اخبار ایران و جهان

بيماري زردي که با علايمي همچون زرد شدن پوست و سفيدي چشم همراه است، به دليل ايجاد رنگ دانه زرد صفراوي در خون بروز مي کند. علت ايجاد اين رنگ دانه، تخريب سلول هاي خوني است. زردي نوزادان به «زردي فيزيولوژيک» معروف است که تقريبا در تمام نوزادان ديده مي شود و علت بروز بيماري اين است که کبد و دستگاه گوارش کودک در حال تطبيق با زندگي خارج رحمي است.

زردي نوزادان بيماري غيرعفوني است و واگير ندارد. اين زردي با زردي بزرگسالان که به علت هپاتيت (التهاب کبد) انسداد يا ناهنجاري در مجاري صفراوي و برخي انواع کم خوني به وجود مي آيد، متفاوت است. درباره زردي نوزادان، علايم و راه هاي پيشگيري از آن با دکتر احمد شاه فرهت متخصص اطفال و فوق تخصص نوزادان گفت وگو کرديم. وي در ابتدا از ميزان ابتلاي نوزادان به زردي آماري ارائه مي کند و مي گويد:۶۰ درصد نوزادان رسيده و ۸۰ درصد نوزادان نارس ممکن است زردي داشته باشند يعني در واقع از هر ۵ نوزادي که به دنيا مي آيد ۴ -۳ نوزاد زردي دارند. از اين تعداد نوزادان حدود ۹۵ درصد زردي طبيعي دارند و به مرور زمان خوب مي شوند اما ۵ درصد زردي غيرطبيعي و بيش از حد معمول دارند که خطرناک است و پزشکان با تشخيص و درمان به موقع بايد به اين نوزادان کمک کنند و در صورتي که درمان سريع و مناسب انجام نشود، مشکلات و عوارض مادام العمري را به همراه دارد و حتي بعضي مواقع به مرگ نوزاد مي انجامد.

دکتر احمد شاه فرهت در ادامه مي افزايد: زردي به دنبال رسوب ماده رنگين بيلي روبين در زير پوست به وجود مي آيد. زيرا کبد نوزادان فعال نيست و بعد از تولد به مرور زمان فعال مي شود به همين دليل نوزادان در هفته اول زردي بيشتري دارند و وقتي کبدشان فعال شد، ديگر اين ماده رنگي در زير پوست رسوب نخواهد کرد. اين زردي تنها در پوست نيست بلکه در قسمت هاي ديگر بدن از جمله چشم، روده، قلب، ريه، استخوان، عضله و مغز هم ديده مي شود که براي ما تنها زردي پوست قابل مشاهده است.

اگر بيماري نوزاد شديد باشد، به دليل رسوب در قسمت هاي مختلف، سلول هاي زنده را تخريب مي کند. در بعضي از قسمت هاي بدن که سلول ها از بين رفته است دوباره سلول هاي جديد ساخته مي شود مانند دستگاه گوارش اما در بعضي اعضاء به دنبال تخريب سلول ها ديگر عضو توان بازيابي ندارد و به همين دليل دچار آسيب مي شود. مهم ترين اعضايي که آسيب مي بيند مغز است که اگر زردي به موقع درمان نشود مغز نوزاد دچار عوارض شديدي خواهد شد. اين فوق تخصص نوزادان با اشاره به اين که رنگ طبيعي ادرار و مدفوع نوزادان دليل بر سلامت آنان نمي باشد، مي افزايد: زردي نوزادان با زردي افراد بالغ متفاوت است در بزرگسالان ممکن است در نوع سفيد و ادرار زرد شود اما در نوزادان اين تغيير رنگ ايجاد نمي شود. تفاوت مهمي که بين زردي نوزادان و بالغان وجود دارد اين است که کبد بزرگسالان آسيب مي بيند اما در نوزادان کبد سالم است و فقط فعال نبودن آنزيم کبدي باعث بيماري نوزاد مي شود.

شاه فرهت به علائم زردي اشاره مي کند که ممکن است با تب، بي حالي، امتناع از خوردن شير، گريه و تشنج همراه باشد و در نهايت نوزاد به کما رود که اگر درمان انجام نشود نوزاد فوت خواهد کرد.عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي مشهد مي افزايد: نوزاداني که دچار زردي مي شوند حتي در مواردي که بيماري شديد باشد و به دلايلي درماني برايشان صورت نگيرد، زنده خواهند ماند. با اين حال اين بيماري در صورت درمان نشدن، باعث تخريب عصب شنوايي نوزاد مي شود.

عوارض بيماري زردي از جمله شنوايي تا آخر عمر با نوزاد خواهد بود اين در حالي است که با درمان به موقع مي توان مانع از بروز اين عوارض شد.

از جمله عوارض ديگر تشنج و اختلالات حرکتي است يعني کودک حرکت هاي ناموزون انجام مي دهد و در راه رفتن تعادل ندارد و دچار فلج حرکتي مي شود و يا ضريب هوشي پاييني دارد که مجبور مي شويم او را در رديف معلولان ذهني قرار دهيم.

