مراکز دینی اصفهان

آرامگاه ها وبقاع

مقبره بابا قاسم

يكي از عرفا و زهاد مشهور كه در اوائل قرن هشتم هجري در اصفهان زندگي مي كرده است بابا قاسم اصفهاني است كه پس از چند قرن مزار او همچنان زيارتگاه مردم اصفهان است.در مورد كلمه بابا توضيح اين نكته ضرورت دارد كه از قرن هشتم تا دهم هجري عده اي از عرفا صوفيه در اصفهان زندگي مي كرده اند كه عنوان بابا داشته اند از بررسي متون تاريخي و شرح حال اين بزرگان چنين استنباط مي گردد كه اين كلمه را براي احترام و بزرگداشت به نام آنها اضافه مي كرده اند.به هر حال بابا قاسم در مدت حيات در شهر اصفهان با عزت و احترام زندگي مي كرد و در مدرسه اي كه در محله طوقچي به نام او ساخته بودند تدريس مي كرد.
پس از درگذشت او مريدان و شاگردانش وي را نزديكي مدرسه اش به خاك سپردند و يكي از شاگردان به نام سليمان ابي الحسن طالوت دامغاني بر مزار او مقبره و آرامگاهي بنا كرد. گنبد بقعه هرمي شكل 8 ترك است كه هر دو ترك آن با خط بنائي و كاشي معرق لاجوردي بر زمينه آجري اسماء الهي منقوش است. بر گردنه گنبد هم جملات و عبارات مذهبي تكرار مي شود. بر كتيبه تاريخي سردر مقبره به خط ثلث با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي و تاريخ 741 نام باباقاسم و باني مقبره آمده است.
در نماي مقابل سر در به خط بنايي آجري بر زمينه كاشي فيروزه اي جملاتي نقش شده است. كتيبه اي كه در قسمت فوقاني نماي خارجي سر در مقبره نصب شده بيانگر تعميراتي است كه در سال 1044 هجري مقارن سلطنت شاه صفي به وسيله شخص نيكوكاري به نام آقا زمان در گنبد انجام گرفته است.بر در چوبي مقبره نيز با خط ثلث برجسته عبارات مذهبي منقوش است.
داخل بنا شبستان نفيس و بي نظيري است كه طاق آن با آجر چيني بي نظير مقرنس كاري شده است. در اين گنبد دو كتيبه كه با كاشي معرق ساخته شده اند ديده مي شوند. كه يكي از آنها بر اطراف شبستان و زير گردن گنبد نوشته شده و حاوي عباراتي از قرآن مجيد است.كتيبه ديگر كه زير كتيبه اول نقش شده به نام باني بنا اشاره مي كند. در داخل بقعه بابا قاسم يك سنگ قبر قديمي موجود است كه اسامي چهارده معصوم بر آن نوشته شده است. اين سنگ قبر مربوط به مزار شخصي به نام پهلوان ميرزا علي است كه تاريخ 985 به زبان عربي بر آن نوشته شده است.
مقبزه بابا رکن الدین
يكي از مشايخ و علماء قرن هشتم هجري مسعود بن عبدالله بيضاوي معروف به باباركن الدين است كه در زمان سلطنت ابوسعيد پادشاه مغول در اصفهان مي زيسته است اين مرد بزرگ در سال 769 هجري قمري وفات يافت و در ساحل جنوبي زاينده رود مدفون گرديد.مقام علمي و زهد و ورع اين مرد بزرگ باعث شد تا در طول زندگي با نهايت احترام زندگي كند. اين احترام و عزت پس از درگذشت وي نيز برقرار بود بطوريكه عده بسياري از مشاهير علماء و فقها و شعرا و خوشنويساني كه در اصفهان و ساير شهرهاي ايران درگذشتند در مجاورت او به خاك سپرده شدند.
