اخبار ایران و جهان

کشت پنبه در ايران از سال 1230 شمسي به دستور ميرزا تقي خان اميرکبير آغاز و پس از آن در سال 1302 شمسي انحصار کشت اين محصول به شرکت مشترک ايران_ روس واگذار شد. بيشتر مناطق شرق مازندران و گلستان به دليل وجود اراضي يکپارچه و اقليم مناسب زير کشت اين محصول رفت. از سال هاي اول انقلاب ، در پي فرار زمين داران بزرگ اراضي به قطعه هاي کوچک تقسيم شد.براي رفع اين معضل در سال 1367 در برنامه اول 5ساله توسعه کشور « طرح افزايش توليد پنبه » تهيه و از سال 1368 اجرا شد. تا سال 1370 اين طرح با موفقيت اجرا و باعث توسعه کشت اين محصول شد تا اين که در سال 1371 به دليل افزايش قيمت توليدات زراعت هاي رقيب به ويژه دانه هاي روغني ( سويا) از ميزان سطح زير کشت اين محصول کاسته شد. به نحوي که در سال 1372 براي اولين بار واردات پنبه از کشورهاي حاشيه خزر آغاز شد و ميزان سطح زير کشت به پايين ترين حد خود در 40 سال گذشته رسيد. کشت پنبه در کشور و در مناطق پنبه خيز دوران پرفراز و نشيبي را سپري کرد و در دهه 70 پس از گذشت نزديک به 10 سال که قيمت اين محصول در بازار با نوسان کمي همراه بود به يکباره از سال 81 روند معکوس و پر شتابي را در پيش گرفت که منجر به کاهش کشت اين محصول و تعطيلي صنايع وابسته به آن شد. در تمام اين سال ها براي افزايش عيار طلاي سفيد اين سرزمين ، سياست ها و برنامه هايي پيشنهاد شد ولي به جرأت مي توان گفت هيچ کدام نتوانست اعتبار از دست رفته اين محصول را بازگرداند و روز به روز واردات پنبه از کشورهاي هم جوار رغبت کشاورزان را براي کشت اين محصول کمتر کرد. تا اين که يکي از آخرين برنامه ها و تصميمات دولت براي احياي کشت محصول پنبه ، تشکيل کارگروه مرکبات، پنبه ، زيتون و ابريشم، متشکل از استانداران سه استان شمالي در بهمن 88 بود که پس از آن نيز استاندار گلستان به عنوان مسئول تنظيم بازار پنبه کشور از سوي معاون اول رياست جمهوري تعيين شد تا شايد وضعيت پنبه در کشور از حالت رکود خارج شود. انتظار مي رفت که جواد قناعت در اين سمت ، با توجه به اين که گلستان سرزمين طلاي سفيد در ساليان نه چندان دور بود، بتواند منشاء تحولاتي در سياست هاي کلان مرتبط با اين محصول استراتژيک باشد ولي به زعم بسياري از توليد کنندگان در اين مدت اتفاق قابل توجهي رخ نداده است. از سويي اين انتخاب نشان داد که رهايي گلستان از اين چالش که خود بزرگ ترين توليد کننده پنبه در کشور و شناخته شده در جهان است و امروز دچار بحران جدي شده ، نيازمند برنامه ريزي مدون و عزم جدي مسئولان و توليدکنندگان است.

