، تب، تشنج و سردرد، بروز حالت‌هاي پارانوييد، توهم و هذيان گريزناپذير خواهد بود.

صفايي مي‌افزايد: بي‌شك ترك داروهايي مثل ريتالين قبل از اعتياد طولاني‌مدت به آن تحت نظر يك روانپزشك بسيار آسان‌تر و با عوارض كمتري همراه خواهد بود. به علاوه بهترين و موثرترين راهكار براي افزايش تمركز در شب‌هاي امتحان، برنامه‌ريزي درست و بهره‌گيري مثبت از خواب به‌منظور تقويت مهارت‌هاي ذهني پيچيده است. كما اين‌كه متخصصان دريافته‌اند خواب كافي و عميق تغييرات مهمي را در پردازش احساسي و ذهني در مغز ايجاد مي‌كند و كارايي ذهني افراد را افزايش مي‌دهد.

وي تاكيد مي‌كند: آموختن معنا و ارزش تلاش به فرزندان، در كنار تقويت حس خودمختاري و پذيرش خود از زمان كودكي منجر به آن خواهد شد كه شخص در سنين نوجواني و جواني با بهره‌گيري از تكنيك‌هايي كه براي غلبه بر ترس‌ها و اضطراب‌هايش آموخته است، ناآگاهانه به راهكارهاي كاذبي چون مصرف داروهاي محرك در شب‌هاي امتحان متوسل نشود.