از آن زمان اين محل به تدريج به گورستاني بزرگ تبديل شد و به نام قبرستان باباركن الدين معروف شد. به طوريكه بسياري از سياحان و محققين اولين سنگ قبر موجود در مزارستان تخت فولاد را متعلق به او ميدانند.مقام علمي و عرفاني باباركن الدين سبب شد تا در اواخر حكومت شاه عباس اول صفوي ساختمان و گنبد ممتاز بقعه او شروع شود و در سال 1039 هجري قمري يك سال بعد از فوت شاه عباس به پايان برسد. اين بقعه كه شبيه به گنبد باباقاسم مي باشد گفته مي شود به شكل كلاه درويشان است. نماي خارجي بقعه باباركن الدين و سر در آن كاشيكاري شده است. قاعده اين گنبد پنج ضلعي متساوي الاضلاعي است كه پنج ايوان مشابه بر گرداگرد محوطه زير گنبد ساخته شده است.به يكي از اضلاع اين پنج ضلعي پيشخواني اضافه كرده اند. در اين پنج ضلعي گردني نهاده اند كه آن نيز چند وجهي است.
بر اين گردن سقفي برپا شده كه گنبد داخلي را مي پوشاند اين سقف مخروطي شكل، با كاشيهاي زيبا كه نقوشي به رنگ هاي آبي دريايي، سياه و سفيد بر زمينه آبي فيروزه اي داشته مزين بوده است.در داخل يكي از ايوان هاي آرامگاه بابا ركن الدين واقع شده و بر روي آن سنگ مرمري به طول بيش از 2 متر و عرض 16/1 متر قرار دارد. قطعه سنگ مرمر نفيسي نيز به طور عمودي بر آن نصب شده است. كتيبه اين سنگ از نظر حجاري و زيبايي خط در عداد شاهكارهاي موجود در اصفهان مي باشد.
كتيبه سر در نيز به خط ثلث بسيار زيبا به رنگ سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي رنگ به خط محمد صالح اصفهاني و تاريخ 1309 نوشته شده است در زير اين كتيبه نيز لوحي از سنگ پارسي مربع شكل نصب شده است. بر اين سنگ تاريخ 1200 هجري قمري كتابت شده و نام ميرزا محمد نصير بايزيدي بسطامي آمده است اين شخص در اين تاريخ بقعه را تعمير و مرمت كرده است.
در مجاورت مقبره باباركن الدين چند اتاق كوچك مربوط به يكديگر وجود داشته كه يكي از آن ها به چله خانه معروف بوده و سابقاً دراويش در اين قسمت چله نشيني مي كرده اند.
در شرق ايوان ورودي بقعه باباركن الدين اتاق كوچكي است كه مرحوم محمدجواد مجدزاده صهبا به خاك سپرده شده است. اين مرد از دوستداران واقعي بناهاي تاريخي و ميراث هاي فرهنگي بود كه در مدت رياست وي بر اداره باستان شناسي اصفهان بسياري از آثار اصفهان و ساير شهرهاي استان از خطر انهدام نجات يافت. سنگ مزار مرحوم صهبا كه آن نيز شاهكاري از خوشنويسي است تاريخ فوت صهبا را در سال 1324 شمسي نشان مي دهد خطاط اين سنگ كه با خط نستعليق برجسته كتابت شده مرحوم جعفر آل ابراهيم است.
به طور كلي بقعه باباركن الدين با گنبد بسيار زيباي آن علاوه بر آن كه آرمگاه ابدي يكي از عرفا و زهاد و دانشمندان قرن هشتم هجري است بيانگر هنر هنرمندان و استادكاران و معماران و كاشيكاران برجسته عصر صفوي است كه علاوه بر نمايش هنر معماري نمايانگر هنر خوشنويسي خطاطان بزرگ ايران در زمان صفويان و قاجار مي باشد.
بقعه شیخ ابومسعود رازی
از عماراتي كه به نام خانقاه شيخ ابومسعود رازي يا بقعه مسعوديه معروف بوده است امروز جز سردري قابل توجه و بسيار زيبا چيزي برجاي نمانده است. اين محل درگذشته هاي دور قبرستان عمومي اصفهان بوده و حافظ ابونعيم مورخ و محدث و دانشمند بزرگ نيز در همين محل به خاك سپرده شده است.(متوفي به سال 430 هجري قمري برابر با 1038 ميلادي).