رئيس هيئت مديره تعاوني پنبه کاران شهرستان گنبد کاووس با اشاره به رکود صنايع مرتبط با کشت اين محصول گفت: در سال هاي قبل از انقلاب بيش از 35 کارخانه پنبه پاک کني و روغن کشي به طور شبانه روز و سه شيفت در استان فعاليت مي کرد، که در حال حاضر با پايين آمدن سطح زير کشت و کاهش توليد اين محصول خيلي از کارخانه ها تعطيل و به انبار غلات تبديل شد. عبدالرضا پنيره افزود: گنبد يکي از قطب هاي اصلي توليد پنبه کشور بود، به طوري که در بين سال هاي 70 تا 75 بيش از 45 هزار هکتار از اراضي آن به کشت پنبه اختصاص داشت ولي در سال گذشته اين رقم به هزارتا هزار و 500 هکتار رسيد. وي تأکيد کرد: در زماني که اين محصول در سطح وسيعي از اراضي استان کشت مي شد، بسياري از ساکنان شرق خراسان و سيستان براي کار در مزارع پنبه و کارخانه ها به روستاهاي منطقه مهاجرت کردند و با کاهش چشمگير کشت اين محصول به شهرهاي خود بازنگشتند و در استان ساکن و به صورت کارگران روزمزد مشغول به فعاليت شدند. وي گفت: يکي از دلايل اصلي مهاجرت نکردن روستاييان به شهرها نيز وجود منابع درآمدي در روستاها بوده است که بيشتر آن هم از طريق کشت اين محصول به دست مي آمد ولي حالا اکثر اراضي يکپارچه قطعه قطعه شده و تغيير کاربري در آن ها به وضوح مشاهده مي شود. پنيره، کشت اين محصول را از علل اصلي رونق استان دانست و تأکيد کرد: با وجود کشت اين محصول، صنايع وابسته به آن رشد چشمگيري داشت و بخش اعظمي از معضل بيکاري، مهاجرت و ... را رفع مي کرد.

وي همچنين قطعه قطعه شدن اراضي يکپارچه، پايين بودن کيفيت ارقام جديد و سموم ، حمايت ضعيف بخش دولتي و تخصيص ندادن يارانه توليد و صادرات به اين محصول را از دلايل اصلي کاهش سطح کشت دانست و خاطر نشان کرد: نداشتن توجيه اقتصادي براي کشت با توجه به وضعيت موجود سبب شده تا کشاورزان رغبتي براي کشت اين محصول نداشته باشند. وي در ادامه تصريح کرد: موسسه تحقيقات پنبه و اداره پنبه و دانه هاي روغني سازمان جهاد کشاورزي استان بايد ارقام جديد زودرس، داراي بازدهي بالاتر و مقاومت بيشتر در برابر آفات را به کشاورزان معرفي کند ولي آن چه که به وضوح مشاهده مي شود اين است که 99 درصد بذر استفاده شده در اراضي پنبه استان ، بذر ساحل است که از سال 42 تاکنون توسط کشاورزان کشت مي شود. وي افزود: دولت هرساله حدود 40 تا 45 هزار هکتار از اراضي کشاورزي را با پرداخت هزينه به پيمانکاران زيرکن مي کند ، اگر دولت بتواند همين هزينه را به صورت يارانه در اختيار پنبه کاران قرار دهد ، هم اين مشکل رفع مي شود و هم اينکه به کشاورز براي توليد کمک خواهد شد. وي تمايل کشاورزان به کشت ساير دانه هاي روغني به ويژه سويا و کلزا نسبت به پنبه را به دليل افزايش قيمت اين توليدات ندانست، بلکه ناشي از بي توجهي مسئولان به کشت پنبه عنوان کرد. حسن ديلم کتولي نيز بالا بودن هزينه هاي کاشت و برداشت، طولاني بودن دوره کاشت ، عملکرد نا مطلوب بذور و سموم را از علل اصلي کاهش ميزان توليد اين محصول دانست.

رئيس هيئت مديره تعاوني پنبه کاران علي آباد گفت: بذرهايي که براي کشت به کار مي رود بازدهي خوبي ندارد و بازده آن کمتر از5 تن در هر هکتار است که براي کشاورز با توجه به هزينه ها مقرون به صرفه نيست. وي افزود: سال ها از عمر کارخانه ها مي گذرد و هرساله نياز به تعميرات دارند، که خود در اين وضعيت هزينه کردن بدون بازگشت سرمايه است. از سوي ديگرقبل از شروع به کار قراردادي با شرکت برق منعقد مي شود که بر اساس آن ، چه کارخانه کار کند و چه تعطيل باشد بايد ماهانه مبلغي را تحت عنوان ديموند يا هزينه برق پرداخت کند که به هيچ وجه به نفع کارخانه دار نيست و عملا تغيير کاربري آن به انبار را غلات توجيه مي کند. رئيس اداره پنبه و دانه هاي روغني سازمان جهاد کشاورزي گلستان گفت: قبل از انقلاب بيش از 110 هزار هکتار از اراضي استان زير کشت پنبه بود به مرور به دليل نداشتن صرفه اقتصادي از سطح زير کشت اين محصول در استان کاسته شد. مهندس حاجيلري افزود: سطح زير کشت پنبه استان در سال گذشته کمتر از 10 هزار هکتار بود. وي خاطر نشان کرد: پنبه محصولي است که بيشترين نياز را به نيروي انساني دارد. کشت پنبه در هر 3 هکتار مي تواند يک اشتغال ثابت در طول سال ايجاد کند. وي اذعان داشت: تعطيلي کارخانه هاي پنبه پاک کني و روغن کشي يکي از دلايل افزايش بيکاري در استان است. به گفته وي از 35 کارخانه فعال در استان در حال حاضر تنها 12 کارخانه با کمترين ظرفيت فعاليت مي کنند. حاجيلري درباره تخصيص يارانه به توليد و کشت پنبه گفت: تا به حال هيچ گونه يارانه اي پرداخت نشده فقط در چند سال گذشته يک بار آن هم به ميزان خيلي ناچيز يارانه توليد به پنبه کاران پرداخت شده است. وي تصريح کرد: بايد قيمت تضميني خريد به گونه اي تعيين شود که بتواند هزينه هاي بالاي توليد را پوشش دهد. هم چنين مکانيزه کردن روند کاشت، داشت و برداشت، توزيع نهاده هاي با کيفيت در بين کشاورزان و ... مي تواند در رغبت کشاورزان به اين محصول مؤثر باشد.

