رامیان، نگین سرسبز گلستان

كوله‌بارمان را برمى‌داریم و راهى مى‌شویم براى دیدن چشمه گل رامیان؛ اینجا تا چشم كار مى‌كند جنگل سبز است و زیبایى كه شكر یك از هزارش نیز نتوانیم كرد. آسوده خاطریم كه چشمه گل شهرستان رامیان با چشم‌اندازى زیبا به عنوان نگین طبیعت، دیدگان هر بیننده‌اى را خیره مى‌كند. این جاذبه طبیعى یكى دیگر از شگفت‌انگیزترین دیدنى‌هاى طبیعت ایران و شمال است. این چشمه در جنوب شهر رامیان یكى از شهرهاى تابع استان گلستان واقع شده است.

شهرستان رامیان در شرق گلستان از نظر جغرافیاى طبیعى به ۲ قسمت جلگه‌اى و كوهستانى تقسیم مى‌شود. برخى دیدنى‌هاى این شهرستان شامل چشمه گل، آبشار شیرآباد، غار شیرآباد، قلعه ماران، پارك جنگلى آهنگران، امامزاده پیر، مسجد سادات، تپه‌هاى انجیلو، نقارخانه، مدرسه و كاخ رضاشاهى و بقعه الهادى است. شهرستان رامیان با جمعیتى بالغ بر ۸۵ هزار نفر و ۸۷۰ كیلومتر مربع مساحت، جنگل‌هاى غنى و سرسبز و چشم‌اندازهاى زیبایى دارد. تركیب جمعیتى شهرستان رامیان بر اساس گفته دانشنامه گلستان طوایفى از صادقلى، رجبلى، قوانلو و... است.

كلمه گل در زبان تركى به منطقه‌اى گود و عمیق كه آب در آن جمع مى‌شود گفته مى‌شود.گل، كلمه‌اى آرامى و به معناى چشمه جوشان است. گل‌ها یا دریاچه‌ها در حوزه‌هاى آسیاى مركزى و ایران در جغرافیاى طبیعى با نام‌هاى آلماگل، آلاگل و در جغرافیاى انسانى به عنوان نشان و نماد اقوام شمالى ایران بزرگ دریافته‌ها و نقوش اشیاى آنان با عناوین مارى گل، آینه گل و... به عنوان عناصر هویت فرهنگى ایران و آسیاى مركزى وارد مباحث تاریخى و قوم‌نگارى شده است.

گل رامیان به عنوان عنصر نمادین جایگاه مقدس نیایش آب در فرهنگ و آداب و هنر سرزمین آرامیان جایگاه ویژه‌اى داشته است. ویژگى گل رامیان، با موجودیت باستانى و تاریخى و طبیعى یگانه آن در ادوار مختلف هاله‌اى از اسطوره و واقعیت را بر آن روا داشته و بدین گونه این نگین سبز (كبود استر) دره بیژن با حوادث تاریخى و طبیعى كه در كرانه آن حادث شده بسان دروازه و دالان بهشت راهى به درون واقعیت تاریخ و جغرافیاى شگفت سرزمین مقدس را میان (آرمیان ) گشوده تا كلید حل معماى خاستگاه زمینى انسان در آرام هى تى (زمین جاودانه مقدس) در مباحث فرهنگ جهانى سازمان یونسكو و در طرح بازشناسى خاستگاه نخستین- انسان و زیست كره - مطرح بوده باشد!

دلیل نامگذارى این منطقه به گل رامیان به فرهنگ و زبان مردم بومى این ناحیه مربوط است و گفته مى‌شود از نظر تاریخى جمعیت غالب منطقه از نژاد ترك و تیره‌اى از ایل گرایلى هستند. كلمه گل در ادبیات ترك به جاى گود و عمیق كه آب در آن جمع مى‌شود، اطلاق شده و تلفظ دقیق آن نیز در تركى گوئ ل است.

به هرصورت مردم اینجا گویى آشنایى خوبى با مقوله گردشگرى دارند و با روى باز پذیراى رهگذران و مسافرانند.

