زندگینامه دانشمندان

زندگینامه ارشمیدس

ارشميدس دانشمند و رياضيدان يونانیدر سال 212 قبل از ميلاد در شهر سيراكوز يونان چشم به جهان گشود و در جوانیبرایآموختن دانش به اسكندريه رفت. بيشتر دوران زندگيش را در زادگاهش گذرانيد و با فرمانروایاين شهر دوستینزديك داشت. در اينجا سخن از معروفترين استحمامیاست كه يك انسان در تاريخ بشريت انجام داده است. در داستانها چنين آمده است كه بيش از 2000 سال پيش در شهر سيراكوز پايتخت ايالت يونانیسيسيل آن زمان ارشميدس مكانيكدان و رياضيدان و مشاور دربار پادشاه يمرون يكیاز معروفترين كشفهایخود را در خزينه حمام انجام داد
 

ارشميدس دانشمند و رياضيدان يونانیدر سال 212 قبل از ميلاد در شهر سيراكوز يونان چشم به جهان گشود و در جوانیبرایآموختن دانش به اسكندريه رفت. بيشتر دوران زندگيش را در زادگاهش گذرانيد و با فرمانروایاين شهر دوستینزديك داشت. در اينجا سخن از معروفترين استحمامیاست كه يك انسان در تاريخ بشريت انجام داده است. در داستانها چنين آمده است كه بيش از 2000 سال پيش در شهر سيراكوز پايتخت ايالت يونانیسيسيل آن زمان ارشميدس مكانيكدان و رياضيدان و مشاور دربار پادشاه يمرون يكیاز معروفترين كشفهایخود را در خزينه حمام انجام داد. روزیكه او در حمامیعمومیبه داخل خزينه حمام پا نهاد و در آن نشست و حين اين كار بالا آمدن آب خزينه را مشاهده كرد ناگهان فكریبه مغزش خطور كرد. او بلافاصله لنگیرا به دور خود پيچيد و با اين شكل و شمايل به سمت خانه روان شد و مرتب فرياد میزد: يافتم، يافتم به زبان يونانیHeureca! Heureca او چه چيزیيافته بود؟
پادشاه به او مأموريت داده بود راز كار جواهر ساز خيانتكار دربار او را كشف و او را رسوا كند. شاه هيرون بر كار جواهر ساز شك كرده بود و چنين میپنداشت كه او بخشیاز طلايیرا كه برایساختن تاج شاهیبه ویداده بود برایخود برداشته و باقیآن را با فلز نقره كه بسيار ارزانتر بود مخلوط كرده و تاج را ساخته است. هرچند ارشميدس میدانست كه فلزات گوناگون وزن مخصوص متفاوت دارند ولیاو تا آن لحظه اين طور فكر میكرد ك مجبور است تاج شاهیرا ذوب كند، آن را به صورت شمش طلا قالب ريزیكند تا بتواند وزن آن را با شمش طلاینابیبه همان اندازه مقايسه كند. اما در اين روش تاج شاهینيز از بين میرفت، پس او مجبور بود راه ديگریبرایاين كار بيابد. در آن روز كه در خزينه حمام نشسته بود ديد كه آب خزينه بالاتر آمد و بلافاصله تشخيص داد كه بدن او ميزان معينیاز آب را در خزينه حمام پس زده و جابه جا كرده است. او با عجله و سراسيمه به خانه بازگشت و شروع به آزمايش عملیاين يافته كرد. او چنين انديشيد كه اجسام هم اندازه، مقدار آب يكسانیرا جابه جا میكنند ولیاگر از نظر وزنیبه موضوع نگاه كنيم يك شمش نيم كيلويیطلا كوچكتر از يك شمش نقره به همان وزن است (طلا تقريباً دو برابر نقره وزن دارد) بنابراين بايد مقدار كمتریآب را جابه جا كند. اين فرضيه ارشميدس بود و آزمايشهایاو اين فرضيه را اثبات كرد. او برایاين كار نياز به يك ظرف آب و سه وزنه با وزنهایمساویداشت كه اين سه وزنه عبارت بودند از تاج شاهي، هم وزن آن طلایناب و دوباره هم وزن آن نقره ناب. او در آزمايش خود تشخيص داد كه تاج شاهیميزان بيشتریآب را نسبت به شمش طلایهم وزنش پس میراند ولیاين ميزان آب كمتر از ميزان آبیاست كه شمش نقره هم وزن آن را جابه جا میكند. به اين ترتيب ثابت شد كه تاج شاهیاز طلایناب و خالص ساخته نشده بلكه جواهر ساز متقلب و خيانتكار آن را از مخلوطیاز طلا و نقره ساخته است. به همين ترتيب ارشميدس يكیاز چشمگيرترين رازهایطبيعت را كشف كرد آن هم اينكه میتوان وزن اجسام سخت را با كمك مقدار آبیكه جابه جا میكنند اندازه گيریكرد. اين قانون (وزن مخصوص) را كه امروزه چگالیمیگويند «اصل ارشميدس» مینامند. حتیامروز هم هنوز پس از 23 قرن بسياریاز دانشمندان در محاسبات خود متكیبه اين اصل هستند.

