مديريت تلفيقي آفات درسطح گسترده

مدیریت تلفیقی آفات در سطحی گسترده

رویکرد مدیریت تلفیقی آفات در سطحی گسترده (به اختصار AW-IPM) با این که از لحاظ منطقی پیچیده و از دید مدیریتی متمرکز و فشرده است، به نهاده های کمی نیاز دارد و معمولاً اثربخشی و پایداری زیادتری دارد.
به گزارش ایانا و به نقل از سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، این سازمان مدیریت تلفیقی آفات را مراعات دقیق تمام فنون موجود مهار آفات و تلفیق اقدامهای خاصی می داند که مانع از افزایش جمعیت آفات می گردند و آفتکشها و دیگر شیوه های مداخله را در حدی می پذیرد که از لحاظ اقتصادی موجه باشند و خطرات آنها برای محیط زیست و انسان را کاهش دهند یا به حداقل برسانند.
در مدیریت تلفیقی آفات، روشهای کنترلی قابل سازش (و ترجیح می دهیم آن را دوستدار محیط زیست بنامیم) تلفیق می گردند و با شرایط بوم- زراعی و اقتصادی- اجتماعی هر مکانی به طور اختصاصی تطابق می یابند. کاربرد IPM به صورت یک رویکرد مقبول در 40 سال اخیر به تدریج گسترش یافته و سازمان فائو و جامعه بین الملل پذیرفته اند که شیوه ای مناسب برای کشاورزی پایدار با حداقل آسیب به محیط زیست و تنوع زیستی است. هدف اصلی کاهش اتکای زیاده از حد به آفتکشها در بسیاری از نظامهای زراعی به منصه ظهور رسیده است.
مفهوم مدیریت تلفیقی آفات در سطحی گسترده (AW-IPM) را چنین تعریف می کنند: کاربرد مدیریت تلفیقی آفات (IPM) علیه جمعیت یک آفت سراسری درون یک منطقه جغرافیایی مرزبندی شده. راهبردهای مداخله ای AW-IPM نیازمند برنامه ریزی و شناخت بوم سازه، عمل به تعهدات درازمدت و اجرای هماهنگ با مساعدت کشاورزان و تمام افراد ذینفع است.
 
توزیع مکانی
توزیع مکانی جمعیت آفات را بایستی نه فقط در مناطق و اراضی مزروعی پیرامونی که در مناطق غیر مزروعی در نظر گرفت. این رویکرد همچنین مستلزم در نظر گرفتن توزیع مقطعی آفات به منظور تعیین دوره هایی است که به پیشگیری (به جای مداخله) حساستر هستند. هنگامی که تولیدکنندگان یک منطقه معین یا ناحیه، خودشان برای فعالیت مشترک و یکپارچه در این زمینه آماده می شوند و تمام جمعیت آفات را هدف قرار می دهند، اغلب به نهاده های کمتری حاجت می افتد و کنترل آفت نیز موثرتر انجام می شود. رویکردی که گستردگی آن به اندازه یک ناحیه است، محور تلفیق موثر تعدادی از روشهای امروزین مهار آفات مثل مختل کردن جفت گیری و فن عقیم سازی حشره (SIT) خواهد بود.
در سال 1998، سازمان فائو و آژانس انرژی اتمی، اولین کنگره "مهار گسترده آفات با تلفیق فنون عقیم سازی حشرات، هسته ای و روشهای مرتبط دیگر" را در مالزی برگزار کردند. دومین کنگره نیز در سال 2005 در اتریش برگزار شد. در اولین دور، 300 نماینده از 86 کشور، توسعه و تلفیق بسیاری از روشها مانند عقیم سازی حشرات و فنون ژنی، مولکولی و دیگر موارد مرتبط را بررسی کردند.
برنامه های IPM در سطحی گسترده از لحاظ منطقی، پیچیده و از نظر مدیریتی، متمرکز هستند و برای کسب موفقیت به اتحاد کلیه افراد ذینفع و مدیریتی موثر برای انجام تعهدات نیاز دارند. این مسائل عملیاتی که تا حد زیادی غیر فنی اما بسیار مهم هستند، تعیین کننده موفقیت یا شکست این برنامه می باشند. با این که تلفیق فنون مختلف در برخی کشورها موفقیت آمیز بوده است، اما موقعی که علیه همان آفت در دیگر کشورها به اجرا درآمده، معضلاتی بزرگ آفریده است. بنابراین هدف اصلی کنفرانس دوم، درسهایی بود که از اجرای برنامه AW-IPM با توجه به مولفه های فنی و مدیریتی گرفته شد. مدیران، محققان و سیاستگذاران به بررسی مسائل گوناگونی در این زمینه پرداختند. موضوعات اصلی عبارت بودند از عوامل محدود کننده کاربرد این رهیافت در سطحی گسترده، تضمین مدیریتی موثر در برنامه های پیچیده و مشکل، نقش کاربرد عقیم سازی در محو شیوع گونه های مهاجم و فرصتهای همکاری با بخش خصوصی. اکثر برنامه های با گستردگی منطقه ای تا به حال به همت سازمانهای دولتی به اجرا درآمده اند. اما در بلند مدت این روش احتمالاً تداوم نخواهد یافت. گسترش مداوم استفاده از این رهیافت نیازمند دخالت موسسات تجاری است. حتی اگر همچنان از بودجه دولتی استفاده کنند.
 
