پاسخ به:مجله معماری ایرانی : از صفویان تا دوران معاصر
چهارشنبه 28 اردیبهشت 1390 4:08 PM
|
|
|
|
|
معمارى ايران از صفويان تا دوران معاصر
|
|
| دورهٔ صفويه در معمارى يکى از پررونقترين دورههاست. بناهاى اين دوره از جذابترين و فريبندهترين بناها در سرتاسر معمارى ايرانى اس. | |
| دورهٔ ۴۲ سالهٔ سلطنت شاهعباس، عصر شکوفايى هنر در ايران است. در اين دوره از يکسو روابط ايران و اروپا و از سوى ديگر روابط ايران و هند توسعه يافت. پايتخت توسط شاهعباس از قزوين به اصفهان منتقل شد. مجموعهاى از بناهاى بزرگ و چشمگير در اصفهان به چشم مىآيد. بناهاى متعددى از قبيل قصرها، مساجد، بازارها، پلها و کاروانسراها اين شهر را آراسته است و اصفهان را تبديل به مرکز هنرهاى اسلامى شد. جذابيت معمارى صفوى با نقشهٔ باز و روان آن که داراى ترکيببندىهاى سادهاى مبتنى بر افزودن و قرينهسازى است، پيوند دارد. بزرگترين نقطه قوت اين معمارى در طرحريزى و اجراى مجتمعهاى بزرگ شهرى است که در آنها اهداف مختلف بازرگاني، دينى و سياسى در ترکيببندىهايى موزن در يکجا گرد آمده است. | |
| در زمان شاه عباس دوم هنر معمارى و هنرهاى ديگر همچنن رونق داشت. قرن دهم و يازدهم دوران شکوفايى هنر اسلامى در ايران است. در اين دوره با حمايت شاهان صفوي، هنرهاى پارچهبافي، فلزکاري، نقاشي، سفالسازى و معمارى به حد اعلاى توسعه و تکامل رسيد. و بناهاى مذهبى و غيرمذهبى چشمگيرى در شهرهاى مختلف ايجاد شد. در دورهٔ صفويه، جهانگردان و بازرگانان بسيارى به دليل شکوه و زيبايى اصفهان، به ايران آمدند و در سفرنامههاى خود زيبائى و عظمت اين شهر را وصف کردند. از جمله شاردن در سفرنامهٔ خود، پايتخت صفوى را داراى ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه، ۱۰۸۲ کاروانسرا و ۲۷۲ حمام معرفى مىکند. | |
| از قرن نخست حکومت صفويان نمونههاى زيادى باقى نمانده است؛ اما طبق نوشتههاى مورخان، قصرهايى را شاهاسماعيل در خوى و قزوين بنا کرد. از ديگر بناهاى اين دوران، مسجد جامع ساوه و مسجد على است که در دورهٔ شاهاسماعيل ساخته شد. در زمان شاهتهماسب و قرار گرفتن قزوين بعنوان پايتخت، بناهايى چون قصر، مسجد، کاروانسرا در آنجا احداث گرديد. در واقع فعاليت وسيع معمارى دورهٔ صفوى در زمان شاهعباس اول آغاز شده و علاوه بر اصفهان، در شهرهاى شيراز، اردبيل، مشهد و تبريز و ديگر شهرها بناهاى مختلف احداث شد. | |
|
|
| در عهد صفوى سبک معمارى قديم ايران تجديد شد و در طرح بناها، شکل و مصالح جاى خود را باز کرد. مهمترين قسمت برنامه شهريى که شاهعباس در پايتخت تازهٔ خود انجام داد، انتقال مرکز تجاري، مذهبى و سياسى شهر به جنوب - جنوب غربى و سمت زايندهرود بود. | |
| يک بازار دو کيلومتري، ميدان نزديک مسجد جمعه را به ميدانى جديد و بسيار بزرگ بنام نقش جهان متصل مىسازد و اين ميدان مستطيل شکل با هشت هکتار فضايى به مراتب بزرگتر از ميدانهاى عمومى اروپا در آن عصر وسعت داشت. فکر ايجاد، نقشهکشى و ساخت آن بين سالهاى ۱۵۹۵ - ۱۵۹۰ م / ۱۰۰۴ - ۹۹۹ هـ اجرا شد. در مرحلهاى ديگر که اهداف بازرگانى مدنظر بود و تا سال ۱۰۱۱ هجرى بطول انجاميد، دو طبقه دکان گرداگرد ميدان اضافه گرديد. | |
| در جانب شمال، مدخل چشمگيرى رو به بازار قرار دارد که ميدان جديد را به ميدان قديم متصل مىکند. در جانب شرق مسجد شيخ لطفالله و در طرف جنوب مسجد شکوهمند امام قرار گرفتهاند. ورودى مجتمع قصر، عالىقاپو در طرف غرب ميدان و خيابانى طولانى بنام چهارباغ در طرف غرب قصر و باغهاى آن واقع شده است. | |
| در کنار خيابان چهارباغ، قصرهاى بزرگزادگانى قرار داشت که آنها را شاه صفوى برانگيخت، تا بناهاى زيبايى در پايتخت جديدى اضافه کند. | |
| انتهاى جنوبى چهارباغ به سى و سه پل مىرسد، که در ۱۰۱۱ هجرى به دست اللهوردىخان، سپهسالار شاهعباس ساخته شد. اين پل با طول ۳۰۰ متر در طول مسير راههها، کلاهفرنگىهايى در چند نقطه از ساختمان اصلى پل بيرون نشسته و به عابران امکان مىدهد تا مناظر باشکوه حوزهٔ رود را ببيند. | |
|
|
| در اينجا نيز اصول زيباشناسى و کاربردهاى عملى در مجموعهاى پرشکوه بههم پيوسته است. ميدان نقش جهان نخستين نمونهٔ فضايى چند منظوره است. | |
| مسجد شيخ فضلالله زيباترين و باشکوهترين بناى دروۀ صفوى است. عظمت اين مسجد بيشتر به واسطهٔ کاشىکارى داخل و خارج و کتيبههاى زيباى آن است، که بدست هنرمندان معروفى چون عليرضا عباسي، استاد حسين بنّا و باقر بنّا انجام يافته است. | |
| مسجد امام از ديگر آثار باشکوه معمارى صفوى است که به دستور شاهعباس اول ساخت آن آغاز شد و بتدريج در زمان جانشينان او تکميل گرديد. سردر اصلى مسجد با کتيبه، مقرنسکارى و کاشىکارى تزئين شده است. اين کتيبه بخط ثلث با کاشى معرق سفيد بر زمينه کاشى لاجوردى به خط هنرمند معروف عليرضا عباسى است. | |
|
|
