جدیدترین اخبار امروز

خمس به مثابه يك واجب الهي‏

خبرگزاري فارس: خمس چهارمين منبع از منابع مالي دولت اسلامي است. خمس به عنوان يك پنجم مال از واجبات اسلامي است. در كنار ديگر واجبات اسلامي مانند زكات، نماز، حج و جهاد، واجب ديگري به نام خمس وجود دارد كه تحت شرايط و ضوابط خاصي كه فقهاي اسلام در كتب فقه عنوان كرده اند بر افراد واجب است.

خمس چهارمين منبع از منابع مالي دولت اسلامي است. خمس به عنوان يك پنجم مال از واجبات اسلامي است. در كنار ديگر واجبات اسلامي مانند زكات، نماز، حج و جهاد، واجب ديگري به نام خمس وجود دارد كه تحت شرايط و ضوابط خاصي كه فقهاي اسلام در كتب فقه عنوان كرده اند بر افراد واجب است آن را انجام دهند. علماي شيعه بر اين باورند كه وجوب خمس في الجمله از ضروريات اسلام است و قرآن و سنت و اجماع هم بر آن دلالت دارد. از امام باقر (ع) آمده است: بر كسي حلال نيست و جايز نمي باشد از مال خمس داده نشده چيزي بخرد و در آن تصرف نمايد مگر اينكه حق ما را بر ما برساند. خمس در مازاد از مخارج سالانه است. مبدأ و سالي كه خمس از آن محاسبه مي شود براي كسي كه شغل و كارش كسب و اكتساب است زماني است كه شروع به كسب مي كند و اگر كاسب نيست ولي فايده و غنيمتي به دستش افتاده است مبدأ سالش زمان پيدايش و حصول آن فايده و غنيمت مي باشد.‏
مواردي كه خمس در آنها لازم و واجب است هفت مورد مي باشد: غنايم به دست آمده از كفار به واسطه جنگ با مسلمانان. اولين مورد از مواردي كه متعلق خمس است چيزهايي است كه به عنوان غنايم از كفار حربي و در حال جنگ به دست مسلمين مي افتد مشروط بر اينكه اين غنايم از كفاري به دست مسلمين در آيد كه در پناه اسلام و مسلمين نباشد و در اثر جنگ با آنان به دست مسلمين افتاده باشد و اين جنگ و پيكار با اذن امام باشد. دومين مورد از موارد هفتگانه كه متعلق خمس است و بايد خمس آن را پرداخت كرد، معادن است. خمس درباره معادن طلا، نقره، مس، آهن و فولاد واجب است. امام باقر (ع) فرموده اند: در خود گوگرد و نفت و امثال اينها كه از زمين خارج مي شود خمس واجب است. سومين مورد از موارد خمس كنز است. كنز آن مال و چيزي است كه در زمين و يا كوه و يا ديوار و يا در ميان درخت ذخيره شده باشد و معيار در كنز و يا گنج تشخيص عرف است. چهارمين مورد غوص است. يعني بر هر چيزي كه از دريا به دست آيد خمس تعلق مي گيرد. پنجمين مورد مال حلال كه با حرام مخلوط شده باشد نيز متعلق خمس است كه با كنار گذاشتن مقدار يك پنجم از ممال موجود كل مال باقي حلال مي شود و مصرف آن جايز مي گردد. ششمين مورد تعلق خمس بر زميني كه اهل ذمه از مسلمانان خريداري كرده اند. هفتمين مورد از موارد تعلق خمس آن چيزهايي است كه از خرج و هزينه ساليانه اشخاص بماند چه اين هزينه مال خود شخص باشد و يا مخارج اهل و عيالش باشد.‏
اختيارات اخذ خمس در حوزه امامت و رهبري امت و دولت اسلامي است و در مواقعي كه صلاح بداند مي تواند دست مردم را باز بگذارد و همين طورمي تواند با توجه به مصالح اسلام و امت اسلامي به مقدار زكات بسنده كرده و از خمس عفو كند و مي تواند به مقدار نصف اكتفاء كند.
بالاخره خمس و ديگر مقررات مالي در اختيار دولت اسلامي است و اين احتمال وجود دارد كه در بعضي از موارد اساساً خمس همان جاي زكات مقرر شده است و چون زكات را حكام جور مي گرفتند و در مسير فاسد مصرف مي كردند امام معصوم (ع) در جاي آن مقداري را به عنوان خمس مقرر فرمودند و در دفاع از حكومت حق استفاده كردند و در اين باره بايد مقدار بيشتري انديشيده شود و تدبر به عمل آيد. شايد در خيلي از برخوردهاي فكري اثرات زيادي داشته باشد و در اين راه از راهنمايي صاحب نظران و فقيهان عالم به زمان استفاده شود.

نويسنده : يحيي علوي

منبع : روزنامه رسالت 1390/02/04

انتهاي پيام/