ایران باستان_3
دوشنبه 29 فروردین 1390 10:30 AM
اجزای دیگر خوان نوروزی
۱) آتشدان:
آتشدان که از آتش خاندان مایه می گرفت در همه آیین های مذهبی به کار می رفت و باید در میان خوان نهاده می شد و دانه های مقدس اسپند به همراه چوب های خوشبو در کنار آن جای داشت.
۲) ماهروی و برسم:
ماهروی همان برسمدان است. به علت این که تیغه های نگهدارنده برسم ها شکل هلال ماه است. از این رو آن را ماهروی می نامند.
شاخه هایی کوتاه از انار، بید، انجیر و زیتون را به درازای سه بند می بریدند و آن ها را به تعداد سه، هفت، دوازده یا بیست و یک بر سر خوان در ماهروی جای می دادند. برسم را معمولا بر سر خوان غذا هم قرار می دادند و نماد برکت گیاهی بود. دسته ای از آن را پیش از خوردن غذا به دست می گرفتند و آفرین می خواندند. در دوره ساسانیان برای این که خوان شاهان شکوه بیش تری داشته باشد این ترکه را از زر (طلا) می ساختند و به آن ها زرین تره می گفتند.
کم کم برسم های فلزی به آیین های دینی هم راه یافت.
۳) کتاب مقدس:
چون جشن نوروز یک جشن ملی بود هر خانواده ای می توانست کتاب مذهبی ویژه خود را روی خوان نوروزی بگذارد. در دوران ساسانیان کتاب اوستا را بر سر سفره می گذاشتند و پیش از فرا رسیدن سال نو قسمت فروردین یشت آن را که مربوط به فروهرهای شاهان، پاکان، پارسایان، دلاوران و شهسواران است، می خواندند. امروزه نیز مسلمانان و کلیمیان قرآن و تورات بر سر خوان نوروزی می گذارند.
۴) کوزه آب:
کوزه آب که توسط دختران نو رسیده از زیر آسیاب ها پر می شود با زینتی از گردنبند بر سر خوان نوروزی قرار می دادند. امروزه به جای کوزه از تنگ های کوچکی استفاده می شود که سبزی روی آن ها سبز کرده اند و تنگ را با روبان هایی می آرایند.
۵) نان:
نان نمادی از برکت و رونق روزی است. در دوران ساسانیان نان هایی را که به اندازه کف دست بود، می پختند و آن ها را که درون Dron می نامیدند بر سر خوان نوروزی می گذاشتند. گاهی بر آن ها آفرین می خواندند و آن ها را برکت می بخشیدند. امروزه ظرفی از نان یا نان سنگک بزرگی روی سفره قرار می دهند که در آیین زناشویی هم این کار انجام می شود. گاهی بر روی نان با دانه های کنجد �مبارک باد� می نویسند. در دوران ساسانیان بر گوشه های خوان نوروزی می نوشتند � افزون باد� یا �افزا باد� که موجب برکت خوان در همه سال می شد. این واژه ها را روی سکه های ساسانی نیز ضرب می کردند تا برکت پول را افزایند.
6) شمعدان:
در دو سوی آتشدان شمعدان های گرانبها یا چراغ هایی می نهادند و آن ها را می افروختند و این نشانی از دنیای فروغ بی پایان بود که جایگاه فروهران است. نور و روشنایی در مراسم مذهبی از جایگاه ویژه ای برخوردار بود. زیرا دنیای روشنایی قلمرو اورمزد و هر جا که نور و آتش باشد، اهریمن را به آن جا راهی نیست. شمع مظهر فروغ و روشنایی است
۷) شیر:
شیر تازه دوشیده شده نمادی از غذای نوزاد کیهانی است. زیرا بر اساس اسطوره های آفرینش انسان در گهنبار همس پت میدیم گاه یعنی در روز ۳۶۵ سال آفریده شده است. بنابراین در جشن زایش، آدمیان نیز به شیر نیاز دارند. شیر در مراسم مذهبی مقدس شمرده می شود و گاهی آن را با عصاره گیاه هوم در می آمیختند. پنیر تازه هم که از فرآورده های شیر است و دارای اندیشه باروری است بر سر سفره نوروزی قرار دارد.
abdollah_esrafili@yahoo.com
شاد، پیروز و موفق باشید.