سلاح شيطان

نويسنده:دکتر ابراهيم کلانتري
انسان در عمر خداداديش چندين رمضان را تجربه مي کند و به عبارتي چندين بار به مهماني معشوق يگانه دعوت مي شود .شکي نيست که حضور انسان بر سفره ميهماني خداي مهربان و بخشنده فرصت بي نظيري است براي درنگ در آنچه از عمر گران بهايش سپري شده و تصميم براي چگونه زيستن در آنچه از عمرش باقي مانده است.رمضان فرصت ارزنده اي است براي انسان سالکي که در غربتکده دنياي مادي طالب گوهر گران انسانيت خويش است و تلاش مي کند با عبور از بسياري از گردنه هاي نفس و پشت پا زدن به بسياري از لذتها و شهوات نفساني در پرتو لطف و رحمت خداوند به آزادي معنوي دست يابد.
$براي استفاده بيشتر از اين فرصت ارزنده چه بايد کرد؟
يقيناً استفاده صحيح از هر فرصتي در گرو برنامه ريزي و آمادگي است.استفاده از فرصت ماه رمضان نيز که هر شب قدرش بهتر از هزار ماه است از اين قاعده فراگير مستثني نيست.قرآن کريم درباره آگاهي انسان از وضع خويش مي گويد:"بل الانسان علي نفسه بصيره ؛(1)بلکه انسان خودش از وضع خود آگاه است."همين بصيرت و آگاهي از نقاط قوت و ضعف خويش است هر انساني را قادر مي سازد تا با برنامه ريزي صحيح و آمادگي کافي با فرصت هاي معنوي و از جمله رمضان روبرو شود و بيشترين بهره را برگيرد.آسيبهاي اخلاقي و معنوي از همان نقاط ضعف سربر مي آورند و انسان را به فلاکت و پستي مي کشانند چنانکه رشد اخلاقي و پرواز معنوي انسان نيز از نقاط قوت وظرفيتهاي بي پاياني که خداوند در وجود انسان نهاده است،سرچشمه مي گيرند.به نظر شما که اينک بر سفره ضيافت الهي رمضان حضور يافته ايد بيشترين آسيب هاي اخلاقي و معنوي از کدام ناحيه متوجه انسان مي شود؟
شايد از هرکدام از خوانندگان گرامي با توجه به آگاهي و بصيرتي که نسبت به نفس خويش دارند به سوال بالا پاسخ دهند اما نگارنده با تکيه بر آيات قرآن و روايات معصومين (ع)بر اين باور است که "زبان "مرکز و سرچشمه بسياري از گناهان و آسيب هاي اخلاقي و معنوي است که فضاي زندگي فردي و جمعي بسياري از آدميان را تيره و تار کرده است.اينک پس از چند ماه بگومگوهاي تلخ و تخريب کننده و گناه آلود پس از انتخابات شکوهمند دهمين دروه رياست جمهوري و در طليعه ماه خدا،به تبيين اين حقيقت از نگاه آيات و روايات پرداخته تا اگر ميهمان  سفره ضيافت رباني ،در صدد بر گرفتن توشه اي معنوي از اين فرصت خدادادي باشد."تمرين کنترل زبان"را نيز جزء برنامه هاي معنوي خود قرار دهد.
قرآن کريم خطاب به پيامبر رحمت الهي (ص)چنين مي فرمايد:
"وقل لعبادي يقولوا التي هي احسن ان الشيطان ينزع بينهم ان الشيطان کان للانسان عدوا مبيناً؛(2)به بندگانم بگو:سخني بگويند که بهترين باشد،چرا که شيطان (بوسيله سخنان ناروا)ميان آنها فتنه وفساد مي کند،هميشه شيطان دشمن آشکاري براي انسان بوده است.
