پاسخ به:جدیدترین اخبار امروز
یک شنبه 4 اردیبهشت 1390 10:53 PM
خبرگزاري فارس:شيخ بهايي در شمار آخرين نمايندگان برجسته حكمت اسلامي بود كه به همه علوم زمانه تسلط داشت و نيز از واپسين نمايندگان برجسته علماي دين بود كه در رياضيات و نجوم تبحر داشت.
شيخ بهاءالدين محمد بن عزالدين حسين عاملي نامور به شيخ بهايي ازجمله اعاظم انديشمندان و دانشمندان ايران است. وي كه به روزگار قدرتمداري صفويان ميزيست و اوج نبوغ و هنر افزون خويش را در دوران فرمانروايي پادشاه توانمند و مقتدر صفوي، شاه عباس بزرگ، جلوهگر ساخت در سال 953 هجري قمري در بعلبك لبنان ديده به جهان برگشود، در 13 سالگي به همراه پدر خويش، شيخ عزالدين حسين عاملي كه ازجمله روحانيون والامقام شيعي بود رهسپار ايران شد و تا پايان عمر در اين مهد ديرين فرهنگ و تمدن زيست.
ديري نپاييد كه وي زبان پارسي را فرا گرفت. جاي شگفتي است كه توانمندي او در زبان پارسي چندان شد كه چندي بعد در زمره برترين پارسيسرايان سده دهم هجري قرار گرفت. او در رياضيات هم به درجه استادي رسيد، در فلسفه، منطق، علوم ديني و كلام نيز مقامش همپايه بزرگان عهود پيشين شد. با پشتكاري ستودني پزشكي، فنون مهندسي و معماري را نيز فرا گرفت و با هوش وافر و نبوغ سرشار خويش ياراي آن يافت تا نامش را براي هميشه جاودانه سازد.
تنوع و گوناگوني آثار شيخ بهايي كه بسياري از آنها در حوزه علمي خود مرجع به شمار ميآيند حاكي از نبوغ چندبعدي او است. برخي از اين آثار پرشمار عبارتند از: در زمينه قرآن و حديث: اربعون حديثان، شرحي بر تفسير بيضاوي، حلالحروف القرآن، عروه الوثقي، درايه الحديث. درباره فقه، كلام و مطالعات شيعي: اثني ـ عشريه، جامع عباسي كه از مهمترين آثار كلامي شيعه به شمار ميآيد، حبل ـ المتين، حدائق الصالحين، تفسيري بر صحيفه سجاديه، مفتاحالفلاح، الزبده فيالاصول. در زمينه حكمت: رسالهاي در باب وحدت وجود. در مورد رياضيات و نجوم: تشريحالافلاك، كليات حساب، شرحي بر رساله نجوم چغميني و تحفه حاتمي. در زمينه ادبيات و عرفان: طوطينامه، نان و حلوا، موش و گربه، شير و شكر و كشكول كه به زبان عربي نگارش يافت. ابيات زير نمونهاي از اشعار شيخ بهايي است: همه شب نماز خواندن همه روز روزه رفتن / همه ساله از پي حج سفر حجاز كردن
ز مدينه تا به كعبه سر و پا برهنه رفتن / دو لب از براي لبيك به گفته باز كردن
شب جمعهها نخفتن به خداي راز گفتن/ ز وجود بينيازش طلب نياز كردن
به خدا قسم كه كس را ثمر آنقدر نبخشد / كه به روي مستمندي در بسته باز كردن
نيازمند يادكرد است تا به امروز رويهمرفته 90 اثر به خامه شيخ بهايي شناخته شده كه درباره موضوعات مختلف علمي از رياضيات و عرفان و حكمت گرفته تا نجوم و كلام است.
با تمام اين اوصاف، آثار شيخ بهايي علاوه بر اين رسائل و كتابها، عمارات و ابنيهاي است كه موجب زنده ماندن ياد و خاطره اين شخصيت برجسته نهتنها در ذهن و زبان مردم اصفهان بلكه تمام مردم ايران شده است.
