زندگینامه ویکتور گرینیارد
چهارشنبه 25 خرداد 1390 2:21 PM
زندگینامه ویکتور گرینیارد
ویکتور گرینیارد یکیاز بزرگترین بنیانگذاران شیمیآلیسنتزیاست. در سال ۱۹۰۰ او هالیدهایآلکیل منیزیم را که امروزه واکنشگرهایگرینیارد نامیده میشوند به جهان معرفیکرد. تعداد سنتزهایمهم و قابلتوجهیکه با استفاده از واکنشگرهایمذکور انجام گرفت موجب شد تا جایزه نوبل شیمیسال ۱۹۱۲ به گرینیارد داده شود، او جایزه مذکور را با همکار فرانسویخود پل ساباتیه تقسیم کرد.
ویکتور گرینیارد یکیاز بزرگترین بنیانگذاران شیمیآلیسنتزیاست. در سال ۱۹۰۰ او هالیدهایآلکیل منیزیم را که امروزه واکنشگرهایگرینیارد نامیده میشوند به جهان معرفیکرد. تعداد سنتزهایمهم و قابلتوجهیکه با استفاده از واکنشگرهایمذکور انجام گرفت موجب شد تا جایزه نوبل شیمیسال ۱۹۱۲ به گرینیارد داده شود، او جایزه مذکور را با همکار فرانسویخود پل ساباتیه تقسیم کرد.
فرانسوا اگوست ویکتور گرینیارد پسرتئو فیل هانریگرینیارد، در ۶ مه ۱۸۷۱ در شربورگ متولد شد. پدرش در کار ساخت کشتیبود و مادرش ماریهربر نام داشت. پدر گرینیارد که مردیساده، احساساتیو خوشفکر بود و آرزوهایعالیبرایپسرش در سر داشت، مکانیبرایاو در دانشسرایعالیبه دست آورد، ولیبه خاطر مخارج کمرشکن بازار جهانیسال ۱۸۸۹، دولتمردان پاریس، بورس تحصیلیدانشجویان را قطع کردند، در نتیجه ویکتور جوان مجبور شد تحصیلات خود را در جایدیگریبه پایان برساند.
بدبختیبیشتریدر کمین او بود، دومین مدرسه انتخابیویکتور که مدرسه استثناییدر کلونیبود پس از دو سال تحصیل تعطیل شد و او به دانشگاه لیون رفت، در این دانشگاه خود را برایاخذ لیسانس ریاضیآماده کرد و پس از متوقف شدن تحصیلاتش برایانجام خدمت سربازیدر سال ۱۸۹۴، به اخذ مدرک لیسانس نائل شد و با وجود بیزاریابتداییاو از شیمی(«پراکندگیو حفظیبودن شیمیمرا ترسانده بود») شغلیبا عنوان کمک مدرس در گروه شیمیدانشگاه لیون را پذیرفت. پس از مدت کوتاهیهمکاریبا لوئیبوو، که هفت سال از گرینیارد بزرگتر بود و به خاطر کاهش استرها به الکلهایمربوطه با سدیم و اتانول معروف بود، کار طولانیو ثمر بخش خود را با آنتوان باربیه مدیر گروه شیمیآغاز کرد. ویکتور گرینیارد در سال ۱۸۹۸ به سمت مدیر کارهایعلمیآزمایشگاهیبرگزیده شد و در همین سال مقالات متعددیبا همکاریباربیه در مورد مسائل مختلف شیمیفضاییمنتشر کرد.
مهمترین خدمت گرینیارد به علم شیمیمطالعه آلکیل هالیدهایمنیزیم است که موضوع پایاننامه او بوده است. باربیه متوجه شده بود که تبدیل متیل هپتن اُ ن به دیمتیل هپتن ا ُل به وسیله رویو ید و متان انجام پذیر نیست (واکنش زایتسف) ولیبا استفاده از منیزیم و ید و متان با بهره کم انجامپذیر است. گرینیارد متوجه شد که باید ابتدا ترکیب آلیمنیزیم واسط فرضیرا تهیه کند. دیآلکیل و دیآریل منیزیمها را ِفِلکَ، واگا و لوهر مطالعه کرده بودند و این دانشمندان نشان داده بودند که ترکیبات مذکور به واسطه انحلالپذیریپایین، درحلالهایبیاثر، و اشتعالپذیریآنها در هوا و در کربن دیوکسید، نمیتوانند واکنشگرهایمناسبیبرایسنتز مواد باشند. آلکیل هالیدهایرویرا که فرانکلند تهیه کرده بود نیز همین اشکالات را داشت، در صورتیکه آلکیل هالیدهایرویعموما به کندیدر واکنشها شرکت میکردند. پاسخ روشن گرینیارد، آلکیل هالیدهایمنیزیم بود.