از آيه فوق به روشني بدست مي آيد که سخنان ناروا سلاح برنده شيطان براي فساد و فتنه انگيزي ميان بندگان خداست و بر زبان آوردن سخنان نيکو مقابله با فتنه انگيزي شيطان است.سخنان نيکو مقابله با فتنه انگيزي شيطان است.قرآن کريم يکي از اوصاف عبادالرحمن را سکوت و بي اعتنايي به سخنان بي مايه نادانان دانسته و چنين مي فرمايد:"بندگان (خاص خداوند)رحمان،کساني هستند که با آرامش و بي تکبر بر زمين راه مي روند و هنگامي که جاهلان آنها را مخاطب سازند(وسخنان نابخردانه گويند)به آنها سلام مي گويند (و با بي اعتنايي و بزرگواري مي گذرند)"(3)
سر سلسله عارفان رباني ،امام علي(ع)در خطبه معروف همام نخستين نشانه پرهيزگاران واقعي را راستي زبان مي داند:"منطقهم الصواب؛زبان و کلام پرهيزگاران نيکو و درست است."(4)
امام علي (ع)در جاي ديگر در اهميت کنترل زبان در پرهيزگاري و استواري ايمان و تمايز ميان مومن و منافق چنين مي فرمايد:"مبادا اخلاق نيک را بشکنيد و دگرگون سازيد .زبانتان را يکي کنيد .مرد بايد زبان خود را حفظ کند.بسا شود که زبان بر صاحبش سرکشي کند.بخدا قسم بنده با تقوايي را نمي بينم که از تقوايش بهره مند گردد مگر آنکه زبانش را نگه دارد .به راستي زبان مومن پشت دل او ودل منافق پشت زبان او قرار دارد .زيرا مومن وقتي بخواهد سخن گويد نخست در درون خويش درباره آن مي انديشد اگر نيک بود بر زبان مي آورد و اگر بد بود پنهانش مي دارد.اما منافق هر چه بر زبانش آيد مي گويد نمي فهمد کدام سخن به سود او و کدام سخن به زيان اوست."امام(ع) آنگاه چنين مي گويد:" ولقد قال رسول الله (ص):لا يسقيم ايمان عبد حتي يستقيم قلبه و لا يستقيم قلبه حتي يستقيم لسانه؛رسول خدا فرمود:ايمان بنده فقط در صورتي استوار شود و دلش استوار گردد و دلش استوار نشود مگرآنکه زبانش استوار گردد.(5)امام باقر(ع)زبان را کليد هر خير و شري معرفي مي کند و مي فرمايد :«ان هذا السان مفتاح کل خير و شر فينبغي للمومن ان يختم علي لسانه کما يختم علي ذهبه و فضته»زبان کليد هر خيرو شري است پس سزاوار است که انسان مومن بر زبانش مهر بزند همانگونه که بر طلا ونقره اش مهر مي زند.(6)
$راستي اهميت زبان در چيست ؟کدام گناهان و آسيب ها اززبان سرچشمه مي گيرند؟
بهترين پاسخ به اين سوال کلام گوياي رسول خداست که فرمودند :"ان اکثر خطايا ابن آدم في لسانه ؛بيشترين خطاهاي انسان ناشي از زبان اوست"(7)
زبان ابزاري است براي گناهان کبيره گوناگوني که مهمترين آنها بدين قرارند:دروغ -غيبت -تهمت -هتک حرمت مومنان -استهزاء و تمسخر -ناسزا به خدا ،رسول و معصومين -حمايت از باطل -شهادت دروغ-قذف(نسبت منافي عفت به مرد يا زن پاکدامن)-فحش و ناسزا-سخن چيني -مراء و جدال -تعليم باطل -آزار و اذيت ديگران با زبان-انحراف از حق-غنا(آواز باطل و بيهوده)-فتنه در جامعه اسلامي.حقيقت اين است که هيچ يک از اعضاء و جوارح آدمي نمي تواند ابزار و وسيله اين همه گناه باشد.چه فتنه هاي خانمان سوزي که بوسيله زبان شعله ور مي شوند،چه آبروهايي که بوسيله زبان از انسانهاي پاک ريخته مي شوند و چه خونهاي بي گناهي که با زبان و سخنان نابخردانه به زمين جاري مي شوند.
مولوي چه زيبا سروده است:
ظالم آن قومي که چشمان دوختند
زان سخن ها عالمي را سوختند
عالني را يک سخن ويران کند
روبهان مرده را شيران کند.(8)
پي نوشت ها:
1-قيامت/14
2-اسراء/53.
3-فرقان/63
4-نهج البلاغه/خ193.
5-همان/خ176
6-تحف العقول/ص218.
7-ميزان الحکمه/ج8.ص5.
8-مثنوي /دفتر اول ،159،1597.  
9-ميزان الحکمه /ج8،ص498.
منبع:نشريه راه قرآن ،شماره 23.