تاریخ تحلیلی اسلام

شکل کعبه

کعبه بنائى است تقریبا مربع،که از سنگ کبود رنگ وسختى ساخته شده،بلندى این بنا شانزده متر است،در حالى که‏در زمان رسول خدا صلى الله علیه و آله خیلى از این کوتاهتر بوده،آنچه که از روایات فتح مکه برمى‏آید-که:رسول خدا صلى الله‏علیه و آله،على علیه السلام را به دوش خود سوار کرد،و على‏علیه السلام از شانه رسول خدا صلى الله علیه و آله توانست بر بام کعبه رفته،بت‏هائى را که در آنجا بود بشکند-ثابت کننده این‏مدعا است.
و طول ضلع شمالى آن که ناودان و حجر اسماعیل در آن‏سمت است،و همچنین ضلع جنوبى آن که مقابل ضلع شمالى‏است،ده متر و ده سانتى‏متر است و طول ضلع شرقى‏اش که‏باب کعبه در دو مترى آن از زمین واقع شده،و ضلع روبرویش‏یعنى ضلع غربى دوازده متر است و حجر الاسود در ستون طرف‏دست چپ کسى که داخل خانه مى‏شود قرار دارد.در حقیقت‏حجر الاسود در یک متر و نیمى از زمین مطاف،در ابتداى ضلع‏جنوبى واقع شده،و این حجر الاسود سنگى است‏سنگین وبیضى شکل و نتراشیده،رنگى سیاه متمایل به سرخى دارد.و درآن لکه‏هایى سرخ و رگه‏هایى زرد دیده مى‏شود که اثر جوش‏خوردن خودبخودى ترکهاى آن سنگ است.
و چهار گوشه کعبه از قدیم الایام،چهار رکن نامیده مى‏شده:
رکن شمالى را«رکن عراقى‏»،و رکن غربى را«رکن شامى‏»،ورکن جنوبى را«رکن یمانى‏»،و رکن شرقى را که حجر الاسود درآن قرار گرفته‏«رکن اسود»نامیدند،و مسافتى که بین در کعبه وحجر الاسود است‏«ملتزم‏»مى‏نامند.چون زائر و طواف کننده‏خانه خدا،در دعا و استغاثه‏اش به این قسمت متوسل مى‏شود.
و اما ناودان که در دیوار شمالى واقع است،و آن را ناودان رحمت مى‏گویند چیزى است که حجاج بن یوسف آنرا احداث‏کرد.و بعدها سلطان سلیمان در سال 954 آن را برداشت و به‏جایش ناودانى از نقره گذاشت.و سپس سلطان احمد در سال‏1021 آن را به ناودان نقره‏اى مینیاتور شده مبدل کرد مینیائى‏کبود رنگ که در فواصلش نقشه‏هائى طلائى بکار رفته بود و درآخر سال 1273 سلطان عبد المجید عثمانى آن را به ناودانى یک‏پارچه طلا مبدل کرد که هم اکنون موجود است.
و در مقابل این ناودان،دیوارى قوسى قرار دارد که آن راحطیم مى‏گویند،و حطیم نیم دایره‏اى است،جزء بنا که‏دو طرفش به زاویه شمالى(و شرقى و جنوبى)و غربى منتهى‏مى‏شود. البته این دو طرف متصل به زاویه نامبرده نیست،بلکه‏نرسیده به آن دو قطع مى‏شود.و از دو طرف،دو راهرو بطول‏دو متر و سى سانت را تشکیل مى‏دهد.بلندى این دیوار قوسى‏یک متر و پهنایش یک متر و نیم است.و در طرف داخل آن‏سنگهاى منقوشى به کار رفته.فاصله وسط این قوس از داخل باوسط دیوار کعبه هشت متر و چهل و چهار سانتى‏متر است.
فضائى که بین حطیم و بین دیوار است،حجر اسماعیل نامیده‏مى‏شود.که تقریبا سه متر از آن در بناى ابراهیم علیه السلام‏داخل کعبه بوده،بعدها بیرون افتاده است.و به همین جهت دراسلام واجب شده است که طواف پیرامون حجر و کعبه انجام شود،تا همه کعبه زمان ابراهیم علیه السلام داخل در طواف واقع‏شود.و بقیه این فضا آغل گوسفندان اسماعیل و هاجر بوده،بعضى هم گفته‏اند:هاجر و اسماعیل در همین فضا دفن شده‏انداین بود وضع هندسى کعبه.
و اما تغییرات و ترمیم‏هائى که در آن صورت گرفته،و مراسم‏و تشریفاتى که در آن معمول بوده،چون مربوط به غرض تفسیرى‏ما نیست،متعرضش نمى‏شویم.