اولین گزارش موفقیتآمیز جداسازیآلکیل هالید منیزیم (امروزه معروف به واکنشگر گرینیارد) در ۱۹۰۰ منتشر شد. مقالات مفصلتر در سال بعد به چاپ رسیدند و در ژوئیه سال بعد گرینیارد ازپایاننامه دکتریخود با عنوان «ترکیبات آلیمنیزیم مختلط و کاربرد آنها درسنتز اسیدها، الکلها و هیدروکربنها» دفاع کرد. این اثر ارزنده که به تفصیل بیان شده بود مشتمل بر سنتز کربوکسیلیک اسیدها (اثر واکنشگر گرینیارد بر کربن دیو کسید)، الکلهاینوع دوم (اثر واکنشگر گرینیارد برآلد هیدها یا استرهایفرمیک اسید)، الکلهاینوع سوم (اثر واکنشگر گرینیارد برکتون یا استر) وهیدروکربنهایسیر نشده (اثر واکنشگر گرینیارد برالکلها) میشد.
اهمیت کار گرینیارد به سرعت مورد توجه واقع شد و خلاصه کارهایاو در شماریاز مجلات از جمله مجله وزین Chemisches Centallblat منتشر شد، افتخاریکه بهندرت مشمول انتشارات دانشگاهیمیشود. اثر گرینیارد از چنان اهمیتیبرخوردار بود که در مدت چهار سال حدود دویست مقاله در باره ترکیبات آلیمنیزیم انتشار یافت و تعداد آنها در اواخر ۱۹۰۸ متجاوز از ۵۰۰ مقاله بود.
در ۱۹۰۵ گرینیارد به مقام دانشیاریدانشگاه بزانسون رسید. چون در این دانشگاه امکانات پژوهشیمحدود بود سال بعد به دانشگاه لیون بازگشت و در مطالعه شیمیترپنها با باربیه همکاریکرد. در نوامبر ۱۹۰۹ گرینیارد به دانشگاه نانسیرفت و سال بعد مقام استادیشیمیآلیاین دانشگاه را به دست آورد.
تحقیقات او در نانسیاهمیت ویژهایداشت زیرا نتیجه آن سنتز نیتریلها (از اثر واکنشگرهایگرینیارد برسیانوژن کلرید) و تهیه مشتقات آلیمنیزیم ایندن، سیکلوپنتادیان و فلوئورن (کاریکه در نهایت به سنتز فولرنها منجر شد) بود.
به غیر از یک سال در دانشگاه بزانسون و ۱۰ سال در دانشگاه نانسی، گرینیارد بقیه دوران کاریاش را در لیون سپریکرد و با زن بیوهایبه نام ماریبولان ازدواج کرد و صاحب پسریبه نام روژه شد که بعدا شیمیدان شد.
وقتیجنگ جهانیاول آغاز شد گرینیارد داوطلبانه عازم جبهه شد و در آنجا دوباره به خدمت پرداخت. پس از آن دوباره به فعالیت علمیبازگشت و تولید تولوئن را در نانسیبررسیکرد. او سپس در دانشگاه سوربن رویساخت جنگافزارهایشیمیاییکار کرد. در زمستان ۱۹۱۷-۱۹۱۸ به آمریکا فرستاده شد تا در تولید مواد منفجره و گازهایجنگیبا آمریکاییها شریک شود.
آزمایش گرینیارد با ایپریت (گاز خردل) قادر بود ۰.۰۱ گرم گاز خردل را در یک متر مکعب هوا تشخیص دهد. پس از اتمام جنگ، گرینیارد به نانسیبرگشت ولیبعد از شش ماه به واسطه با زنشسته شدن باربیه با عنوان استاد شیمیعمومیدر دانشگاه لیون که مورد علاقه او بود مستقر شد، تا این زمان مزایایپژوهشهایگرینیارد در مورد واکنشگرهایگرینیارد، ترپنها، اوزونکافت، واکنشهایتراکمیترکیبات کربنیل، کراکینگ هیدروکربنها با استفاده از آلومینیم کلرید و هیدروژن دار شدن کاتالیزیدر فشار کم را دربرمیگرفت.
