ولادت شیخ حرّ عاملی

 فقیه بزرگ «محمد بن حسن عاملی» معروف به «شیخ حرّ عاملی»، شیخ محمد بن حسن حُرّ عاملی در سال 1033 ق. در روستای «مشغره» از توابع جبع عامل لبنان چشم به جهان گشود. «جبع یكی از مراكز مهم جبل عامل است كه شخصیتهای ارزنده‌ای همچون شیخ بهایی و شهید ثانی، تحویل جامعه اسلامی داده است».دیاری كه شیخ حُرّ عاملی در آن چشم به جهان گشود، یكی از سرزمینهای تشیع و عالم پرور است كه تشیع آن ریشه در تبعید ابوذر دارد.شیخ حر پاكی و لطافت را تنها از یك سو به ارث نبرده بود. مادرش طلایه دار زهد و تقوا به شمار می‌رفت بلكه در زمره ادیبان و فاضلان زمان خود و دارای مرتبه بلندی بود. آیه الله العظمی سید شهاب الدین مرعشی (ره) در سجع البلابل درباره خانواده مادر شیخ می‌نویسد: «مادر بزرگوار حُرّ عاملی دختر علامه شیخ عبدالسلام فرزند حُرّ است كه دختری فاضل و ادیب بود.»شیخ حُرّ درباره پدر بزرگ مادری خود می‌نویسد: «او دانشمندی عظیم الشأن و بلند پایه و زاهدی عابد و پارسا و فقیهی حدیث ‌دان و مورد اعتماد بود كه زهد و عبادت هیچ كس به او نمی‌رسد. او در فقه و ادبیات عرب نیز استادی زبردست بود».گذشته از زهد و پارسایی پدر بزرگ مادری ‌اش كه همراه شیر مادر زاهدش به او به ارث رسیده بود، شیخ حُرّ از پدر بزرگ پدری خود نیز شهادت را چون سر سلسله این خاندان حُرّ بن یزید ریاحی به ارث برده بود. شهید شیخ علی فرزند محمد حُرّ عاملی مشغری پدر بزرگ شیخ حُرّ عاملی است. شیخ حُرّ عاملی درباره پدربزرگ ادیب و دانشمندش می‌نویسد: «او عالمی فاضل بود و عابدی ستوده كردار و عظیم الشأن و شاعر كارآزموده و ادیب. تحصیلاتش نزد شیخ حسن (مؤلف كتاب معالم) و سید محمد (مؤلف مدارك) و دیگر استادانش صورت گرفت... نویسندگان ریاض العلماء و روضات الجنات، نجوم السماء و دیگر فرهنگ‌های رجال از او تجلیل كرده و نوشته‌اند كه بر اثر مسمومیت شهید شد.»
شیخ حسن ظهیر، شهید ثانی، پدر، عمو و دایی وی از اساتید شیخ حرّ عاملی بودند. او تا چهل سالگی در کشور سوریه و منطقه ی جبل عامل، نزد استادان شیعی تعلیم یافت و بعدها به عراق و خراسان عزیمت نمود. او که برای زیارت مرقد مطهر امام هشتم ـ علیه السّلام ـ از «مشغر» عازم «مشهد» شده بود، با واقعیتهای جامعه آن روز تشیع در ایران روبرو گشت. شیخ حُرّ با آنكه از واژه شاه و شاهی نفرت داشت و عزلت و ریاضت را بر حضور و ریاست ترجیح می‌داد، در حساس‌ترین برهه تاریخ تشیع به دیگر عالمان شیعه اقتدا كرد و با پذیرفتن برخی مسئولیتهای اجتماعی در حساس‌ترین نقطه ایران (خراسان) كه درمعرض تهاجم اُزبك ها و اهل تسنن هم مرز ایران بود، دِین خود را در صحنه سیاست نیز به تشیع ادا كرد. شیخ حرّ عاملی در مشهد منصب شیخ الاسلامی و قاضی القضاتی این شهر را پذیرفت و در اصفهان نیز مورد احترام علامه محمد باقر مجلسی و شاه صفوی قرار گرفت.
از ایشان بیش از 20 کتاب و رساله بر جای مانده است. اما معروف ترین اثر شیخ حرّ عاملی، کتاب عظیم وسایل الشیعه در 30 جلد می باشد که تألیف آن هجده سال به درازا انجامید. این اثر یكی از كتابهای مرجع در زمینه احادیث اهل بیت است كه از اعتبار و اعتماد خاصی در میان كتابهای حدیثی برخوردار است. در این كتاب، نویسنده روش خاص خود را بكار برده و احادیث فقهی كه فقها در استنباط احكام شرعی بدان نیازمندند و بر آنها تكیه می‌زنند جمع‌آوری كرده است و شمار آنان به بیست هزار حدیث می‌رسد كه شیخ حر از مصادر و كتب معتبر شیعه چون اصول كافی، من لا یحضره الفقیه، استبصار، تهذیب و كتب دیگر كه شمار آنها به هفتاد منبع و مأخذ می‌رسد جمع‌ آورده است. شیخ حُرّ كتاب را با احادیثی در مقدمه عبادات افتتاح كرده و سپس بر طبق كتب فقهی آن را از بحث طهارت تا مبحث بیان دیه‌ها تقسیم بندی نموده است. از دیگر آثار ماندگار وی می توان به جواهر السنیه، صحیفه ثانیه، الایقاظ من الهجعه برهان علی الرجعه، خلق الكافر، الفوائد الطوسیه، بدایه الهدایه، امل الآمل، اثبات الهده و هدایه الاُمّه اشاره نمود.
شیخ حُرّ عاملی این فرزانه روزگار سرانجام در بیست و یكم ماه رمضان 1104 در هفتاد و یك سالگی چشم از جهان فرو بست و در زیر گنبد حضرت (رضا)، كنار منبر، برادرش شیخ احمد صاحب الدرالمسلوك با هزاران نفر دیگر بر جسم مطهرش نماز گذارد و جسم مطهرش در ایوانِ حجره‌ای از حجره‌های صحن شریف امام رضا ـ علیه السّلام ـ جنب مدرسه‌ میرزا جعفر به خاك سپرده شد و مرقدش در كنار حرم رضای آل محمد واسطه بین مردم و پیشوای هشتم شیعیان گشت.سلام بر او روزی كه در «مشغر» معبر نور، چشم به جهان گشود و روزی كه در «مشهد» قبله نور، چشم از جهان فرو بست.