چندي پيش يکي از پايگاه هاي خبري به نقل از دكتر حسن ضياءالديني، مديركل سلامت و پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي وزارت آموزش و پرورش گفته بود : « ميزان دانشآموزان مبتلا به شپش سر در شهرها بيش از روستاهاست.» براي پيگيري اين خبر سلامتيران بر آن شد تا در اينباره گفتوگويي با دكتر حسن ضياءالديني داشته باشد. ولي بهرغم تلاشهاي ما او حاضر به گفتوگوي تلفني يا پاسخ به سوالهاي كتبي نشد. به همين دليل با دو تن از کارشناسان در مورد شپش و راه هاي انتقال آن صحبت کرديم که در ادامه مي خوانيد...
وقتي اسم شپش به گوشتان ميخورد زمان قديم يا محيط آلوده را به ياد ميآوريد و پيش خودتان ميگوييد ما كه در محيط سالم و تميز و عاري از آلودگي زندگي ميكنيم، هيچگاه پاي اين انگل به خانهمان باز نميشود. ولي شپشها در هر جايي پيدا ميشوند حتي روي سر يا بدن شما. در ابتدا بهتر است با انواع اين حشره موذي آشنا شويم..انواع شپششپش يا پديكولوز نوعي بيماري انگلي است كه در هر نقطه از جهان ممكن است ديده شود. (هر جا انساني هست شپش نيز ممكن است وجود داشته باشد.) دكتر احمدجواد كاظمي، متخصص پوست و مو و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي در اينباره ميگويد: «3 نوع شپش وجود دارد؛ شپش سر(پديكولوس هومانوس كاپتيس) نوعي از شپش است كه از پوست سر تغذيه ميكند. نحوه زندگياش به اين شكل است كه بعد از تخمكگذاري، تخمها را توسط آب دهان به موها ميچسباند (رشك) و تخم بعد از دگرديسي تبديل به شپش بالغ ميشود. در سر ممكن است هزاران تخم ديده شود، اما بهرغم اين تعداد زياد فقط 7 تا 8 تخم تبديل به شپش ميشود و ساير تخمها از بين ميرود.» اين متخصص پوست و مو ادامه ميدهد: «نوع ديگري از شپش نيز وجود دارد كه به درز لباسها ميچسبد و از پوست بدن تغذيه ميكند. در بدن اين افراد ممكن است آثار گزش ديده شود كه به شكل ضايعات قرمز كوچكي به اندازه 1 تا 2 ميليمتر است و گاهي اوقات محل گزش نيز ديده ميشود كه قرمز مايل به آبي است. اين ضايعات در كنارههاي بدن بيشتر است زيرا درزهاي لباس در كنارهها قرار دارد. اين نوع شپش پديكولوس هومانوس كورپوريس يا شپش بدن نام دارد. دكتر ناظمي به نوع ديگري از شپش اشاره ميكند: «شپش ناحيه تناسلي يا فيتروس پوبيس كه به صورت تعداد زياد در لايه موهاي تناسلي ديده ميشود البته در ساير جاهاي مودار بدن مثل سينه و شكم نيز ديده ميشود.» داشتن وسايل شخصيدكتر ناظمي با بيان اين نكته كه يكي از عوامل گسترش، ازدحام است تاكيد ميكند: «بهترين راه جلوگيري از انتشار اين بيماري داشتن وسايل شخصي است.مثلا در آرايشگاهها ممكن است از شانه، برس و ساير وسايل به صورت مشترك استفاده شود يا در مدارس دانشآموزان از لوازم يكديگر استفاده كنند. استفاده از لباس، رختخواب مشترك، روسري، مقنعه و كلاه آلوده به رشك، به انتشار اين بيماري كمك ميكند.»شپش با ما چه مي کند ؟وي ميافزايد: «عارضه اين بيماري به صورت خارش شديد است كه ميتواند باعث پيدايش عفونتهاي سطحي پوست شود. درمان اين بيماري با رعايت پرهيز از استفاده لوازم شخصي ديگران، مراجعه به پزشك و مصرف داروهاي موضعي و ماليدني كه به صورت شامپو و محلول در داروخانهها موجود است و قرار دادن لباسها و وسايل آلوده ديگر در معرض هوا است.»دختربچهها بيشتر از اين طريق آلوده ميشونددكتر سعيدرضا نداف، رييس بخش انگلشناسي انستيتوپاستور و عضو هيات علمي انستيتوپاستور ميگويد: «آلودگي به شپش يكي از آلودگيهاي رايج ميان بچههاي پيشدبستاني و ابتدايي است. شپش باعث انتقال بيماري خاصي نميشود ولي در نتيجه خارش سر و ايجاد خارش توسط فرد آلوده منجر به عفونتهاي ثانوي ميشود. شپش سر در نتيجه تماس مستقيم با موهاي فرد آلوده منتقل ميشود.» دكتر نداف با تاكيد اين نكته كه رايجترين راههاي انتقال تماس سر با سر است، ميافزايد: «اين نوع تماس ميان بچههايي كه با يكديگر بازي ميكنند بسيار رايج است و مطالعهها نشان داده دختربچهها بيشتر از اين طريق آلوده ميشوند. استفاده از كلاه، روسري، كت، روپوش، تل، شانه و برس فرد آلوده يا خوابيدن در تختخواب يا استفاده از بالش و ملحفه نيز ميتواند منجر به انتقال آلودگي شود.» اشتباه گرفتن رشك با شوره سرريش بخش انگلشناسي انستيتوپاستور ادامه ميدهد:«پيدا كردن آلودگي با جستوجوي شپش در موهاي فرد آلوده انجام ميشود. يافتن شپش بالغ معمولا مشكل است و بيشتر تخم شپش (رشك) در موها ديده ميشود و تخمها در فاصله 5/0 تا 7/0 سانتيمتري از پايه مو و بيشتر در پشتسر و پشت گوش قابل رويت هستند. رنگ رشك سفيد بوده و غالبا با شورهسر و ذرات اسپري مو اشتباه گرفته ميشود.» دكتر نداف بهترين راه كنترل و كاهش آلودگي را شانه زدن و بازرسي مرتب موي كودكان مخصوصا دختربچهها، عدم استفاده از وسايل شخصي ديگران، نظافت منزل مانند شستوشوي ملحفه و روبالشي و استفاده از جاروبرقي ميداند. وي ميگويد: «امروزه محققان تلاش ميكنند تا از مواد غيرسمي شامپوهايي براي كنترل شپش تهيه كنند. درمان آلودگي شپش با استفاده از شامپوهايي كه داراي درصد پاييني از مواد حشرهكش از جمله پايروتروئيدها هستند انجام ميگيرد.
