تاریخ تحلیلی اسلام

هل حمس و بدعتهاى قریش

ابن اسحاق گفته:و از بدعتهائى که قریش گزارده بودندبدعت‏«حمس‏» (1) بود،که گفتند از آنجائى که ما فرزندان‏ابراهیم و اهل حرم و والیان خانه خدا و ساکنان شهر مکه هستیم‏و کسى دیگر داراى چنین حق و منزلتى نیست ما نباید ماننددیگران حرمت‏خارج حرم را مانند حرمت داخل حرم داشته‏باشیم و از اینرو وقوف به عرفة و افاضه از آنجا را(که خارج حرم‏بود)ترک کردند،با اینکه اقرار و اعتراف داشتند که از مشاعر ومناسک حج و آئین ابراهیم علیه السلام است.
و بتدریج قبائل خزاعة و کنانة نیز در این بدعتها و قوانین خودرا سهیم دانسته و به شیوه آنها عمل مى‏کردند...و اینان‏بدعتهاى دیگرى را نیز معمول داشتند مانند اینکه گفتند: اهل‏«حمس‏»در حال احرام نباید از دوغ کشک بسازند و با روغن‏غذا طبخ کنند و در چادر موئى وارد شوند و جز در زیر سایه چادرچرمى نروند...و کم‏کم پا را فراتر نهاده گفتند:کسانى که ازخارج حرم به منظور حج‏یا عمره پاى در حرم مى‏گذارند نباید از غذائى که از بیرون حرم با خود آورده‏اند استفاده کنند،وجامه‏اى که با خود آورده‏اند در نخستین طوافى که انجام‏مى‏دهند بپوشند بلکه باید جامه اهل‏«حمس‏»را بپوشند و اگرجامه‏اى از آنها نیافتند برهنه طواف کنند و چنانچه کسى از آنهابه این دستور عمل نکرد و با جامه خود طواف کرد باید پس ازطواف آن جامه را بیندازد و از آن پس خود او یا دیگرى حق نداردهیچگاه از آن جامه استفاده کند...
و بدنبال همین قانون بود که گاهى رسوائى‏ها ببار مى‏آمد،زیرا مردان که ناچار بودند برهنه طواف کنند و زنان نیز همه‏جامه‏هاى خود را بیرون مى‏آوردند جز جامه زیرین خود را که‏معمولا از جلو یا عقب شکافى داشت و از اینرو گاهى مردانى‏براى تماشا و چشم چرانى مى‏آمدند و زنان را تماشا مى‏کردند وکار این رسوائى بجائى رسید که یکى از همان زنانى که باآنوضع طواف مى‏کرد-و برخى نامش را قضاعة دختر عامر بن‏صعصعة-ذکر کرده‏اند در حالى که طواف مى‏کرد به عنوان طنزاین شعر را مى‏خوانده و مى‏گفت:
الیوم یبدو بعضه او کله و ما بدا منه فلا احله
و بدنبال آن نیز سخنانى گفته‏اند که نگارنده از نقل آن در اینجا شرم دارد. (2) و البته در این میان مردان پاکدل و مؤمن بخدا و روز جزابوده‏اند که با این عادات و رسوم و پرستشهاى غلط ایشان‏مخالف بوده و احیانا با آنها مبارزه هم مى‏کردند که در گفتارعلامه طباطبائى(ره)نیز بدان اشارت شد،و اجمالى از شرح‏حال آنرا نیز در فصل آینده خواهید خواند-انشاء الله تعالى-
----------------------------------------
1- حمس جمع احمس به معناى متصلب و سخت کوش در دین است،و چون‏قریش خود را این چنین مى‏پنداشتند این نام را بر خود نهاده و خود را اهل حمس‏مى‏دانستند.
2- در پاورقى سیره ابن هشام(ج 1 ص 202)در ذیل این داستان از برخى نقل کرده‏که رسول خدا(ص)از آن زن خواستگارى کرد و چون به آنحضرت گفتند که اوزن متکبره‏اى است آنحضرت از ازدواج با او صرفنظر کرد...!و سپس در صددتوجیه برآمده که بهتر است‏خودتان در آن کتاب مطالعه کنید و ما را از ادامه این‏گفتار معذور دارید!