تاریخ تحلیلی اسلام

داستان ایمان جنیان

برخى از سیره نویسان چون ابن هشام در سیره و ابن اثیر درکامل و طبرى در تاریخ خود (1) ماجراى ایمان جنیان برسول خدا راکه در سوره احقاف و سوره جن در قرآن کریم ذکر شده مربوطبهمین سفر دانسته و گفته‏اند:
هنگامیکه رسول خدا(ص)از طائف باز میگشت‏بجائى‏رسید بنام‏«نخلة‏» (2) در آنجا در دل شب به نماز ایستاد،و درآنحال چند تن از جنیان عبورشان بدانجا افتاد،و قرآنى را که‏رسول خدا(ص)میخواند شنیدند و پس از استماع آیات قرآنى‏ایمان آورده و بنزد قوم خود بازگشته و آنها را به اسلام و ایمان‏برسول خدا(ص)دعوت نمودند...
متن آیاتى که در سوره مبارکه احقاف است اینگونه است:
و اذ صرفنا الیک نفرا من الجن یستمعون القرآن فلما حضروه قالوا انصتوافلما قضى ولوا الى قومهم منذرین،قالوا یا قومنا انا سمعنا کتابا انزل من بعدموسى مصدقا لما بین یدیه یهدى الى الحق و الى طریق مستقیم،یا قومنا اجیبواداعى الله و آمنوا به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب الیم،و من لا یجب‏داعى الله فلیس بمعجز فى الارض و لیس له من دونه اولیاء اولئک فى ضلال‏مبین (3) یعنى-و چون تنى چند از جنیان را سوى تو آوردیم که قرآن را
بشنوند و چون‏نزد او حاضر شدند بیکدیگر گفتند:گوش فرا دهید،و چون بپایان رسید آنهابنزد قوم خود در حالیکه بیم دهندگانى بودند بازگشتند،و بدانها گفتند:اى قوم‏ما،ما کتابى را استماع کردیم که پس از موسى نازل شده و تصدیق کننده‏کتابهاى پیش از آن است و به حق و راه راست هدایت میکند،اى قوم مادعوت‏گر خدا را اجابت کنید و بدو ایمان آورید،تا گناهان شما را بیامرزد واز عذاب دردناک شما را برهاند،و کسى که پاسخ دعوت‏گر خدا را ندهد درروى زمین فرار نتواند کرد.و جز خدا دوستدار و پشتیبانى ندارد که آنها درگمراهى آشکار هستند.
و در آغاز سوره مبارکه جن اینگونه است:
...قل اوحى الى انه استمع نفر من الجن فقالوا انا سمعنا قرانا عجبا،یهدى الى الرشد فآمنا به و لن نشرک بربنا احدا....
تا بآخر آیاتى که در آن سوره مبارکه درباره جنیان ذکرشده...
اما بیشتر مفسران براى این آیات و ماجراى ایمان جنیان شان‏نزول دیگرى ذکر کرده و آنرا مربوط به سفر رسول خدا(ص)
بهمراه جمعى از اصحاب به بازار«عکاظ‏»دانسته‏اند،و بهمین‏مضمون روایاتى هم در صحیح مسلم و بخارى آمده است.
و در حدیث دیگرى که در تفسیر مجمع البیان آمده ازعلقمه بن قیس روایت کرده که گوید:به عبد الله بن مسعودگفتم:چه کسى از شما در داستان شب جن همراه رسول‏خدا(ص)بودید؟
وى گفت:کسى از ما با آنحضرت نبود،سپس داستان رااینگونه بیان کرده گفت:
شبى آنحضرت را نیافتیم و مفقود گردید،و ما نگران شده‏فکر کردیم دشمنان او را ربوده و یا از ترس آنها گریخته و بهمین‏منظور بجستجوى آنحضرت به دره‏هاى مکه رفتیم و ناگهان دیدیم‏که از طرف‏«حراء»میآید،عرض کردیم:
اى رسول خدا کجا بودى که ما نگران شدیم و شب را درناراحتى و نگرانى بسر بردیم؟
حضرت فرمود:
«انه اتانى داعى الجن فذهبت اقرئهم القرآن‏».
دعوت کننده جنیان نزد من آمد و من رفتم تا قرآن را برایشان بخوانم... عبد الله بن مسعود گوید:سپس آنحضرت ما را بهمراه خودبرد و جاى آنها و جائى را که آتش در آن افروخته بودند بما نشان‏داد،ولى قبل از آن کسى از ما همراه آنحضرت نرفته بود (4) .
و در پاره‏اى از روایات و تفاسیر نام و عدد آنها را نیز ذکرکرده و گفته‏اند:آنها هفت نفر بودند،و در روایت دیگرى آمده‏که ایشان از قبیله‏«بنى شیصبان‏»بودند که شماره‏شان از جنیان‏دیگر بیشتر و عموما لشکر شیطان از همانها است (5) .
و بهر صورت در این روایات نامى از سفر طائف و برخوردآنحضرت با جنیان در آن سفر ذکر نشده و برخى آنرا مربوط به‏سالهاى نخست‏بعثت دانسته و برخى از سیره نویسان وتحلیل گران احتمال تعدد آنرا داده و گفته‏اند ممکن است:
ماجراى ایمان جنیان برسول خدا(ص)و قرائت قرآن برایشان‏چند بار اتفاق افتاده باشد (6) و الله العالم.
------------------------------------------------
1-سیره ابن هشام-ج 1 ص 422،کامل-ج 2 ص 92،تاریخ طبرى-ج 2 ص 82.
2-نخله-چنانچه گفته‏اند-نام دو وادى است در یک منزلى مکه که به یکى از آنهانخله شامى و بدیگرى نخله یمانى گویند.
3-سوره احقاف-آیات 29-32.
4- و 5-مجمع البیان-ج 5 ص 368.
6-فقه السیره دکتر بوطى ص 142.