شيخ ابومسعود رازي از محدثين و دانشمندان نامدار قرن نهم هجري است كه پس از مرگ يك مجموعه شامل چهارسو و حمام و باغ بسيار بزرگي در كنار مزار او ساخته شد و به درب شيخ شهرت يافت. سردري كه اكنون باقيمانده و بيانگر معماري و خطاطي دوران آق قويونلوها است كتيبه اي است كه با كاشي مينائي تزئين شده و آنرا با شكوه و بسيار زيبا توصيف كرده است.اين كتيبه در دو سطر يكي به خط ثلث جلي به رنگ سفيد و ديگري به خط ثلث با حروف ريز طلائي برزمينه آبي نوشته شده است. اين كتيبه در زمان يعقوب فرزند اوزون حسن آق قويونلو نوشته شده و كاتب آن كمال الدين بن شهاب يزدي و تاريخ آن 895 هجري قمري است. به نظر بسياري از محققين و پژوهشگراني كه در باره معماري و كاشيكاري دوران ايلخاني بررسي كرده اند كاشيكاري اين سردر بعدها الهام بخش بسياري از كاشي كاران اصفهان بوده است
بقعه شهشهان
در مجاورت مسجد جامع اصفهان و در محله شهشهان بقعه اي قرار دارد كه اساس ساختمان آن مربوط به زمان تيموريان است. ساختمان اين بقعه در زمان سلطان محمد بن بايسنقر نواده امير تيمور انجام گرفته است. اين بقعه آرامگاه شاه علاء الدين محمد از سادات و بزرگان اصفهان است كه در سال 850 هجري قمري به دستور شاهرخ تيموري به شهادت رسيده است. مورخين علت شهادت اين سيد جليل القدر را ناشي از علاقه اي مي دانند كه سلطان محمد بن بايسنقر به او داشته و نزاع دو شاهزاده تيموري و تسلط شاهرخ به اصفهان موجب خشم وي و كشته شدن اين مرد بزرگ مي شود.پس از مرگ شاهرخ و تسلط مجدد سلطان محمد به اصفهان به دستور وي در مدرسه و حسينيه شاه علاء الدين محمد بقعه اي بنا مي كنند و موقوفاتي نيز براي مزار او تعيين مي نمايند.به هرحال بقعه از داخل و خارج با گچبري و كاشيكاري تزئين شده و گنبد آن در اوائل حكومت پهلوي مرمت شده است.
خطاط كتيبه اصلي بقعه محمود نقاش خوشنويس مشهور قرن نهم هجري است كه به خط ثلث گچبري شده ،‌ اشعار و عباراتي را نوشته و به شهادت شاه علاءالدين محمد اشاره كرده است.بر ديوار شرقي داخل بقعه شهشهان اشعاري به خط نستعليق سفيد نوشته شده است . بر ديوار شمالي داخل بقعه نيز كتيبه اي است كه با گچبري به خط ثلث سفيد بر زمينه قهوه اي و سبز و قرمز به تاريخ 1013 هجري قمري به وسيله صحيفي فارسي كتابت شده است.مفاد اين كتيبه به اقدامات بانوي نيكوكاري اشاره مي كند كه نام او خانم سلطان بوده است.همچنين عبارات اين كتيبه بيانگر تعميراتي است كه در زمان سلطنت شاه عباس اول صفوي در بقعه انجام گرفته است.
آرامگاه خواجه نظام الملک ( دارلبطیخ )
در محله دارالبطيخ كه امروز محله احمد آباد است ، آرامگاه خواجه نظام الملك طوسي،‌ مرد بزرگ علم و ادب و سياست ايران در سالهاي 465 و 485 هجري قمري واقع شده است. آرامگاه خواجه در كنار قبور چند تن از شاهان سلجوقي قرار گرفته و به نظر بسياري از محققين و كارشناسان در گذشته بناي مناسبي نيز بر اين قبور وجود داشته است.در اين محل 8 قبر به چشم مي خورد كه اغلب داراي سنگ مرمر نفيس هستند. بر مدفن خواجه سنگ مرمرين بسيار زيبائي نصب است كه در اطراف آن كتيبه اي شامل آيه الكرسي و كلمات ديگر نوشته شده است.