آنچه روشن است، شيخ بهايي معماري چيرهدست و كاربلد بود. آثاري كه او طراحي نمود را بلاشك بايد جلوهگاه هنر ايراني ـ اسلامي برشمرد. حمام شيخ بهايي اصفهان، باغ زيباي فين كاشان و مسجد شاه اصفهان تنها برخي از شاهكارهاي هنر ايراني ـ اسلامي هستند كه با ذهن زيبانگر و فكر نيكانديش شيخ بهايي مجال ظهور يافتند. سامانه توزيع آب زايندهرود هم كه توسط او و با محاسبهها و راهحلهاي پيچيده رياضي انجام پذيرفت و به طومار شيخ بهايي شهرت يافت نشان از مهارت وي در فنون مهندسي دارد. گفتني است، اين سامانه چنان دقيق طراحي شده بود كه تا 3.5قرن همچنان مورد كاربرد قرار داشت و تنها پس از كشيدن سد روي زايندهرود در عصر كنوني بود كه شيوه توزيع آب شيخ بهايي منسوخ شد.
شيخ بهايي در شمار آخرين نمايندگان برجسته حكمت اسلامي بود كه به همه علوم زمانه تسلط داشت و نيز از واپسين نمايندگان برجسته علماي دين بود كه در رياضيات و نجوم تبحر داشت و به تعبير يكي از محققان كسر شان خود نميدانست كه اسطرلابي بسازد و به رصدهاي دقيق بپردازد يا اندازهگيريهاي دقيق انجام دهد.
شيخ بهايي در جنبههاي باطني و ظاهري اسلام مرجع بود. او از عرفان نيز رويگردان نبود. طوطينامه او مشتمل بر صريحترين و بليغترين اشعار پارسي در حوزه تصوف و عرفان است. عرفان او واجد جنبههاي عاميانه بود بدون آن كه محتواي فكري يا شناختي كه از آنِ خواص در بين صوفيان بود از دست بدهد. پيام عارفانه او به مفهوم بازتاب فرادست و فرودست در ميان لايههاي عامه متصوفه و حتي در بين عامه مردم رواج داشت. در قهوهخانهها نقالان اشعار او را ميخواندند و در همان هنگام طالبان برجسته مذهبي در مدارس آثار وزين كلامي و فقهي او را به بحث و فحص ميگرفتند.
در وجدان جامعه نبوغ و قدرت او در رياضيات و شهرتش در شيمي نقش بسته بود. او يكي از نمايندگان نخبه عالمان عارف بود كه تاريخ ايران و اسلام نمونههايي از آنها را به خود ديده است.
شيخ بهايي در حكمت به پاي معاصران نامدارش ميرداماد و ملاصدرا نميرسد، اما ياري او به فقه و كلام شيعي، رياضيات و عرفان آن مايه بود كه او را در رديف مشعلداران علوم دوره صفوي قرار دهد. شيخ بهايي فردي بود كه در توسعه سريع معارف شيعي ايران در سده دهم هجري دست داشت و كسي بود كه بيش از هر فرد ديگر زمانهاش درصدد هماهنگسازي شريعت و طريقت برآمد كه در واقع دربردارنده ابعاد ظاهري و باطني اسلام بود.
بايسته و شايسته است ياد شود، شمار افزوني از علماي برجسته روزگار صفوي از شاگردان شيخ بهايي بودند. محمدتقي مجلسي، سيد احمد علوي، صدرالدين شيرازي و ملا محسن فيض كاشاني برخي از اين ناموران هستند. معروف است كه ملاصدرا نيز در ابتدا به درس علوم نقلي او ميرفت. شيخ بهايي از طريق نگاشتههايش، ساخت و سازهايش و شاگردانش توانست تاثيري بسزا بر تمام طبقات اجتماعي ايران نهد. بيگمان در كل دوره صفوي هيچ شخصيت ديگري همچون او وجود ندارد كه در نزد خبرگان و مردم عادي شناختهشده باشد. اثرگذاري او بر مردم ايران همچون يك نفر قهرمان ملي و اسطورهاي بود و اين را ميتوان از گزارش اسكندر بيگمنشي مورخ مشهور عهد صفوي و نويسنده كتاب عالم آراي عباسي در مورد واقعه درگذشت وي كه در سال 1030 هجري رخ داد، دريافت:
"اشرافي كه در پايتخت بودند در پيش و پس جنازه مغفرت انداره قدم بر خاك نهاده، وضيع و شريف در برداشتن جنازه به يكديگر سبقت ميجستند. ازدحام خلايق به مرتبهاي بود كه در ميدان نقش جهان با همه وسعت و فسحت بر زير يكديگر افتاده، از هجوم عام بردن جنازه دشوار بود. "
نويسنده : امير نعمتي ليمائي
منبع : روزنامه جام جم 1390/02/04
انتهاي پيام/
