شأن نزول آیات

پیروی از شیطان

«وَاتْلُ عَلَیهِم نَبَأَ الّذی آَتَیْناهُ آیاتِنا فَانْسَلَخَ مِنها فَاَتْبَعَهُ الشَّیطانُ فَکانَ مِنَ الْغاوین» (اعراف، 175) یعنی: «و بر آنها بخوان سرگذشت آن کس را که آیات خود را به او دادیم ولی [سرانجام] خود را از آن تهی ساخت و شیطان در پی او افتاد و از گمراهان شد».

ابن عباس و دیگر مفسران گویند: این آیه درباره بلعم باعورا که مردی از بنی اسرائیل بود، نازل شده است. او مردی از مدینه جباران بود که به او بلعَم می گفتند و اسم اعظم خدا را می دانست. هنگامی که موسی علیه السلام برای جنگ با آنان آمد، پسران عم و قوم او نزد بلعم آمدند و گفتند: موسی مردی آهنین و شدید است؛ با او لشکری عظیم می باشد و اگر بر ما حمله کنند ما را هلاک خواهند ساخت. از خدا بخواه تا او و سپاه او را از ما دور سازد.

بلعم گفت: اگر من از خدا چنین تقاضایی بکنم، دنیا و آخرت من تباه خواهد شد. لذا خواسته آنان را برآورده نساخت. آنان برای درخواست خود آن قدر پافشاری کردند تا اینکه بلعم درباره موسی و لشکریان او دعا کرد و به دعای او خداوند راه را بر موسی فرو بست.پس درباره این امر، خداوند فرمود: فَانْسَلَخَ.

ساعت قیامت

«یَسْئَلُونَکَ عَنِ السّاعَةِ أَیّانَ مُرْساها قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبّی لا یُجَلِّیها لِوَقْتِها إِلاّ هُوَ» (اعراف، 187)

یعنی: تو را از قیامت می پرسند که آمدن آن روز، چه وقتی است؟ بگو علم آن نزد پروردگار من است. جز الله کسی بر وقوع قیامتْ آگاه نباشد». درباره شأن نزول این آیه گفته اند که تعدادی از یهودیان مدینه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمده و گفتند: ای محمد! ما را آگاه کن که روز قیامت چه زمانی فرا می رسد؟ زیرا تو اگر پیامبر خدا باشی، زمان آن را می دانی. پس خداوند تعالی این آیه را فرو فرستاد.

و نیز روزی یکی از صحابه گفت: از رسول الله صلی الله علیه و آله از قیامت سؤال کردند و من حضور داشتم. حضرت فرمود: جز خدا کسی هنگامِ فرا رسیدن قیامت را نمی داند، و لیکن من نشانه های فرا رسیدن و هنگامِ آن را برای شما بیان می کنم. قبل از وقوع قیامت، فتنه و قتل دنیا را فرا گیرد؛ دل های مردمْ سخت گردد؛ مردم، ناشناخته با یکدیگر دشمنی ورزند؛ کس دیگری را نمی شناسد؛ صاحبان خرد و دانشوران گوشه گیری کنند و فرو مایگانْ کارگزاران شوند؛ معروف را نمی شناسند؛ طاعت خدای را کس نداند و منکر ناشناخته مانَد.

ایمان راستین

«مَنْ کَفَرَ بِاللّهِ مِنْ بَعْدِ إیمانِهِ إِلاّ مَنْ أُکْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ...» (نحل، 106) یعنی: کسانی که بعد از ایمان، کافر شوند، مگر کسی که به اکراه واداشته شود و قلب او به ایمانْ ثابت است، لیکن کسانی که بدون اجبار و اکراه کافر شوند، برای آنان عذابی بزرگ است.

ابن عباس گوید: این آیه در شأن عمار یاسر نازل شده است. جریان چنین است که: مشرکانْ عمار و پدر و مادر او، سمیه و یاسر و برخی دیگر از تازه مسلمانان را گرفتند. سمیه مادر عمار را به دو شتر بستند و بر او حربه ای وارد کردند و گفتند: تو به خاطر مردانْ اسلام آورده ای. سپس سمیه و همسر او یاسر را کشتند و این دو اولین شهید در اسلام هستند.

و اما عمار یاسر را هر چه می خواستندْ بر زبانش گذاردند و او هم در حالی که اِکراه داشت، آنها را بیان کرد. به نبی اکرم صلی الله علیه و آله خبر دادند که عمار کافر شد. پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود: نه، چنین نیست. اسلام از سر تا قدم عمار را پوشانده است و ایمان با گوشت و خون عجین شده است.

عمار پس از مدتی نزد پیامبر خدا صلی الله علیه و آله آمد در حالی که می گریست. حضرت اشک او را پاک کرد و گفت: اگر آنان نزد تو بازگشتند، هر چه خواستند، بگو. پس خداوند این آیه را فرو فرستاد.

زندگی دوباره

«وَ ضَرَبَ لَنا مَثَلاً وَ نَسِیَ خَلْقَهُ قالَ مَنْ یُحْیِ الْعِظامَ وَ هِیَ رَمیمٌ» یعنی: برای ما مثلی زد و آفرینش خود را فراموش کرد. گفت: این استخوان های پوسیده را چه کسی زنده می کند؟ مفسّران گویند: روزی مشرکی نزد نبی گرامی صلی الله علیه و آله آمد و استخوان پوسیده ای را آورد و با دست آن را کوفت و ریزه ریزه کرد. سپس گفت: ای محمد! آیا خدا بعد از این که این استخوانخ خاک شد، آن را زنده می کند؟ پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله گفت: بلی! الله تعالی آن را زنده می کند و برمی انگیزاند و همچنین تو را هم می میرانَد و بعد زنده می کند و [اگر اسلام نیاوردی] در جهنم داخل می نماید. پس این آیه نازل شد.