مختصري در باب علم هرمنوتيك
چهارشنبه 9 تیر 1389 1:24 PM
هرمنوتيك در حكم يك روش
شناسايي هست كه با ماهيت تأويل و فهم سر و كار دارد و نتايج آن تاثيرات
وسيعي، نه تنها بر مطالعات ادبي، بلكه بر دين شناسي تطبيقي، مردم شناسي و
رشته هاي گوناگون علوم انساني داشته است.
ريشه واژة هرمنوتيك واژة يوناني hermeneuein است به معناي تأويل
كردن، به زبان خود ترجمه كردن، و به معناي روشن و قابل فهم كردن و شرح
دادن. در اساطير يونان، هرمس پيام هاي اغلب رمزي خدايان را براي ميرايان
تأويل مي كند. پس تعجب آور نيست كه هرمنوتيك به عنوان يك روش، از تأويل
متون مقدس آغاز مي كند. مجادلات جنبش اصلاح طلبي بر سر اين حكم كليساي
كاتوليك كه تنها اين كليسا اصلاحات تأويل كتاب مقدس را دارد، با پافشاري
پروتستان ها بر خود بسندگي متن مقدس و عزم جزم آنها بر نشان دادن روشني و
وضوح بنيادين كتاب مقدس، به نتيجه رسيد. پيكرة كلي نظريه و عمل حاصل از
اين مباحثات، هرمنوتيك را پي ريزي كرد. تنظيم تدريجي اين مواد و تبديل
آن به يك روش شناسايي براي تأويل متن، در اواخر سدة نوزدهم شكل نظريه
فلسفي عام تري را به خود گرفت كه اگر نه در همة سوهاي فرهنگ بشري، دستكم
در بيشتر آنها بر اهميت قاطع تأويل تاكيد ميكرد. هرمنوتيك در دهه هاي
اخير رونق يافته و در كنار معرفت شناسي، فلسفه تحليلي و زيبايي شناسي،
شأن فلسفي ويژه اي احراز كرده است؛ به گونه اي كه ادعا مي شود از دهة
هفتم قرن بيستم، هرمنوتيك به وجه غالب تفكر فلسفي معاصر غربي تبديل گشته و
بر ديگران گرايش هاي نظري تفوق يافته است.
امروزه هرمنوتيك روش فلسفي مهمي است كه عمدتاً بر اين نظر متكي است
كه واقعيت، به واسطه زبان و موقعيت تاريخي ما، واقعيتي تأويل شده است.
اما هرمنوتيك در حكم يك روش شناسايي هست كه با ماهيت تأويل و فهم سر و كار
دارد و نتايج آن تاثيرات وسيعي، نه تنها بر مطالعات ادبي، بلكه بر دين
شناسي تطبيقي، مردم شناسي و رشته هاي گوناگون علوم انساني داشته است.
در طول تاريخ نه چندان طولاني هرمنوتيك، تعريف هاي متنوعي از آن ارائه
شده كه هر يك به نوبة خود معرف و نشان دهندة ديدگاهي خاصي در باب اهداف و
وظايف اين شاخة معرفتي است. در ذيل به آنها اشاره خواهم كرد.
* يك. جان مارتين كلادينوس(1759-1710): وي علوم انساني را مبتني
برهنر تفسير مي دانست و هرمنوتيك را نام ديگر آن قلمداد مي كرد. وي معتقد
است در فهم عبارات گفتاري و نوشتاري، ابهاماتي رخ مي دهد كه درك كامل
آنها را دچار مشكل مي كند. هرمنوتيك، هنر دستيابي به فهم كامل و تام
عبارات گفتاري و نوشتاري است. اين هنر بر مجموعه اي از قواعد مشتمل است؛
يعني چيزي شبيه به منطق كه به رفع ابهامات متن ياري مي رساند.
* دو. فردريك آگوست ولف: او معتقد است هرمنوتيك علم به قواعدي است
كه به كمك آن، معناي نشانه ها درك مي شود هدف از اين علم، درك انديشه هاي
گفتاري و نوشتاري شخص مؤلف يا گوينده، درست مطابق با آنچه او مي
انديشيده است. اين تلقي از تفسير و كاركرد هرمنوتيك، فهم را نه تنها
نيازمند درك زبان متن، بلكه محتاج دانش تاريخي نيز مي داند.
* سه. فردريش ارنست دانيل شلاير ماخر(1834-1768): وي به هرمنوتيك
به مشابة هنر فهميدن مي نگريست. او به مسئله بدفهمي توجه كرد و بر آن بود
كه تفسير متن دائماً در معرض خطر ابتلا به سوء فهم قرار دارد؛ از اين رو
هرمنوتيك بايد به منزلة مجموعه قواعدي روشمند و روش آموز براي رفع اين
خطر به اسخدام در آيد. بدون چنين هنري، راهي براي حصول فهم وجود نخواهد
داشت.
* چهار. ويلهلم ديلتاي(1911-1833): وي هرمنوتيك را دانشي مي داند
كه عهده دار ارائه روش شناسي علوم انساني است. هدف اصلي تلاش هرمنوتيكي او
ارتقاي اعتبار و ارزش علوم انساني و همتراز كردن آن با علوم تجربي است.
از نظر وي، سرّ اطمينان آوري قضاياي علوم تجربي در روشني روش شناسي آن
نهفته است. از اين رو، براي اين كه علوم انساني هم علم باشند، بايد روش
شناسي آن تنقيح گردد و اصول بنيان هاي مشترك واستوار آن كه پاية تمام
تصديقات و قضاياي علوم انساني است، روشن و آشكار شود.
* پنج. پاييز: وي در مقالة هرمنوتيك استعلايي در سال 1975،
هرمنوتيك را آموز فهم تعريف كرد. اين تعريف با هرمنوتيك فلسفي مارتين
هيدگر و هانس گادامر تناسب دارد؛ زيرا هدف از هرمنوتيك فلسفي وصف كردن
ماهيت فهم است. هرمنوتيك فلسفي بر خلاف هرمنوتيك هاي گذشته نه به مقولة
فهم متن منحصر مي شود و نه خود را در چارچوب فهم علوم انساني محدود مي
كند، بلكه به مطلق فهم نظر دارد و درصدد تحليل واقعة فهم تبيين شرايط
وجودي حصول آن است.
--------
نويسنده: مسعود فولادفر
منبع: روزنامه رسالت - 1389/3/29
چهار راه برای رسیدن به آرامش:
1.نگاه کردن به عقب و تشکر از خدا 2.نگاه کردن به جلو و اعتماد به خدا 3.نگاه کردن به اطراف و خدمت به خدا 4.نگاه کردن به درون و پیدا کردن خدا
پل ارتباطی : samsamdragon@gmail.com
تالارهای تحت مدیریت :
مطالب عمومی کامپیوتراخبار و تکنولوژی های جدیدسیستم های عاملنرم افزارسخت افزارشبکه
