زندگینامه دانشمندان

زندگینامه جیمزوات

 

جیمز وات مخترع اسکاتلندیکه اغلب از او به عنوان مخترع ماشین بخار یاد می‌شود چهره اصلیانقلاب صنعتیاست.

وات در واقع اولین سازنده ماشین بخارینیست. «هرو او آلکساندریا» در قرن اول میلادیابزارهایمشابهیرا توصیف کرده بود. در سال 1698 «توماس ساوری» ماشین مشابهیرا به ثبت رساند که برایتلمبه کردن آب از آن استفاده می‌شد و در 1712 «توماس نیوکومن» نوع پیشرفته‌تریاز آن را به ثبت رساند. با وجود این ماشین ساخته شده توسط نیوکومن کاراییبسیار کمیداشت و آن را فقط برایخارج کردن آب از معادن زغال سنگ به کار می‌گرفتند.

وات با اینکه فقط یک دوره کارآموزییکساله را در زمینه ابزارسازیگذرانده بود ولیاز استعداد ابداع و نوآوریفراوان برخوردار بود. ویدر سال 1764 هنگامیکه مشغول تعمیر یک مدل از ماشین‌هاینیوکومن بود به ماشین بخار علاقمند شد. وات اصلاحاتیآنچنان مهم و ارزنده در ماشین اختراعینیوکومن به عمل آورد که می‌توان او را مخترع اولین ماشین بخار دانست.

اولین تغییر مهم وات که در سال 1769 به ثبت رساند اضافه کردن یک محفظه جداگانه تراکم بخار بود. او همچنین با عایق‌بندیسیلندر بخار را مجزا کرد و در سال 1782 ماشین دوطرفه را اختراع نمود. تمام اینها همراه با چند فقره تغییرات و اصلاحات کوچک‌تر به کاراییبیشتر ماشین‌هایبخار منتج شد. این ازدیاد کاراییعملاً به معنایتفاوت بین یک ابزار ماهرانه ولینه چندان قابل استفاده با وسیله‌ایبا توان صنعتیفراوان بود.

وات در سال 1781 با اختراع یک سریچرخ‌دنده حرکت تناوبیموتور را به حرکت دورانیتبدیل کرد. با استفاده از این ابزار بر موارد استفاده از موتور بخار به شکل چشمگیریافزوده شد. علاوه بر انجام اصلاحات و تغییرات گوناگون وات در سال 1788 پروانه تنظیم دو موتور، وسیله‌ایکه امکان کنترل اتوماتیک سرعت موتور را فراهم آورد، فشارسنج (1789) شمارشگر (کنتور) نشانگر و شیر فشارشکن را اختراع کرد.

وات که خود فاقد استعداد لازم در کارهایتجاریبود، در سال 1775 به اتفاق «ماتیو بولتون» که مهندسیچیره‌دست و معامله‌گریتوانا بود شرکتیتأسیس کرد، طی25 سال بعد شرکت وات – بولتون تعداد زیادیموتورهایبخاریتولید و به بازار عرضه کرد که در نتیجه ثروت سرشارینصیب آن دو گردید.

در باب اهمیت ماشین بخار مبالغه و گزافه‌گویینمی‌شود. درست است که بسیاریاز اختراعات دیگر در انقلاب صنعتینقش داشته‌اند. در معدن و متالوژیو در بسیاریاز ماشین‌آلات صنعتیپیشرفتهایفراوانیپدید آمد. معدودیاز اختراعات مانند دستگاه نساجی(جان‌کی، 1733) و ماشین نخ‌ریسی(جیمز هارگریوز، 1764) قبل از کارهایوات عرضه شدند. مخترعین دیگر اختراعات و پیشرفتهاییهر چند کوچک پدید آوردند ولیهیچ‌یک از آنها به تنهایینمی‌توانستند برایانقلاب صنعتیحیاتیباشند. تمامیآنها با موتور بخار که نقشیکاملاً تعیین‌کننده داشت و بدون آن انقلاب صنعتیبه کلیچیز دیگریبود، تفاوت عمده‌ایداشتند. قبل از آن اگر چه از نیرویآب و باد برایبه گردش درآوردن چرخ آسیاب‌ها استفاده می‌شود ولیمنبع اصلینیرو همواره عضلات انسان بود. استفاده از این عامل ظرفیت تولید صنعتیرا به کلیمحدود می‌کرد. با اختراع ماشین بخار این محدودیت بر طرف شد. پس از آن انرژیبسیار زیادیبرایتولید در دسترس بود و مرتباً نیز به میزان آن افزوده می‌شد. تحریم نفتیسال 1973 یک اخطار جدیبود که چگونه کمبود انرژیمی‌تواند به سیستم صنعتیضربه وارد کند. این تجربه تا حدیبیانگر اهمیت انقلاب صنعتیناشیاز اختراعات وات می‌باشد.

ماشین بخار صرف نظر از تأمین منبع انرژیبرایکارخانه‌ها، موارد استفاده مهم دیگرینیز داشت. در سال 1783 «مارکیز دو جفروی» موفق شد ماشین بخار را برایبه حرکت درآوردن یک قایق به کار گیرد. در سال 1804 «ریچارد ترویتیک» اولین لوکومتیو بخار را ساخت. اگر چه هیچ یک این مدل‌هایاولیه از لحاظ تجاریبا توفیق همراه نبود اما در خلال چند دهه کشتیبخار و راه‌آهن، حمل و نقل دریاییو زمینیرا دستخوش تحولیبنیادین کرد.

انقلاب صنعتیبا انقلاب آمریکا و انقلاب فرانسه هم‌زمان بود. امروز می‌توانیم دریابیم که تأثیر انقلاب صنعتیدر زندگیروزانه بشر به مراتب عظیم‌تر از هر یک از آن دو انقلاب سیاسیبوده است. هر چند این نکته هنگام بروز آن انقلابات آنچنان بدیهیو مسلم نبود. به همین دلیل جیمز وات را باید یکیاز تأثیرگذارترین چهره‌هایتاریخ دانست.