مزار ملكشاه سلجوقي نيز در همين محل قرار دارد. تركان خاتون همسر ملكشاه سلجوقي و فرزندان او مانند بركيارق و سلطان محمد و سلطان محمود نيز در اين محل مدفون هستند. بر سنگ هاي موجود در اين محل علاوه بر تاريخ هاي مربوط به زمان سلجوقي ،‌ برخي تواريخ از جمله 859 هجري قمري و 937 و 953 هجري قمري نوشته شده است.تا چند سال پيش چنار كهنسالي بر در ساختمان اين مجموعه آرامگاهي وجود داشت كه مردم اصفهان آن را با چنار دارالبطيخ مي گفتند. امروز از اين چنار اثري موجود نيست.
بقعه ستی فاطمه و مقبره شاهزادگان
يكي از اماكن مقدسه اصفهان ستي فاطمه است كه مردم اصفهان به آن اعتقاد دارند و مي گويند فاطمه صغري دختر حضرت موسي بن جعفر(ع) در اين محل مدفون است اما در كتب و منابعي كه امامزادگان را معرفي مي كنند نامي از آن ديده نمي شود.
به هرحال، ساختمان صحن و بقعه ستي فاطمه به زمان صفويه مربوط مي شود. در داخل بقعه ستي فاطمه و در اطراف گنبد اشعاري با خط نستعليق سفيد بر زمينه لاجوردي به چشم مي خورد كه تاريخ آن 1242 هجري و زمان فتحعليشاه قاجار است. اشعار مزبور حاكي از آن است كه شخصي به نام محمد علي خان قبه اين آرامگاه را ساخته است.
بقعه شاهزادگان، در ضلع جنوبي صحن ستي فاطمه قراردارد كه بناي آن در زمان شاه عباس دوم صفوي ساخته شد و داخل آن با گچبري و سطح بيرون آن با كاشيكاري تزئين شده است. در داخل بقعه كتيبه اي برجاي مانده كه قسمت هائي از آن از بين رفته است. در اين محل نوه هاي شاه اسماعيل اول مدفون هستند كه در سال 1041 هجري قمري به دست شاه صفي يكي از سلاطين بيرحم صفويه كشته شده اند. علاوه بر اين شاهزادگان كه در كودكي كشته شده اند،‌ فرزندان يكي از سرداران شاه عباس اول نيز در اين محل به خاك سپرده شده اند.
بر روي قبور شاهزادگان سنگ هاي يكپارچه مرمري نفيس قرار دارند كه منقش به نقوش مختلف مي باشند. هركدام از اين سنگ ها داراي يك كتيبه در قسمت بالا و اشعاري در اطراف به خط نستعليق هستند.
در ضلع جنوبي داخل بقعه شاهزادگان نيز بر يك قطعه سنگ مرمر بسيار شفاف كه به حالت عمودي در قسمت پائين ديوار نصب شده اشعاري نوشته شده است. يكي از سنگ قبرها تاريخ 1041 هجري قمري را برخود دارد و خوشنويس مشهور عصر صفويه محمدرضا امامي آن را نوشته است
امامزاده جعفر ( بقعه جعفریه )
در حاشيه غربي خيابان هاتف و مقابل كوچه امامزاده اسماعيل بناي امامزاده جعفر واقع شده كه به صورت برجي 8 ضلعي بنا شده است. اين عمارت كوچك بسيار زيبا كه يكي از محققين آن را با صفت دلفريب توصيف مي كند نمونه اي كامل از مقابر و آرامگاه هائي است كه در دوره حكمرانان مغول در ايران ساخته مي شد. اين بنا در سابق گنبدي هرمي شكل داشته كه اكنون از ميان رفته است. در قسمت نماي خارجي گنبد يك جفت كتيبه وجود دارد. اولين كتيبه به خط ثلث سفيد معّرق بر زمينه لاجوردي نوشته شده و شامل آيه الكرسي است كه در آخر آن تاريخ 725 هجري قمري آمده است. در بالاي اين كتيبه،‌ كتيبه ديگري به خط ساده كوفي بر زمينه فيروزه اي شامل آياتي از قرآن مجيد است. برلوحه بالاي در ورودي امامزاده جعفر با خط ثلث سفيد معرق بر زمينه كاشي لاجوردي صلوات بر چهارده معصوم نوشته شده است.براساس سنگ قبرامامزاده، صاحب مرقد جعفر بن سيد مرتضي است و نسبت او به حسن بن حسين بن محمد بن حسين (ع) مي رسد