به هر حال ارشميدس در رشته رياضيات از ظرفيتهایهوشیبسيار والا و چشمگيریبرخوردار بود. او منجنيقهایشگفت آوریبرایدفاع از سرزمين خود اختراع كرد كه بسيار سودمند افتاد. او توانست سطح و حجم جسمهايیمانند كره، استوانه و مخروط را حساب كند و روش نوينیبرایاندازه گيریدر دانش رياضیپديد آورد. همچنين به دست آوردن عدد نيز از كارهایگرانقدر ویاست. او كتابهايیدرباره خصوصيات و روشهایاندازه گيریاشكال و احجام هندسیاز قبيل مخروط منحنیحلزونیو خط مارپيچ، سهمي، سطح كره و استوانه میدانست. علاوه بر آن او قوانينیدرباره سطح شيبدار، پيچ اهرم و مركز ثقل كشف كرد.

ارشميدس در مورد خودش گفته ایدارد كه با وجود گذشت قرنها جاودان مانده و آن اينست: «نقطه اتكايیبه من بدهيد، من زمين را از جا بلند خواهم كرد.» عين همين اظهار به صورت ديگریدر متون ادبیزبان يونانیاز قول ارشميدس نقل شده است اما مفهوم در هر دو صورت يكیاست. ارشميدس هم چون عقاب گوشه گير و منزویبود. در جوانیبه مصر مسافرت كرد و مدتیدر شهر اسكندريه به تحصيل پرداخت و در اين شهر دو دوست صميمیيافت يكیكونون (اين شخص رياضيدان قابلیبود كه ارشميدس چه از لحاظ فكریو چه از نظر شخصیبرایویاحترام بسيار داشت) و ديگریاراتوستن كه گرچه رياضيدان لايقیبود اما مردیسطحیبه شمار میرفت كه برایخويش احترام خارق العاده ایقائل بود.

ارشميدس با كونون ارتباط و مكاتبه دائمیداشت و قسمت مهم و زيبايیاز آثار خويش را در اين نامه ها با او در ميان گذاشت و بعدها كه كونون درگذشت ارشميدس با دوسته كه از شاگردان كونون بود مكاتبه میكرد.

يكیاز روشهاینوين ارشميدس در رياضيات به دست آوردن عدد پیبود. ویبرایمحاسبه عدد پي، يعنینسبت محيط دايره به قطر آن روشیبه دست داد و ثابت كرد كه عدد محصور ما بين و است. گذشته از آن روشهایمختلف برایتعيين جذر تقريبیاعداد به دست داد و از مطالعه آنها معلوم میشود كه ویقبل از رياضیدان هندیبا كسرهایمتصل يا مداوم آشنايیداشته است.
در حساب روش غيرعملیو چند عملیيونانيان را- كه براینمايش اعداد ازعلائم متفاوت استفاده میكردند- به كنار گذاشت و پيش خود دستگاه شماریاختراع كرد كه به كمك آن ممكن بود هر عدد بزرگیرا بنويسيم و بخوانيم.

دانش تعادل مايعات بوسيله ارشميدس كشف شد و ویتوانست قوانين آن را برایتعيين وضع تعادل اجسام غوطه ور به كار ببرد.
همچنين برایاولين بار برخیاز اصول مكانيك را به وضوح و دقت بيان كرد و قوانين اهرم را كشف كرد.
در سال 1906 ج.ل. هايبرگ مورخ دانشمند و متخصص تاريخ رياضيات يونانیدر شهر قسطنطنيه موفق به كشف مدرك باارزشیشد. اين مدرك كتابیاست به نام «قضايایمكانيك و روش آنها» كه ارشميدس برایدوست خود اراتوستن فرستاده بود. موضوع اين كتاب مقايسه حجم يا سطح نامعلوم شكلیبا احجام و سطوح معلوم اشكال ديگر است كه بوسيله آن ارشميدس موفق به تعيين نتايج مطلوب میشد. اين روش يكیاز عناوين افتخار ارشميدس است كه ما را مجاز میدارد كه ویرا به مفهوم صاحب فكر جديد و امروزیبدانيم، زيرا ویچيز و هرچيزیرا كه استفاده از آن به نحویممكن بود به كار میبرد تا بتواند به مسائلیكه ذهن او را مشغول میداشتند حمله ور گردد. دومين نكته ایكه ما را مجاز میدارد كه عنوان «متجدد» به ارشميدس بدهيم روشهایمحاسبه اوست. ویدو هزار سال قبل از نيوتن و لايب نيتس موفق به اختراع حساب انتگرال شد و حتیدر حل يكیاز مسائل خويش نكته ایرا به كار برد كه میتوان او را از پيش قدمان فكر ايجاد حساب ديفرانسيل دانست.
زندگیارشميدس با آرامش كامل میگذشت همچون زندگیهر رياضيدان ديگریكه تأمين كامل داشته باشد و بتواند همه ممكنات هوش و نبوغ خود را به مرحله اجرا درآورد. زمانیكه روميان در سال 212 قبل از ميلاد شهر سيراكوز را به تصرف خود درآوردند سردار رومیمارسلوس دستور داد كه هيچ يك از سپاهيانش حق اذيت و آزار و توهين و ضرب و جرح اين دانشمند و متفكر مشهور و بزرگ را ندارند با اين وجود ارشميدس قربانیغلبه روميان بر شهر سيراكوز شد. او به وسيله یسرباز مست رومیبه قتل رسيد و اين در حالیبود كه در ميدان بازار شهر در حال انديشيدن به يك مسئله رياضیبود. ميگويند آخرين كلمات او اين بود: دايره هایمرا خراب نكن. به اين ترتيب بود كه زندگیارشميدس بزرگترين دانشمند تمام دورانها خاتمه پذيرفت. اين رياضيدان بیدفاع هفتاد و پنج ساله در سال 287 قبل از ميلاد به جهان ديگر رفت.