این چشمه در حدود ۶ كیلومترى جنوب شهر رامیان و در دامنه كوه پنهان خانه اعجاز آفرینش خداوند را در شرق استان گلستان به نمایش گذاشته است. چشمه گل رامیان به صورت یك استخر طبیعى به طول ۹۰ متر و به عرض ۸۰ متر و به عمق ۳۴ تا ۴۴ متر و به روایتى ۸۰ متر است كه در ارتفاع ۳۲۰ مترى از سطح دریا قرار دارد. این چشمه در ۵ كیلومترى جنوب شهرستان رامیان و در ۸۵ كیلومترى مركز استان (گرگان) قرار دارد. از ۳ طرف به جنگل و از یك طرف به زمین‌هاى زراعى متصل است. آب چشمه از كف زمین مى‌جوشد.

این چشمه بیضى شكل و طول آن ۹۰ متر و عرض آن ۸۰ متر و عمق آن بنا به گفته مردم تا حدود ۸۰ متر و بر اساس كتب تاریخى ۴۴ متر است. آب آن از محل خروج آب از استخر صاف و زلال و قابل استفاده كشاورزى است. متأسفانه با كشیدن یك راه تا لب چشمه و به لحاظ آسیب‌پذیر بودن خاك اطراف چشمه آثار ریزش‌هایى در اطراف چشمه مشاهده مى‌شد، به گونه‌اى كه ریشه برخى درختان كاملا بیرون زده بود.

بر اساس تحقیقات انجام شده این چشمه، از چشمه‌هاى آهكى است و آب آن از بخش داخلى جوشش دارد و سرریز این منبع آبى به رودخانه قره‌چاى رامیان كه یكى از شاخه‌هاى گرگان‌رود است، وارد مى‌شود. در گل رامیان گونه‌هاى ماهیان شامل ماهى سفید رودخانه‌اى، سیاه ماهى و ماهى آبر نوئیدز را مى‌توان یافت.

عمده ماهیان گل، ماهى سفید رودخانه‌اى است و تغذیه این ماهى بیشتر از حشرات آبزى و نرم‌تنان است این گونه ماهى در این منطقه داراى ارزش صید ورزشى باقلاب است. پوشش گیاهى اطراف آن را درختان پهن برگ، بلوط، درختچه‌هاى ولیك پوشانده است و در نزدیكى این مجموعه دلپذیر و با اهمیت ذخیره گاه جنگلى «زربین» واقع شده است.

چشمه گل رامیان با اندك توجه و به كارگیرى امكانات خدماتى، رفاهى و آماده‌سازى مسیر مى‌توان از آن به عنوان مركزى براى جذب توریسم در نظر گرفت. رنگ این چشمه به دلیل عمق زیاد به صورت سبز تیره بسیار خوشرنگ و جالب است.

این چشمه از قدیم یكى از مراكز تفرجگاهى شهرستان‌هاى اطراف مانند گنبدكاووس-رامیان- آزاد شهر و شهرهاى خان ببین و على‌آباد كتول و روستاهاى منطقه است. حتى گردشگران و مسافران از نقاط دوردست و در فصول گرم از این چشمه استفاده مى‌كنند. این پدیده مهم مى‌تواند به عنوان یك اثر طبیعى ملى به ثبت برسد و با دایر كردن امكانات لازم تمام ملاحظات زیست محیطى را در آن رعایت و آن را تبدیل به یكى از مراكز جذب توریست كرد.

رودخانه رامیان در شرق این چشمه بستر پهن و سیلابى وسیعى داشت كه گویاى سیل‌هاى پیشین بوده است. البته در زمان مشاهده این رودخانه كاملا خشك بود. این رودخانه از ارتفاعات البرز غربى (كوه لیرم - كوه خاك یا خاكسار و ...) سرچشمه گرفته و پس از عبور از شهر رامیان وارد دشت گرگان شده كه بعد از قطع راه دلند به آزاد شهر (شاه‌پسند) در یك مسیر جنوب به شمال پیش رفته و بعد از اتصال به رود حاجى كوچكى نهایتاً به گرگان رود مى‌پیوندد.