امامزاده حسین - امامزاده ابراهیم - بقعه الراشد خلی
روبروي پل شهرستان آنجا كه روزگاري قريه شهرستان بوده و امروز جزء شهر اصفهان است مجموعه اي از ساختمانهاي قديمي باقيمانده است كه گنبد آجري آن به سبك دوره سلجوقي به نظر مي رسد.در داخل گنبد آجري اين مجموعه دو قبر موجود است كه سالها اهالي قريه شهرستان آنها را به نام شاهزاده ابراهيم و حسين بن حسن بن علي زيارت مي كرده اند در حاليكه عموم مورخين و محققين و پژوهشگران اين مقبره را متعلق به الراشد بالله خليفه عباسي مي دانند كه در رمضان 532 هجري قمري در محله جي قديم به دست فدائيان اسماعيلي كشته شد و در همين محل دفن شد. از مورخين قديم كه صراحتاً اين محل را آرامگاه الراشد ذكر كرده، ياقوت حموي مولف كتاب گرانسنگ و ارزنده معجم البلدان است . صاحب كتاب مجمل التواريخ و القصص نيز آرامگاه الراشد بالله را در اصفهان نوشته است.
به هرحال نماي خارجي بقعه مانند ساير كتيبه هاي عصر سلجوقي آجري است و هيچگونه تزئيناتي ندارد با توجه به اعتقاد مردم كه اين محل را امامزاده مي دانسته اند بعدها اقدام به كاشيكاري گنبد كرده اند كه بيشتر آنها بر اثر مرور زمان و عوامل جوي فرو ريخته اند. در داخل بقعه كتيبه اي به خط كوفي برجسته بر زمينه گچ وجود دارد كه شامل آيات قرآن كريم است. اين بقعه درسال 1316 هجري قمري در زمان مظفرالدين شاه قاجار تعمير شده است
امامزاده اسماعیل
در شرق خيابان هاتف و روبروي امامزاده جعفر مجموعه اي مركب از مسجد شعيا و امامزاده اسماعيل واقع شده است. كه ساختمان امامزاده و مسجد و مرقد شعيا را به دوران قبل از اسلام نسبت مي دهند، اما مناره و قسمتي از ساختمان كنوني متعلق به دوران سلجوقي است. آثاري از دوران صفوي مانند ساختمان بقعه و رواق و صحن بعداً به بناي سلجوقي اضافه شده است.
كتيبه سر در رواق بقعه به خط ثلث سفيد با كاشي معرق بر زمينه لاجوردي به خط محمدرضا امامي است. تاريخ اين كتيبه 1041 هجري قمري است كه در زمان شاه صفي جانشين شاه عباس اول نوشته شده و درآن به نام اين شاه اشاره شده است.
در بالاي در چوبي بقعه كتيبه ديگري وجود دارد كه به خط ثلث است و تعميرات بنا در زمان شاه سلطان حسين را ذكر كرده است. در اطراف بقعه نيز اشعاري به خط نستعليق بر زمينه لاجوردي به قلم محمد صالح اصفهاني گچبري شده و طي اشعاري تاريخ 1111 هجري را بيان مي دارد.
در صحن امامزاده و سنگاب نفيس وجود دارد كه تاريخ يكي از آنها 1049 هجري قمري است. كتيبه هاي اين دو سنگاب شامل صلوات بر چهارده معصوم است. در سردر جنوبي امامزاده كتيبه اي است كه تاريخ آن 1043 هجري و نويسنده آن محمدرضا امامي است. در زير اين كتيبه، كتيبه ديگري است كه در سال 1114 هجري قمري در زمان شاه سلطان حسين نوشته شده است.
