تاریخ تحلیلی اسلام

نخستین کسى که اسلام آورد

نخستین فردى که به رسول خدا(ص)ایمان آوردو مسلمان شداز نظر روایات و تواریخ مسلم است که نخستین فردى که ازجنس زنان به رسول خدا(ص)ایمان آورده و مسلمان شد، همسرمکرمه‏اش خدیجه سلام الله علیها بود و بلکه بر طبق ادعاى‏بسیارى از سیره نویسان و مورخان:نخستین انسانى که به‏آنحضرت ایمان آورده و مسلمان شد خدیجه بود.و این عبارت ازابن اثیر جزرى است که در کتاب خود«اسد الغابة‏»گوید:
«خدیجه بنت‏خویلد بن اسد بن عبد العزى بن قصى القرشیة الاسدیة‏ام المؤمنین زوج النبى(ص)اول امراة تزوجها و اول خلق الله اسلم باجماع‏المسلمین،لم یتقدمها رجل و لا امراة. ..» (1) .
-یعنى خدیجه دختر خویلد...همسر رسول خدا(ص)نخستین زنى بود که رسول خدا با او ازدواج کرد و نخستین خلق خدا بود-به اجماع مسلمانان-که‏اسلام را اختیار کرد و هیچ مرد و زنى از او پیشى نگرفت.
و این هم عبارت یکى از قدیمى‏ترین سیره‏ها یعنى سیره ابن اسحاق است‏که مى‏گوید:
«و کان اول من اتبع رسول الله(ص)خدیجه بنت‏خویلد زوجته...» (2) -و نخستین کسى که از رسول خدا(ص)پیروى کرد خدیجه دختر خویلدهمسر آنحضرت بود.و نظیر این دو عبارت از کتابهاى دیگر نقل شده.و ازدانشمندان شیعه نیز مرحوم على بن عیسى اربلى همین عقیده را دارد،پس ازروایتى که از ابن عباس نقل کرده که گفته است:
«...ان اول من صلى مع رسول الله(ص)بعد خدیجه،على‏علیه السلام‏».
چنین گوید:
«و قد تقدم ذکر اسلامها رضى الله عنها،و انها سبقت الناس‏کافة...» (3) و از آنچه ذکر شد چنین استفاده مى‏شود که خدیجه‏علیها السلام نخستین انسانى بوده که به رسول خدا(ص) ایمان‏آورده است،چه از جنس زنان و چه از جنس مردان.ولى درتاریخ یعقوبى آمده است که گوید:
«...و کان اول من اسلم خدیجة بنت‏خویلد من النساء،و على بن ابیطالب من الرجال ثم زید بن حارثه،ثم ابوذر...» (4) -خدیجه نخستین کسى بود از جنس زنان که مسلمان شد و على بن ابیطالب‏نیز نخستین کسى بود از جنس مردان که اسلام اختیار کرد و سپس زید بن‏حارثه و پس از او ابوذر...
در این نقل از آن جهت که مورد بحث ما است‏سخنى به‏میان نیامده و ساکت است.و در نقل على بن ابراهیم-از محدثین‏شیعه-آمده است که در تفسیر آیه مبارکه:
/فاصدع بما تؤمر و اعرض عن المشرکین/ (5) چنین گوید:
«انها نزلت بمکة بعد ان نبى رسول الله(ص)بثلاث سنین،و ذلک ان‏النبوة نزلت على رسول الله(ص)یوم الاثنین،و اسلم على علیه السلام یوم‏الثلثاء،ثم اسلمت‏خدیجة بنت‏خویلد زوجة النبى(ص)...» (6) -این آیه در مکه نازل شد پس از گذشت‏سه سال از نبوت رسول خدا(ص)
و ماجرا از این قرار بود که مقام نبوت روز دوشنبه بر رسول خدا(ص)نازل شد وعلى علیه السلام روز سه شنبه مسلمان شد و پس از او خدیجه دختر خویلد همسررسول خدا(ص) مسلمان شد...
و در نقل کتاب‏«طرف‏»سید بن طاووس که از کتاب وصیة‏عیسى بن مستفاد از حضرت موسى بن جعفر از پدرش امام صادق علیهما السلام روایت کرده اینگونه است که رسول خدا(ص)آن‏دو را با یکدیگر به اسلام دعوت فرمود و آن دو با همدیگر یکباره‏ایمان آورده اسلام را پذیرفتند... (7) و اقوال و روایات دیگرى هم در این باره در کتابهاى‏شیعه و اهل سنت آمده که در آنها درباره على علیه السلام‏تعبیراتى امثال اینکه آنحضرت‏«اول الناس اسلاما»
یا«اول الامة اسلاما»و یا«اول من آمن‏»بوده ذکر شده که‏از آنها استفاده مى‏شود على علیه السلام نخستین مسلمان بوده. (8) و ما فعلا در این باره بحث زیادى نداریم و به همین مقدار دراینمورد اکتفا مى‏کنیم.
البته تذکر این مطلب هم لازم است که خدیجه همانگونه که‏در بحث ازدواج رسول خدا(ص) گفته شد:کمال ایثار و مهربانى‏را نسبت به همسر بزرگوار خود حضرت محمد(ص)داشت ورسول خدا(ص)نیز تا پایان عمر پیوسته از مهر و محبت و ایثارخدیجه یاد مى‏کرد،و خود همین سبقت ایمان او به رسول‏خدا(ص)دلیل دیگرى بر اعتقاد و ایمان قلبى او به صداقت وعظمت همسر گرامى خود،و در نتیجه دلیلى بر ایثار و عشق او درراه وصول به اهداف عالیه آنحضرت است.و در روایات هم آمده‏است که ایمان خدیجه براى رسول خدا(ص)موجب تقویت قلب‏و رفع غم و اندوه آنحضرت بود،که هرگاه از تکذیب مشرکان وتمسخر و استهزاء دشمنان دلگیر و افسرده خاطر گشته و بخانه‏مى‏آمد،خدیجه سلام الله علیها با سخنان دل‏نشین و دلدارى دادن‏به آنحضرت موجبات رفع افسردگى و دلگرمى آن بزرگوار رافراهم مى‏نمود و عبارت ذیل متن حدیث ابن اسحاق است که درسیره خود روایت کرده است:
«کانت‏خدیجه اول من آمن بالله و رسوله و صدق بما جاء به،فخفف الله بذلک عن رسول الله(ص)لا یسمع شیئا یکرهه من رد علیه‏و تکذیب له فیحزنه ذلک الا فرج الله عنه بها اذا رجع الیها،تثبته و تخفف‏عنه و تصدقه و تهون علیه امر الناس‏» (9) .
----------------------------------
1- اسد الغابة-ج 5-ص 434.
2- سیره ابن اسحاق-ط ترکیه-ص 120
3- بحار الانوار-ج 16-ص 7 به نقل از.کشف الغمه على بن عیسى اربلى.
4- تاریخ یعقوبى-ج 2-ص 14.
5- سوره حجر-آیه-94.
6- تفسیر القمى-ص 354.
7- بحار الانوار-ج 18-ص 232.
8- براى اطلاع بیشتر مى‏توانید به کتابهاى سیره نبویه قاضى دحلان ج 1 ص 91 و سیره‏حلبیه ج 1 ص 268 و مناقب خوارزمى ص 18-20 و الغدیر ج 3 ص 220-236 مراجعه نمائید.
9- سیره ابن اسحاق ص 112.