اخبار مجازی

مراقبت گفتاري در كنترل ذهن

خبرگزاري فارس: كسي كه مي‌خواهد اراده‌اش را تقويت كند و ذهن خود را مديريت كرده،‌ شايسته است كه در انتخاب سخن و مخاطب دقت كند. سخن نيكو را برگزيند و براي مخاطبي كه ارزش دارد آنرا بيان كند.

به گزارش خبرنگار گروه "فضاي مجازي " خبرگزاري فارس، حجت‌الاسلام مرتضي آقا تهراني در وبلاگ شخصي خود نوشت: مراقبت از زبان، آسان‌تر از مراقبت از گوش است. زيرا انسان گاهي ناخواسته چيزهايي را كه نبايد بشنود، مي‌شنود ولي آنچه را كه نبايد بگويد را مي‌تواند نگويد.

تنها بايد با تمرين آغاز كرد. از همين ‌روي نخستين راهكار كنترل ذهن، مراقبت از گفتار است. سنجيده گفتن و به جا بيان كردن، در دراز مدت، ورودي ذهن را هم مراقبت مي‌كند، زيرا آدمي به خوبي در مي‌يابد كه آنچه شنيده است روزي به زبان خواهد آمد و براي آنكه در ميان ديگران خوار نشود، بهترين‌ها را مي‌شنود تا بهترين‌ها را هم بر زبان آورد. دانشمندان امروزين نيز بر رابطه مستقيم فكر و زبان باور دارند. از جمله ويژگي‌هاي مؤمن در نگاه اهل‌بيت پيامبر (صلي الله عليه و آله) كنترل زبان است: "المؤمِنُ مُلْجَمْ "؛1 دهان مؤمن لجام زده است. تأمل در اين روايت نشان مي‌دهد كه مؤمن بر پايه دقت در گفتار خود به گونه‌اي شده است كه گويي بر دهانش لجام زده است و هرگاه كه نياز به سخن‌گفتن باشد، قفل از زبان برمي‌دارد. سفارش قرآن نيز، استوار و محكم سخن گفتن است: "قولوا قولاً سديداً "؛2 سخني استوار بگوييد.

خاستگاه سخن استوار، تأمل در گفتار است و كسي محكم سخن مي‌گويد كه بر باورهاي خود اصرار مي‌ورزد و آنكه باورهايش سست است، ‌در سخن‌گفتن هم ضعيف خواهد بود. اميرمؤمنان (عليه السلام) راه‌كار سخن به جا و درست را كم‌سخن گفتن شمرده است: "إذا قَلَّ الخطابُ كَثُرَ الصّواب وَ إذا اِزْدَهَمَ الجوابُ خفي الصوابُّ "؛(3) هرگاه حرف‌زدن كم شود، درست ‌گفتن زياد شود و هرگاه جواب دادن افزايش يابد. درست گفتن پنهان مي‌شود.

هر كه تأمل نكند در جواب بيشتر آيد سخنش ناصواب

يا سخن آراي چو مردم بهوش يا بنشين چون حيوان خموش(4)

كسي كه مي‌خواهد اراده‌اش را تقويت كند و ذهن خود را مديريت نمايد،‌ شايسته است كه در انتخاب سخن و مخاطب دقت كند. سخن نيكو را برگزيند و براي مخاطبي كه ارزش دارد آنرا بيان كند. سعدي در حكايت زيبايي گفته است: نادان را به از خامُش نيست و گر اين مصلحت بدانستي نادان نبودي.(5) در همين داستان، حكايت آموزگاري كه به حيوان ادبيات عرب تعليم مي‌داد را بيان مي‌كند و در ادامه از زبان حكيمي او را چنين پند داده است:
نياموزد بهائم از تو گفتار تو خاموشي بياموز از بهائم(6)

چنين حكايت‌هايي بيانگر آن است كه آدمي بيش از آنكه در انديشه ياد دادن باشد بايد به آموختن بيانديشد. راهكار كنترل زبان، لب فروبستن از كلام نيست، بلكه بايد از زياده‌گويي پرهيز كرد. كساني كه از زياده‌گويي و بيهوده‌گويي پرهيز مي‌كنند، بر خرد و انديشه خود مي‌افزايند و بدينسان توانايي مديريت ذهن را مي‌يابند. علي (عل?ه السلام) در سخني فرمود: "مَنْ اَمْسَكَ عن الفُضُولِ عَدّلَتْ رأيهُ العقولُ "؛7 هر كه از بيهوده لب فرو بندد رأيش با همه عقل‌ها برابري كند.
يكي از رذايل اخلاقي كه زمينه‌ساز گناهان مي‌شود "فضول الكلام " يعني سخن زائد و بي‌معناست. به ديگر سخن درجايي كه مي‌توان با سه كلمه مفهوم كلام را فهماند نبايد از چهار كلمه استفاده كرد تأكيدات فراوان بر پرهيز از زياده‌گويي، بيانگر اهميت مراقبت از گفتار است.
در پاره‌اي ديگر از روايات، انسان را از سخن گفتن پيرامون آنچه برايش كاملاً مشخص نيست، نهي كرده است. از جمله در روايت از اميرمؤمنان (عليه السلام) مي‌خوانيم: "دَعِ القولَ فيما لا تعرف و الخطاب فيما لم تكلّف "؛(8) بنابراين اگر انسان تلاش كند تا سخن خود را مختصر، به‌جا و پرمحتوا بيان كند، بي‌ترديد هرگونه سخني را برزبان نمي‌آورد.

كم گوي و گزيده گوي چون درّ تا ز اندك تو جهان شود پر

مجموعه ويژگي‌هايي كه تاكنون گفته آمد، در سخن زيبا و كوتاهي از امام(عليه السلام) فراهم آمده است: "خير الكلام ما دَلَّ وَ جَلَّ وَ قَلَّ وَ لَمْ يمَلِّ "؛(9) بهترين سخن آن است كه رسا، پر محتوي، اندك و غيرمل باشد.

* پي نوشت‌ها:

1. بحارالانوار، ج 72، ص 275.
2. سوره مباركه احزاب، آيه شريفه 70.
3. نهج‌البلاغه.
4. گلستان سعدي، ص 217.
5. گلستان سعدي، ص 216.
6. گلستان سعدي، ص 217.
7. كافي، ج 8، ص 22، ح 4.
8. نهج‌البلاغه.
9. الانوار العلويه، ص 489.

* منبع: اراده، بازبيني و درمان آن؛ تلاش بربازيابي و قوّت آن، ص88، آقاتهراني
انتهاي پيام/ك