از مجموعه مطالعاتي كه در باره اين مجموعه به عمل آمده چنين استنباط مي گردد كه در كنار اين مجموعه مركز محله به صورت چهارسوق و بازارچه وجود داشت است. در كاوشهائي كه در سالهاي اخير انجام شده در زير اتاقهاي طلبه خانه دور صحن آثاري نمايان گرديده كه به دوران صفويه تعلق دارد. قسمتهاي مختلف امامزاده اسماعيل با سبك هاي مختلف نقاشي به صورت لايه چيني و قاب بندي و كتيبه هاي خطي و ستاره اي برجسته و خطوط ثلث و نستعليق تزئين شده است. مجموعه امامزاده اسماعيل به دليل در برداشتن ويژگي هاي معماري دوران سلجوقي و تزئينات و الواح دوران صفوي از بناهاي بسيار جالب شهر اصفهان است كه پژوهشگران بسياري در باره آن مطالعات و بررسي هائي انجام داده اند.
امامزاده احمد
در نزديكي چهار سو مقصود بناي قديمي امامزاده احمد قرار دارد كه بنا به نوشته مورخين و محققين مقبره يكي از احفاد امام محمد باقر(ع) است. اين مزار در بنائي قرار گرفته كه سقفي گنبدي دارد و خود آرامگاه نيز به شكل مربع است و از سطح زمين بلندتر است.تزئينات بنا عبارت از كاشيكاريهائي است كه قسمت اعظم آن مربوط به زمان شاه سلطان حسين صفوي است و بقيه كاشي ها را در زمان ناصرالدين شاه قاجار با گچبري هاي رنگي پوشانده اند.
تاريخ سال مزار 1115 هجري قمري برابر با 1703 ميلادي بوده، ضريح چوبي آن در زمان قاجار ساخته شده است. كتيبه سر در صحن امامزاده احمد به خط ثلث با كاشي سفيد معّرق بر زمينه لاجوردي است كه خطاط آن علي نقي امامي است. تاريخ اين كتيبه 1115 هجري قمري است و در آن به نام شاه سلطان حسين صفوي اشاره شده است. خطوط بنائي اين سر در نيز سوره هاي قرآن مجيد است. كتيبه اي كه در ايوان ورودي امامزاده احمد وجود دارد به خط ثلث طلايي در زمينه لاجوردي رنگ گچبري شده و نويسنده آن احمد حسيني است. تاريخ اين كتيبه نيز 1115 هجري قمري است و در آن علاوه بر نام شاه سلطان حسين به نام محمد شرف شريف المنجم اشاره شده كه سازنده بنا ميباشد.
در داخل بقعه امام زاده كتيبه اي به خط ثلث طلايي بر زمينه لاجوردي وجود دارد كه سوره دهر به خط محمد محسن علي نقي امامي و تاريخ 1115 هجري قمري نوشته شده است.در اطراف ضريح چوبي امامزاده اشعاري نوشته شده كه تاريخ آن 1290 هجري قمري است. در ايوان غربي امامزاده احمد كتيبه اي به خط نستعليق برجسته به تاريخ 1247 هجري قمري نوشته شده كه زمان سلطنت فتحعلي شاه قاجار است.در ضلع شمالي صحن امامزاده احمد قبوري وجود دارد كه سنگهاي مرمر يكپارچه نفيس بر روي آن قرار دارد. بر اين سنگها نيز اشعاري نوشته شده كه در دوران قاجار كتابت شده اند.در پشت ديوار به طرف كوچه قطعه سنگ سياه شفاف به طول 3 متر در ديوار خارجي و در مجاورت در ورودي امامزاده نصب شده كه معروف به سنگ سومنات است و مردم عقيده دارند سلطان محمود غزنوي آن را از هند آورده است. بر اين سنگ كتيبه اي به خط نسخ نوشته شده كه تاريخ آن 563 هجري قمري است.