وي با توجه به رونق بازار جهاني پنبه يادآور شد: يکي دو سال است که پنبه در بازار جهاني از رونق خوبي برخوردار شده و قيمت مناسبي دارد. بر اساس پيش بيني هاي کارشناسان در سال جاري انتظار مي رود حدود 60 تا 70 درصد افزايش کشت نسبت به سال گذشته داشته باشيم. مديرکل روابط عمومي استانداري گلستان نيز با اشاره به کاهش بيش از انتظار سطح زير کشت اين محصول گفت: گلستان در ساليان گذشته جزو استان هاي برتر و عمده در کشت اين محصول بوده به طوري که در سال 57 نزديک به 140 هزار هکتار از اراضي استان به کشت پنبه اختصاص داشت. حسين عاشور خاطر نشان کرد: در سال گذشته اين رقم به کمتر از 2/9 هزار هکتار کاهش يافته که زنگ خطر جدي براي بخش توليد و صنعت کشور است. وي کاهش سرمايه گذاري در تحقيقات کاربردي پنبه را يکي از دلايل اصلي کاهش سطح زير کشت عنوان کرد و افزود: کمبود فعاليت و سرمايه گذاري براي توسعه مکانيزاسيون و افزايش هزينه هاي دستمزد به موازات تورم سالانه وکمبود نيروي انساني در زمان برداشت محصول از يک سو و نامتناسب بودن نرخ رشد قيمت تضميني در مقايسه با هزينه هاي توليد و در مقايسه با محصولات رقيب ، کاهش قيمت هاي بين المللي و تعرفه هاي نامناسب در برخي سال ها و واردات بي رويه و غير رسمي منسوجات، همه و همه دست به دست هم دادند تا وضعيت کنوني پنبه در کشور و بالطبع ر استان به اين نقطه برسد. وي به تدوين سند جامع پنبه در سال 88 اشاره کرد و اذعان داشت: براي بالا بردن سطح توليد و ايجاد رغبت در کشاورزان براي کشت اين محصول در دولت اقدامات زيادي انجام شده که مسئولان استاني به ويژه استانداران پيگير اجرايي شدن آن بوده اند که بررسي وضعيت کشت و احياي آن در کارگروه اقتصادي ، توليدي در سال هاي 88 و 89 ، حضور نمايندگان استان در کارگروه پنبه در نهاد رياست جمهوري در سال گذشته از برنامه هايي بوده که براي احياي دوباره اين محصول برگزار شده است. عاشور از نشست کارگروه تخصصي پنبه در ارديبهشت ماه سال جاري خبر داد و افزود: اين نشست با حضور نمايندگان وزارت خانه هاي جهادکشاورزي ، بازرگاني ، صنايع و معادن ، معاونت نظارت راهبردي رئيس جمهور و استانداران گلستان، گيلان و مازندران در گرگان برگزار مي شود که با توجه به اقدامات انجام شده و ارائه طرح جامع پنبه انتظار مي رود اين نشست دستاوردهاي خوبي به همراه داشته باشد.