مقابله با مگس میوه مدیترانه ای
نمونه موفق برنامه مذکور در مهار مگس میوه مدیترانه ای در کشورهای اردن و فلسطین اشغالی به اجرا درآمد که سبب 50 برابر شدن عواید ارزی حاصل از صادرات محصولات باغی گردید. تحقیقی در سال 1997 نشان داد که کل خسارت سالانه این آفت به میوه ها و سبزیجات در این منطقه بالغ بر 300 میلیون دلار است. برنامه عقیم سازی مگسهای نر با حمایت فائو و آژانس انرژی اتمی به صورت مداوم در مناطق آزمایشی واقع در هر دو سوی مرز اردن و فلسطین اشغالی به اجرا درآمد. با تلفیق روش عقیم سازی و دیگر روشهای مهار آفت، آلودگی میوه ها و استفاده از آفتکشها به حداقل خود رسید. صادرات محصولات عاری از مگس میوه نیز از یک میلیون دلار در سال 1998 به 50 میلیون دلار در سال 2005 رسید.
 
فناوری زیستی نوین
نقش بالقوه فناوری زیستی شامل محصولات زراعی و حشرات تراریخت در برنامه های AW-IPM از دیگر موضوعات مورد بحث در همایش مذکور بود. اکنون وارد کردن ژنها به نقشه ژنی بسیاری از گونه های آفات امکان پذیر است و بیشتر این پیشرفت به استفاده از حشرات تراریخت عقیم که یکی از راهبردهای بسیار کم خطر تلقی می شود، نسبت داده شده است. لیکن هنوز انواع تراریختی از آفات، تولید نکرده اند که به طرزی موثر در برنامه تلفیقی عقیم سازی استفاده شوند.
از نکات فوق می توانیم نتیجه بگیریم که تحلیل مورد به مورد و نقادانه از مزایا و مضرات استفاده از حشرات اصلاح ژن شده یا مشابه تراریخت در برنامه های آینده مبارزه تلفیقی لازم است. ضمناً چارچوبی برای تنظیم مقررات استفاده از آنها باید تهیه شود. برنامه عقیم سازی با موفقیت علیه لیسه مگس گوشت، مگس میوه، مگس تسه تسه و بید اجرا شده است. ضرورت دارد که جامعه علمی، قابلیت این روش را در چارچوب برنامه های مدیریت تلفیقی آفات برای پیشگیری از طغیان ناگهانی آفات و آلودگی بپذیرند. تایید علمی برنامه عقیم سازی حشرات در حوزه های گوناگون و جدید علمی گستردگی یافته است. از جمله پرورش جمعیت اصلاح شده و کنترل کیفیت، مدیریت داده ها، زیست شناسی مولکولی، رفتار شناسی حشرات، سیستمهای رها سازی از هوا و مدلبندی. این فن در تمام قاره ها علیه گونه های هدف قابلیت کاربرد دارد و اثرات اجتماعی- اقتصادی آن موید مفید بودن این روش است.
برسی نقادانه و همکاری بین المللی که در آخرین کنفرانس اتفاق افتاد به ارتقای تحقیقات و توسعه و کاربرد میدانی این روش کمک خواهد کرد.