تاریخ تحلیلی اسلام

سنت ابتلاء

پس از ذکر این سه مقدمه و اینکه:
آفرینش بى هدف نبوده...
و دیگر آنکه هدف آن نیز رسیدن به کمال مطلوب آنها وسودى بوده که عاید خود آنها مى‏شد. ..و اینکه براى رسیدن به‏این هدف عالى و کمال نیز برنامه‏ها و راههائى تعیین شده که‏بدون طى کردن آن راهها کسى نمى‏تواند به آن برسد...،واینکه:این برنامه‏ها نیز جنبه تربیتى دارد و براى تربیت و پرورش‏جسم و جان انسان لازم است...
اکنون مى‏گوییم:یکى از این راهها که هر فرد و یا اجتماع‏طالب کمال باید آن را طى کند و بدون طى کردن آن به کمال‏مطلوب خود و بهشت موعود نمى‏رسد و بصورت یک سنت قطعى سر راه همگان قرار دارد«سنت ابتلاء»است که حتى در برخى‏از آیات بصورت هدف خلقت نیز ذکر شده مانند این آیه که‏مى‏فرماید:
تبارک الذى بیده الملک و هو على کل شى‏ء قدیر،الذى خلق‏الموت و الحیاة لیبلوکم ایکم احسن عملا... (1) .
بزرگ است آن خدائى که پادشاهى به دست او است و او بر هر چیزتوانا است،آنکه مرگ و زندگى را آفرید تا شما را بیازماید که کدامیک‏در عمل بهتر هستید...
و در جاى دیگر فرمود:
و هو الذى خلق السماوات و الارض فی ستة ایام و کان عرشه على‏الماء لیبلوکم ایکم احسن عملا... (2) .
یعنى او است‏خدائى که آسمانها و زمین را در شش روز آفرید وعرش او بر آب استوار بود (3) تا بیازماید شما را که کدامیک در عمل بهترهستید.
و دلیل بر این مطلب نیز که گفتیم رسیدن بکمال مطلوب،جز با طى کردن مرحله ابتلاء و آزمایش الهى و انجام آن بنحو مطلوب،و خوب امتحان دادن،و از بوته آزمایش خوب و صحیح‏بیرون آمدن،میسور نیست آیات زیر است:
الم،احسب الناس ان یترکوا ان یقولوا آمنا و هم لا یفتنون،و لقدفتنا الذین من قبلهم فلیعلمن الله الذین صدقوا و لیعلمن الکاذبین‏» (4) .
آیا مردم گمان دارند که رها مى‏شوند به همین که گفتند:ایمان‏آوردیم و آزمایش نمى‏شوند در صورتى که براستى آزمایش کردیم آنها را که‏پیش از ایشان بودند و خداوند راستگویان را از دروغگویان کاملا معلوم‏مى‏سازد.
ام حسبتم ان تدخلوا الجنة و لما یاتکم مثل الذین خلوا من‏قبلکم مستهم الباساء و الضراء و زلزلوا حتى یقول الرسول و الذین آمنوامتى نصر الله،الا ان نصر الله قریب‏». (5)
آیا پنداشته‏اید که داخل بهشت مى‏شوید و هنوز بر شما نیامده است‏حکایت آنچه گذشته بر گذشتگان شما که سختیها و دشوارى‏ها بر ایشان‏رسید و متزلزل شدند تا جائیکه پیامبر و آنها که ایمان آوردند گفتند:یارى‏خدا کجاست؟هان که یارى خدا نزدیک است.
ام حسبتم ان تدخلوا الجنة و لما یعلم الله الذین جاهدوا منکم‏و یعلم الصابرین‏» (6) .
که مضمون معناى آن همانند آیه بالا است.
و یا این آیه که مى‏فرماید:
ما کان الله لیذر المؤمنین على ما انتم علیه حتى یمیز الخبیث من‏الطیب... (7)
خداوند چنان نیست که مؤمنان را بر آنچه شما بر آن هستید واگذارد تاآنکه ناپاک را از پاک متمایز کند...
و این آیه هم میتواند دلیلى بر این قانون الهى و سنت غیر قابل‏تغییر باشد که میفرماید:
و ما ارسلنا فى قریة من نبى الا اخذنا اهلها بالباساءو الضراء... (8)
و ما نفرستادیم پیامبرى را در قریه‏اى جز آنکه مردم آنرا دچار سختیهاو دشواریها کردیم...
و بلکه در برخى از آیات با تاکیدهاى بسیارى فراگیر بودن‏«سنت ابتلاء»و انواع گوناگون و مختلف آنرا براى همگان بیان‏فرموده،مانند اینکه میفرماید:
و لنبلونکم بشى‏ء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال‏و الانفس و الثمرات و بشر الصابرین... (9)
و براستى که ما شما را میآزمائیم به چیزهائى از ترس و گرسنگى وکم کردن مالها و جانها و میوه‏ها،و صابران را مژده ده...
و در جاى دیگر میفرماید:
«لتبلون فى اموالکم و انفسکم و لتسمعن من الذین اوتوا الکتاب‏من قبلکم و من الذین اشرکوا اذى کثیرا و ان تصبروا و تتقوا فان ذلک‏من عزم الامور» (10)
محققا شماها در مالها و جانهاتان آزمایش مى‏شوید،و محققا از آنهاکه پیش از شما به ایشان کتاب داده شده و نیز از آنها که شرک‏ورزیده‏اند آزارى بسیار خواهید شنید و اگر پایدارى کنید و تقوى بورزیداین از کارهاى پسندیده و محکم است.
-------------------------------------
1- سوره ملک-آیه 1 و 2.
2- سوره هود-آیه 7.
3- شرح و توضیح اینکه عرش او بر آب استوار بود را باید در تفاسیر بخوانید و اکنون‏جاى توضیح و شرح بیشتر نیست.
4- سوره عنکبوت-آیه 1-3.
5- سوره بقره-آیه 214.
6- سوره آل عمران-آیه 142.
7- سوره آل عمران-آیه 179.
8- سوره اعراف-آیه 94.
9- سوره بقره-آیه 155.
10- سوره آل عمران-آیه 186.