ده گفتار مطهری

تقوا ( 1 )

بسم الله الرحمن الرحيم
« افمن اسس بنيانه علی تقوی من الله و رضوان خير ام من اسس بنيانه‏
علی شفا جرف هار فانهار به فی نار جهنم و الله لا يهدی القوم الظالمين
( 1 ) .
موضوع سخن ، تقوا از نظر اسلام است . وضع اين جلسه كه قرار است فعلا در
هر ماه يك بار تشكيل شود ، برای ايراد يك سخنرانی به معنای فنی نيست‏
بلكه هدف اين جلسات تحقيق و مطالعه جدی در اطراف يك سلسله موضوعات‏
دينی است . بنابراين اگر احيانا از مراسم عادی در سخنرانيهای معمولی‏
خارج شديم ، از وضعی كه خودمان تصميم گرفته‏ايم خارج نشده‏ايم . مثلا ممكن‏
است احتياج پيدا كنيم در وسط سخنرانی

پاورقی :
1 - سوره توبه ، آيه 109 : [ آيا آن كس كه بنای خود را براساس تقوای‏
از خدا و خشنودی او نهاده بهتر است يا آنكه بنای خود را بر لبه پرتگاهی‏
كه نزديك فرو ريختن است نهاده ، كه در اين صورت وی را در آتش دوزخ‏
می‏افكند ؟ و خداوند گروه ستمگران را هدايت نمی‏كند ] .قسمتهائی را از روی كتاب بخوانيم و يا آنكه در يك سخنرانی بر حسب‏
مطالعاتی كه كرده‏ايم مطلبی را بگوئيم و بعد در اثر مطالعه بيشتر و يا
تذكر ديگران ، در يك سخنرانی ديگر با كمال صراحت به اشتباه خودمان‏
اعتراف كنيم و سخن اول خود را رد كنيم ، و ممكن است اين كار را يك نفر
ديگر كه در همان موضوع سخنرانی می‏كند انجام دهد و با دليل و منطق سخن ما
را رد كند .
چون قبلا سخنران موضوع سخنرانی خود را اعلام كرده ناچار است خود را
حتی‏الامكان آماده كند . و شنوندگان نيز از اول می‏دانند كه چه موضوعی را
می‏خواهند گوش كنند . آنها هم به نوبه خود ، خود را آماده شنيدن يك‏
موضوع معين می‏كنند . و از اين رو افاده و استفاده بيشتری می‏شود .

لغت تقوا
اين كلمه از كلمات شايع و رايج دينی است ، در قرآن كريم به صورت‏
اسمی و يا به صورت فعلی زياد آمده است . تقريبا به همان اندازه كه از
ايمان و عمل نام برده شده و يا نماز و زكات آمده ، و بيش از آن مقدار
كه مثلا نام روزه ذكر شده ، از تقوا اسم برده شده است . در نهج‏البلاغه از
جمله كلماتی كه زياد روی آنها تكيه شده كلمه تقوا است . در نهج‏البلاغه‏
خطبه‏ای هست طولانی به نام خطبه متقين . اين خطبه را اميرالمؤمنين در
جواب تقاضای كسی ايراد كرد كه از او خواسته بود توصيف مجسم كننده‏ای از
متقيان بكند . امام ابتدا استنكاف كرد و به ذكر سه چهار جمله اكتفا
فرمود ولی آن شخص كه نامش همام بن شريح بود و مردیمستعد و برافروخته بود قانع نشد و در تقاضای خود اصرار و سماجت كرد .
اميرالمؤمنين ( ع ) شروع به سخن كرد و با بيان بيش از صد صفت و ترسيم‏
بيش از صد رسم از خصوصيات معنوی و مشخصات فكری و اخلاقی و عملی متقيان‏
سخن را به پايان رسانيد . مورخين نوشته‏اند كه پايان يافتن سخن علی همان‏
بود و قالب تهی كردن همام بعد از يك فرياد همان .
مقصود اينست كه اين كلمه از كلمات شايع و رايج دينی است . در ميان‏
عامه مردم هم اين كلمه زياد استعمال می‏شود .
اين كلمه از ماده " وقی " است كه به معنای حفظ و صيانت و نگهداری‏
است . معنای " اتقاء " احتفاظ است . ولی تاكنون ديده نشده كه در
ترجمه‏های فارسی ، اين كلمه را به صورت حفظ و نگهداری ترجمه كنند . در
ترجمه‏های فارسی اگر اين كلمه را به صورت اسمی استعمال شود مثل خود كلمه‏
" تقوا " و يا كلمه " متقين " ، به پرهيزكاری ترجمه می‏شود . مثلا در
ترجمه " « هدی للمتقين »" گفته می‏شود : هدايت است برای پرهيزكاران .
و اگر به صورت فعلی استعمال شود خصوصا اگر فعل امر باشد و متعلقش ذكر
شود ، به معنای خوف و ترس ترجمه می‏شود . مثلا در ترجمه " « اتقوا الله‏
" يا " « اتقوا النار »" گفته می‏شود : از خدا بترسيد .
البته كسی مدعی نشده كه معنای " تقوا " ترس يا پرهيز و اجتناب است‏
بلكه چون ديده شده لازمه صيانت خود از چيزی ترك و پرهيز است و همچنين‏
غالبا صيانت و حفظ نفس از اموری ، ملازم است با ترس از آن امور ، چنين‏
تصور شده كه اين ماده مجازا در بعضی موارد به معنای پرهيز و در بعضی‏
موارد ديگر به معنای خوف و ترس استعمال شده است .