گرینیارد در جریان زمینههایمتنوع کاریخود افتخارات زیادیکسب کرد که از آن جمله میتوان جایزه کاهورس انستیتو فرانسه، مدال برتلو، مدال لاوازیه شیمیدانان فرانسه و مهمترین آنها، جایزه نوبل شیمیسال ۱۹۱۲ را نام برد که جایزه اخیر را سه ماه پس از ازدواج با اگوستین ماریبولان به دست آورد و آن را با پل ساباتیه تقسیم کرد. این جایزه جدالهایمتعددیرا برانگیخت، به طوریکه گرینیارد احساس کرد، باید از باربیه به واسطه همکاریاو در کشف ترکیبات آلیمنیزیم قدردانیمیشد. همچنین او اعلام کرد که جایزه سوئدیباید ابتدا به ساباتیه و ساندرنس داده میشد و سپس به من و باربیه تعلق میگرفت. گرینیارد نیز نسبت به حذف نام ژان باپتیست ساندرنس از جایزه نوبل به خاطر هیدروژن دار کردن کاتالیزیاعتراض کرد. افتخارات بیشترینصیب او شد، از جمله در سال ۱۹۱۳ لقب شوالیه لژیون دونُر به او داده شد و در سال ۱۹۲۶ به عنوان عضو فرهنگستان علوم فرانسه انتخاب شد.
درخلال سالهایبعد، مقامهایمتعددیدر پاریس به گرینیارد پیشنهاد شد ولیاو نپذیرفت زیرا معتقد بود که مسئولیتهایاداریچنین مقامهایمعتبر اجراییمانع تحقیقات او میشود. با وجود فشار زیادیکه از کارهایپژوهشیگسترده و مسئولیتهایرسمیتحمل میکرد او تالیف ۱۵ جلد دستینه (هندبوک) با عنوا ن Traite de chimie organique را به عهده گرفت. گرینیارد در نظر داشت Traite de chimie minerale تالیف پل پاسکار را تکمیل کند اما تا سیزدهم دسامبر ۱۹۳۵ که گرینیارد فوت کرد، تنها جزئیاز این کار عظیم انجام گرفته بود. بعد از گرینیارد این دستینه را لوکن و دوپان تکمیل کردند. گرینیارد از بیماریطولا نیرنج نبرد ولیپس از یک عمل جراحیو شش هفته بیماری(احتمالاً سرطان) دیگر به هوش نیامد.
گرینیارد پیش از شروع تحقیقات رویشیمیترپنها به مطالعه نامگذاریشیمیهدایت شده بود، او رویاین موضوع مقالات متعددیمنتشر کرد. در سال ۱۹۱۲ این شیمیدان به عنوان عضویاز کمیسیون نامگذاریشیمیآلیبرگزیده شد. انتقادهایمبسوط او که در سالهای۱۹۲۷ و ۱۹۲۸ منتشر شد اعتبار زیاد اتحادیه بینالمللیشیمیمحض و کاربردی(آیوپاک) را ثابت کرد.
اهمیت شرکت گرینیارد در سنتز مواد آلیچنان بود که باعث شد آرماند گوتیه در نطق افتتاحیه پنجاهمین سالگرد تأسیس انجمن شیمیدانان فرانسه، اکتشافات او را همراه با اکتشافات شارل فریدل و پل ساباتیه به عنوان سه مرد بزرگ شیمیفرانسه معرفیکند.
بسیاریاز مواد و وسایل در شیمیآلیبه گونهایبه گرینیارد مربوط میشوند. به عنوان نمونه میتوان به چگالنده بالن تهگرد و _t بوتانول و فنیل دیمتیل کربینول اشاره کرد. مورد آخر را میتوان به عنوان محصول واکنش گرینیارد در نظر گرفت. گنجینه علوم فرانسه بعضیاز نمونههایابزار شیشهاینظیر بطریهایشستشو و همچنین نمونههاییاز هگزاهیدروبنزو نیتریل، بنزوییک اسید اتن، فنیل، فنیل دیمتیل کربینول، آلیل بنزن، تریمتیل کربینول و غیره مربوط به گرینیارد را در آنجا نگهداریمیکند.
