افسردگى

افسردگى داراى نشانه‏هایى است که به برخى از آن‏ها اشاره مى‏شود: ۱- احساس تنهایى و بى‏پناهى.

۲- وحشت و اضطراب از آینده مجهول.

۳- دلهره از عدم موفقیت در شؤون مختلف زندگى، از جمله در تحصیل، شغل، نحوه کار، انتخاب همسر و زندگى مشترک و نحوه زندگى خانوادگى، وضعیت تحصیل فرزندان و آینده آنان و … .

چنانچه بتوان از راه صحیح با این دلهره‏ها برخورد نمود، زندگى سعادتمندانه هر انسانى تضمین شده است.

راه‏هاى درمان افسردگى

۱٫ ایمان و توکل: اولین راهى که اسلام براى مسأله اضطراب و دلهره پیشنهاد مى‏کند، ایمان و توکل به خداست. تکیه بر خالقى که قادر است، از همه چیز خبر دارد و بندگانش را دوست دارد. تکیه گاهى همیشگى که همه مى‏میرند، ولى او باقى است. همه دچار مشکل مى‏شوند، ولى او همیشه قهّار و مسلط و حاکم بر همه چیز است. حضرت على (علیه‏السلام) فرمود: کسى که توکل کند، سختى‏ها بر او آسان و اسباب آسانى برایش فراهم مى‏شود.۳

پرفسور کارل یونگ مى‏گوید: بى مذهبى باعث پوچى و بى معنا بودن زندگى مى‏شود و داشتن مذهب به زندگى مفهوم و معنا مى‏بخشد. ۴

دکتر پول ارنست، متخصص دانشگاه پنسیلوانیا، درباره نقش ایمان مى‏نویسد: مهمترین عامل شفاى مریض، ویتامین‏ها، داروها و جراحى و… نیست، بلکه امید و ایمان است. من به این نکته پى برده‏ام که از این پس باید جسم مریض را با بکار بردن وسایل طبى و جراحى و روح وى را با تقویت ایمانش نسبت به خدا معالجه کرد. ۵

در روایات آمده که مؤمن مانند کوه استوار است و سختى‏ها او را تکان نمى‏دهد، مانند حضرت ایوب که در مقابل بدترین مصیبت‏ها ایستاد و مقاومت کرد و عاقبت به رستگارى دو جهان رسید.

۲٫ یاد خدا: دومین راهى که قرآن کریم با یک جمله به ما نشان مى‏دهد، یاد خداست. آرى یاد خداست که ترس از مرگ را به آرامش تبدیل مى‏نماید و ترس از هجوم مشکلات و گرفتارى‏ها را از بین مى‏برد. یاد خدا دلهره‏ها و ترس‏هاى ناشى از بى‏اعتمادى به آینده را کاهش مى‏دهد.

خداوند در قرآن، درباره تأثیر یاد خدا در آرامش و رهایى از اضطراب و افسردگى مى‏فرماید: «الّذین أمَنوا و تَطْمئِنُّ قُلوبهم بِذِکرِ اللّه ألا بِذکرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ القُلُوبُ»؛۶ «آنان که ایمان آورده و دل‏هایشان به یاد خدا آرام است. آگاه باشید با یاد خدا دل‏ها آرامش مى‏یابد.»

اهمیت یاد خدا:

ذکر خدا یعنى پذیرش حضور دائم و نزدیک بودن آن وجود مطلق در همه جا و در همه زمان‏ها؛ چون که خدا به رگ‏هاى گردن شما نزدیک‏تر و حایل میان انسان و جان و قلب اوست. این نزدیکى و حضور دائمى که برخاسته از ارتباط و فقر ذاتى همه آفریده‏هاست، مى‏تواند این زمینه را فراهم آورد که هیچ چیزى بیرون از دایره علم، قدرت و حکمت او نیست. بنابراین اطمینان مى‏یابد که همواره خدا با اوست و در همه حال، رفیق و همراهش است. براى ذکر در مقامات اخلاقى – عرفانى مراتبى گفته‏اند، که از آن جمله است: ذکر لفظى و ذکر قلبى، و بالاترین ذکر، نماز است.

اگر چه خداوند از تسبیح و تحمید مخلوقاتش، مخصوصاً انسان بى‏نیاز است، ولى این ذکرها مایه معرفت و تکامل انسان شده و او را در رسیدن به معرفت الهى یارى مى‏کند.

در عرف عرفا و اولیاء خدا، انسان‏هاى عاقل و فهیم کسانى هستند که همیشه به یاد خدا بوده و هیچ چیز حتى اشتغالات روزمره آن‏ها را از این امر باز نمى‏دارد. خداوند در آیات چندى به این مسأله اشاره دارد، از آن جمله:

«انسان‏هاى مؤمن کسانى هستند که تجارت و خرید و فروش، آن‏ها را از یاد خدا مشغول نمى‏کند»؛۷ «آنان که در حالت ایستاده و نشسته و خوابیده به ذکر خدا مشغول بوده و در خلقت آسمان‏ها و زمین تفکر کرده و مى‏گویند: اى خداى ما! این‏ها را باطل و بیهوده نیافریده‏اى. تو از هر نقصى منزّهى. پس ما را از جهنم دور نگه دار»؛ ۸ «اى مؤمنین! مبادا مال و منال، شما را از یاد خدا غافل کند که در این صورت، زیان کرده است»؛۹ «خدا را بسیار یاد کنید، شاید رستگار شوید.»۱۰

یاد کردن خدایى که از همه زیباتر، از همه عظیمتر، از همه مهربان‏تر، از همه بخشنده‏تر، به اسرار آشناتر، از همه نزدیکتر است، براى انسان صاحب معرفت، از همه چیز لذت بخش‏تر است.

به همین جهت، پیامبران و امامان و اولیاء خدا، شبانه روز به ذکر خدا و به ویژه، به نماز مشغول مى‏شدند. رسول خدا(صلى‏الله‏علیه‏وآله) آنقدر شب‏ها را به نماز گذراند که خدا به او فرمود: «اى پیامبر! ما قرآن را نازل نکردیم، تا تو به زحمت بیفتى.» ۱۱

حضرت على (علیه‏السلام) شبى هزار رکعت نماز مى‏خواند. امامان و اولیاء الهى نیز بسیارى از اوقات عمر خود را به نماز و ذکر الهى مى‏گذراندند