ارتفاعات این محدوده در سال‌هایى نه چندان دور از جنگل‌هاى باستانى بسیار باارزش تشكیل مى‌شده است كه متأسفانه بیش از یك دهه است كه از سوى سازمان جنگل‌ها و مراتع به شكل وسیعى درو شده و به جاى آن عموماً درختان سوزنى برگ كاشته شده است.

با همه این نامهربانى‌هایى كه بر سر طبیعت این منطقه آمده، گل رامیان را همچون نگین فیروزه‌اى مى‌توان تصور كرد كه بر دستان كبره بسته این منطقه درخشش شگفت‌انگیز خود را هنوز حفظ كرده است. امیدواریم با كنترل تخریب‌هاى وسیع پیرامونى آن این نگین فیروزه‌اى براى تماشاى نسل‌هاى آینده نیز باقى بماند!

درباره این چشمه، دانش‌نامه گلستان مى‌نویسد: با توجه به این كه گل رامیان از چشمه‌هاى آهكى است نمى‌توان براى آن عمق معین و مشخصى بیان كرد ولى مساحت تقریبى آن حدود ۵ هزار و ۶۵۸ مترمربع است.

این چشمه یك كیلومتر از جاده اصلى تهران به مشهد و مسیر زائران امام هشتم علیه‌السلام فاصله دارد و مكانى دیدنى براى رفع خستگى سفر است.

از نظر مطالعات زمین‌شناسى و جغرافیایى طبیعى، چشمه گل رامیان از جمله چاله‌هاى بیضى شكل است كه نیمرخ آن شبیه یك تشت است و در نتیجه یك نقطه فرونشسته در سطح تشكیلات آهكى به وجود آمده است.

از نظر موقعیت جغرافیایى نیز گفته مى‌شود گل رامیان در مسیر جاده رامیان النگ در دامنه كوه تپه آرام، قلعه ماران و رشته كوه خاكسار واقع شده و در حاشیه شرقى آن رودخانه قورچاى با جهت جنوبى شمالى جریان دارد. همچنین قابل یادآورى است كه ارتفاع گل رامیان از سطح دریاى آزاد ۳۲۰ متر اعلام شده است. پوشش گیاهى اطراف گل رامیان را درختان بلوط و درختچه‌هاى ولیك تشكیل مى‌دهد و همچنین این ناحیه به عنوان یكى از زیستگاه‌ها و ذخیره‌گاه‌هاى درختان زربین (سروكوهى) است.

دانش‌نامه گلستان به نقل از محمد سعیدى در كتاب تاریخ رامیان و فندرسك درباره چشمه گل رامیان مى‌نویسد: رنگ آن كبود است و به همین جهت آن را كبود استخر مى‌گوید و از هیچ كجا آب وارد آن نمى‌شود و خود زاینده است و فقط یك مجرا براى خروج آب دارد.

گل رامیان از جمله چشمه‌هاى آرتزین و آهكى معروف حوزه رودخانه قورچاى است كه در بستر سازه‌اى آهكى شكل گرفته است.

استان گلستان داراى چشمه‌هاى زیباى دیگرى همچون لال گالیكش، آب گرم زیارت گرگان، توسكا چشمه بندرگز، گلبرگ رامیان، سیدكلاته رامیان، چشمه آق سو كلاله، چشمه زاو كلاله و چشمه آبگرو دوزین است كه هریك بخشى از دیدنى‌هاى طبیعى استان را نشان مى‌دهد.

هنوز دلمان درگیر رنگ زیباى این چشمه و طبیعت رویایى اطراف آن است كه باید برگردیم. هنوز دلمان از غذاهاى ترش مردمان میهمان‌نواز این دیار سیر نشده است كه باید عزم دیارى دیگر و سفرى دیگر ببنیدیم. هنوز انعكاس رنگ این چشمه بر چشمهایمان تابیده و سبزى خود را حفظ كرده كه باید در تدارك روزنى دیگر و تحفه‌اى دیگر باشیم. به هر حال سفرى خوش با مردمانى مهربان و كاملاً پارسى.