بنابراين خطرناک ترين عارضه زردي بر مغز و عصب شنوايي اثر مي گذارد.وي درباره پيشگيري از زردي مي گويد: بهترين روش پيشگيري از زردي اين است که مادران قبل از بارداري گروه خوني و RH خونشان را بدانند. در صورتي که گروه خون مادر و يا RH منفي و کودک گروه خون مثبت داشته باشد احتمال زردي نوزاد بيشتر است.

در اين موارد تزريق آمپول «روگام» توصيه مي شود که بعضي از متخصصان در ۲ نوبت سه ماه سوم حاملگي و بعد از تولد آن را تزريق مي کنند.بعضي معتقدند بعد از تولد نوزاد و به فاصله ۷۲ ساعت بايد اين آمپول تزريق شود تا فرزند بعدي دچار بيماري نشود.

از ديگر راه هاي پيشگيري از زردي نوزادان درمان عفونت هاي مادر است.از طرفي متخصصان زنان و زايمان نقش مهمي در پيشگيري از ابتلاي نوزادان به زردي دارند آن ها با جلوگيري از زايمان هاي سخت مي توانند به سلامت مادر و نوزاد کمک زيادي کنند زيرا در مواردي که کبودي و خون ريزي زير پوست ايجاد شود، نوزاد در معرض خطر ابتلا به زردي قرار مي گيرد.

از موارد ديگري که بايد در اين خصوص اشاره کرد، لزوم تغذيه نوزاد با شير مادر است که در پيشگيري و درمان زردي نوزادان نقش بسيار مهمي دارد.

شاه فرهت مي گويد: اگر نوزادي زردي داشت بايد ابتدا با پزشک مشورت و سپس از روش هاي درماني پيشنهادي استفاده کرد. يکي از روش ها فتوتراپي (نوردرماني) است و در موارد شديد نيز گاه نياز به تعويض خون نوزاد است و در برخي مواقع متخصص توصيه به مصرف دارو مي کند.

بايد توجه داشت استفاده از فتوتراپي (نوردرماني) در درمان زردي بايد با طول موج مخصوصي انجام شود و به هيچ عنوان استفاده از مهتابي معمولي به خانواده ها توصيه نمي شود.

دکتر سيدمحمد ميلاني عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران در گفت و گو با ايسنا با اشاره به اين که زردي نوزادان اغلب يک بيماري شايع و کم خطر است، بيان کرد: نوزادان نارس و کم وزن بيشتر در معرض اين بيماري هستند که با مراقبت هاي اوليه به تدريج بهبود مي يابند.

وي در ادامه زردي را بر دو نوع فيزيولوژيک و پاتولوژيک تقسيم کرد و توضيح داد: در نوع فيزيولوژيک، زردي طي هفته اول بعد از تولد ديده مي شود و پس از گذشت چند روز بهبود پيدا مي کند و اگر از ۱۳ ميلي گرم در دسي ليتر، تجاوز کند، زردي پاتولوژيک و درمان آن ضروري است.

عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران عوارض اين بيماري را بسيار سنگين و خطرناک دانست و افزود: زردي ممکن است آثار شديدي بر سيستم عصبي بگذارد و بيمار را تا آخر عمر معلول و ناتوان کند و همچنين ديگر عوارض آن ناشنوايي است و اگر ناشنوايي کامل باشد ناتواني در تکلم را به همراه خواهد داشت.اين متخصص کودکان بهترين راه تشخيص زردي را بيلي روبين غيرمستقيم خون دانست و بيان کرد:  بيلي روبين ماده شيميايي است که بر اثر تخريب گلبول هاي قرمز در داخل بدن ايجاد مي شود.وي مصرف آب و مايعات را در کاهش زردي بي اثر دانست و تاکيد کرد: تعداد دفعات زياد تغذيه نوزاد از شير مادر بهترين راه پيشگيري در زردي است.دکتر ميلاني خاطرنشان کرد: برخي از مردم با توجه به باورهاي قديمي خود فکر مي کنند که تعويض خون باعث تغيير شخصيت مي شود در حالي که خون دائم در حال تغيير است.دکتر شاه فرهت با اشاره به اين که يک تيم تحقيقاتي در مرکز تحقيقات نوزادان در مشهد با همکاري متخصصان علوم پزشکي بيمارستان امام رضا(ع) موفق به اختراع دستگاه تعويض خون نوزادان شده اند، مي افزايد: نکته اساسي در زردي نوزادان اين است که زردي علت عفوني ندارد و به ديگران منتقل نمي شود.

زردي نوزادان بيشتر در هفته اول بعد از تولد ديده مي شود و علت آن فعال نبودن کبد نوزاد است که به مرور و طي هفته هاي بعدي اين زردي کاهش مي يابد اما اگر ميزان زردي نوزاد زياد باشد بايد با تجويز پزشک متخصص زردي نوزاد را درمان کرد. از عوارض مهم زردي مي توان به آسيب هاي شنوايي و مغزي در نوزادان اشاره کرد که تا آخر عمر به همراه فرد خواهد بود.