امام زاده شاه زید
در محله قديمي تل و اسكان اصفهان امامزاده اي است كه از نظر معماري و تزئينات كاشيكاري مخصوصاً گنبد آن در عداد بناهاي نفيس و جالب اصفهان به شمار مي رود.شاردن پس از توصيف قسمت هاي شرقي اصفهان مي نويسد "... از آنجا به شازيد (شاه زيد) مي رسيم كه وجه تسميه آن وجود خانقاهي است كه به افتخار يكي از پسران امام حسن در اين محله برپا شده است..."
ساختمان اين بقعه در اواخر قرن دهم هجري و دوران صفويه و به سال 994 هجري قمري ساخته شده اما در زمان سلطنت شاه سليمان صفوي در سال 1097 هجري قمري مرمت هايي در آن انجام گرفت. با توجه به اين دو تاريخ برخي محققين و پژوهشگران مي گويند اين بنا در زمان سلطنت سلطان محمد خدابنده (پدر شاه عباس) ساخته شده اما تزئينات كاشيكاري گنبد در دوران حكومت شاه سليمان انجام شده است.آنچه ارزش اين بنا را مضاعف مي كند وجود نقاشيهاي ديواري جالبي است كه ديوارهاي شبستان گنبددار آن را پوشانيده است. موضوع اين نقاشي ها وقايع مذهبي است كه در قرن 14 هجري نقاشي شده اند.در نماي خارجي اين گنبد به خط بنائي سه رنگي مشكي و فيروزه اي در زمينه آجري آيات قرآن نوشته شده و تاريخ 1314 و 1315 شمسي را برخود دارد. بر لنگه چپ در مقبره با خط ثلث برجسته نام صحيفه جوهري و تاريخ 994 هجري قمري به چشم مي خورد. در قسمت بالاي سكوي سمت راست بر روي بقعه بر لوح مثلث شكل به تعميرات زمان شاه سليمان در سال 97،‌ اشاره مي كند، خطاط اين كتيبه محسن امامي است.
در ايوان سمت راست بقعه شاه زيد اشعاري به خط نستعليق برجسته برلوح سنگي سياه رنگي نوشته شده است. اين اشعار به اقدامات و خدمات شخصي به نام محمدرضا اشاره مي كند كه خادم آستانه شاه زيد بوده است. در مصراع آخر اين اشعار ماده تاريخي به دست مي آيد كه 1083 مي باشد.
درب امام
در شرق خيابان چهارباغ پائين و در قبرستان قديمي جميلان (سنبلستان) و در نزديكي محله قديمي دردشت اصفهان بقعه دو امامزاده واقع شده كه ساختمان آن در سالهاي 857 هجري قمري برابر با 1453 ميلادي در زمان حكومت جهانشاه قراقويونلو به پايان رسيده است.اين دو امامزاده ابراهيم و زين العابدين (ع) از احفاد و نوادگان حسن مثنّي و علي بن جعفر(ع) هستند كه در اين محل به خاك سپرده شده اند.بناي تاريخي درب امام از دو گنبد بزرگ و كوچك و يك سر در كاشيكاري و سه صحن در سه جهت شمال و شرق و غرب تشكيل شده است.
سر در اصلي در محوطه شمالي واقع شده و با كاشيهاي معّرق موزون و بسيار زيبا ساخته شده است. بسياري از محققين از جمله آندره گدار به تغييرات بعدي بنا در دوره هاي مختلف و به خصوص صفويه اشاره كرده اند كتيبه سردر به خط ثلث سفيد با كاشي معّرق بر زمينه آبي لاجوردي به زبان فارسي نوشته شده است. در اين كتيبه به نام جهانشاه قراقويونلو و تاريخ 857 اشاره شده است. در سمت شرق اين سردر، سردر ديگري است كه كتيبه هاي آن به تعميرات بنا در دوره شاه سلطان حسين صفوي اشاره مي كند نويسنده اين كتيبه ها محمدرضا امامي و خطاط ديگري به نام عبدالرحيم مي باشند. گنبدهاي موجود در بناي تاريخي درب امام در يك زمان ساخته نشده اند. گنبد بزرگ همزمان با ساختمان بقعه در قرن نهم ساخته شده است . كتيبه هاي آن شامل آيات قرآن مجيد مي باشند. اما گنبد كوچك در سال 1081 هجري ساخته شده است. كتيبه اين گنبد به خط محمدرضا امامي است. در غرب محوطه درب امام مسجد كوچكي است كه منسوب به سعيد بن جبير از بزرگاني است كه در اوايل اسلام در اصفهان امامت داشته است. داخل بقعه با كاشي هاي بسيار خوشرنگ تزئين شده است. در داخل ايوانهاي غربي گچ بري ها و قطاربندي هاي بسيار زيبايي است كه بيانگر ذوق و ابتكار و خلاقيت هنرمندان اصفهان در آن روزگار است. گنبد بزرگ درب امام و ايوان هاي شرقي و شمالي در سال 1328 شمسي تعمير شده اند. كاشيكاريهاي گنبد كوچك و قسمت هاي غربي بنا در سال 1332 مرمت گرديده اند. نماي خارجي بقعه و ديوارهاي مجاور آن نيز تزئيناتي از كاشيكاري بسيار زيبا و مقرنس هاي گچي پركار است. به طور كلي مجموعه درب امام اصفهان به دليل ويژگيهاي هنري و معماري و تزئينات بسيار باشكوه كاشيكاري و گچبري در عداد يكي از شاهكارهاي مسلم هنري ايران به شمار مي رود كه بيانگر سير هنر معماري ايران در دورانهاي مختلف است. اين اثر نفيس از نظر ويژگيهاي معماري دوران حكومت تركمانان (قراقويونلو) مورد توجه معماران و پژوهشگران و باستان شناسان قرار گرفته و بسياري از آنان در مورد آن بررسي كرده و حاصل مطالعات خود را انتشار داده اند.
هارون ولایت
هارون ولايت يكي از قديمي ترين بناهاي مذهبي دوره صفوي است كه به موجب كتيبه سر در آن در سال 918 هجري قمري در زمان شاه اسماعيل اول صفوي ساخته شده و در دوران جانشينان وي توسعه يافته و تكميل شده است.با توجه به مدارك تاريخي مقبره هارون ولايت متعلق به هارون بن علي يكي از اولاد حضرت امام حسن (ع) است.بناي هارون ولايت شامل سردر، دو صحن در شمال و مغرب و يك گنبد كاشيكاري است. سردر باشكوه و مجلل اين بنا با تزئينات كاشيكاري و كتبيه اي به خط ثلث با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي سال ساخت آن را كه 918 هجري است بيان مي دارد.
اين سردر به دو محوطه مربع شكل كه در مغرب وشمال سردر واقع شده اند باز مي شود و ساختماني كه در مغرب است شامل مدرسه كوچكي است كه در اطراف آن حجره هائي ساخته شده است. در ايوان جنوبي محراب زيبائي است كه با كاشي معّرق تزئين شده است سردر شرقي هارون ولايت روبروي مسجدعلي واقع شده كه تزئينات آن كاشي معّرق است.كتيبه هاي مختلفي كه در قسمت هاي بناي هارون ولايت وجود دارند بيانگر تعميرات و تغييراتي است كه در ادوار مختلف در هارون ولايت انجام شده است. از جمله كتيبه هائي به خط نستعليق برجسته به رنگ سفيد و بر زمينه آبي است و طي اشعاري به تعميرات سالهاي 1066 و 1067 هجري قمري در زمان سلطنت شاه عباس دوم اشاره مي كند.
در محراب نيز سه لوح كوچك وجود دارد كه در آنها نوشته هائي با تاريخ 1298 هجري قمري و كتيبه ديگري به رنگ سفيد بر زمينه آبي حاشيه اي تاريخ 1329 هجري را برخود دارد.آنچه بناي هارون ولايت را جدا از جنبه مذهبي آن به شهرت رسانيده است كاشيهاي شفاف زنده و سرشار از هيجان آن هستند كه از شاهكارهاي هنرمندان مسلمان اصفهاني است.