اهميت بحث توحيد

اهميت بحث توحيد

مقدمه

توحيد، محور اصلي و هدف اول در تمام اديان آسماني، به ويژه دين مقدس اسلام است؛ چنان‌كه خداوند متعالي در قرآ» كريم مي‌فرمايد: «و ما قبل از تو هيچ پيامبري را نفرستاديم، مگر اينكه وحي فرستاديم به او كه هيچ معبودي جز من نيست؛ پس تنها مرا عبادت كنيد.»[1] همچنين تمام انبيا به نقل قرآن كريم هنگامي كه به رسالت مبعوث مي‌شدند، به قوم خود مي‌گفتند: «اي قوم من! خدا را پرستش كنيد كه غير از او معبودي براي شما نيست».[2]

پيامبر بزرگ اسلام نيز در زمان بعثت مي‌فرمودند: «قولوا لا اله الا انت تفلحوا؛ رستگاريِ دنيا و آخرت، در گرو توحيد است. ايمان به خداي يگانه بياوريد و به وحدانيت او شهادت دهيد تا رستگار شويد».[3]

توحيد، ريشه همه عقايد و همه ارزش‌هاست. امام رضا(ع) مي‌فرمايد: «اول مرتبه از عبادات خدا، شناخت اوست و ريشه شناخت خدا، يگانه دانستن اوست».[4]

اگر توحيد چنان كه بايد شناخته شود و به دل‌ها راه يابد، زندگي انسان‌ها سراپا الهي مي‌شود و در مسير صحيح و در صراط مستقيم به سوي خداي متعالي قرار خواهد گرفت و از خطوط انحرافي، اشتباه‌ها و لغزش‌ها ـ‌كه انحراف در توحيد ريشه دارد ـ مصون خواهد ماند.

فطري بودن شناخت خدا

باور و شناخت وجود خداوند متعالي، امري فطري است كه با خميره ذات آدمي سرشته است. از اين رو، مردم هنگام دچار شدن به امور هراس‌انگيز و مشكلات، بر اساس فطرت خود به خدا توكل، و طور غريزي و ناخودآگاه به كارساز اصلي و آسان كننده مشكلات توجه مي‌كنند.

در تفسير امام عسكري(ع) آمده كه كسي از امام صادق(ع) درباره خدا پرسيد. امام فرمود: اي بنده خدا! هرگز به كشتي نشسته‌اي؟ گفت: آري. فرمود: آيا پيش آمده كه كشتي بشكند و نه كشتي ديگري باشد كه تو را نجات دهد و نه شناوري كه به فريادت رسد و سودي به حالت رساند؟ گفت: آري. فرمود: آيا در آن لحظه دلت متوجه آن شد كه سرانجام چيزي هست كه قادر باشد تو را از آن ورطه نجات بخشد؟ گفت: آري. فرمود: همان خداست كه قادر به رهايي بخشيدن است؛ آنجا كه رهايي‌بخشي وجود ندارد، و قادر به دادرسي است آنجا كه دادرسي در كار نيست.[5]

وحدت نظام عالم، نشانه يگانگي خدا

پيوند اعضاي يك انسان و همچنين ارتباط موجودات با يكديگر، با پيوند حقيقي و نظم حكيمانه‌اي كه ميان آنها برقرار است، دليل بر اين است كه آفريننده و مدّبر و نگه‌دارنده پيوند آنها از گسستگي، يك واحد حقيقي است كه آسمان‌ها و زمين را از زوال پذيري نگه داشته است؛ چرا كه اگر با او خداي ديگري بود، ‌آفرينش هر كدام از ديگري ممتاز مي‌شد. در نتيجه، آن ارتباط و پيوستگي مي‌گسست و نظام ياد شده، مختل مي‌گشت. از امام صادق(ع) پرسش شد: دليل بر اينكه خدا يكي است، چيست؟ فرمود: اتصال و يگانيگ تدبير و كمال آفرينش؛ چنان‌كه خداي بزرگ فرموده است: «اگر در آسمان و زمين خداياني غير خداي يكتا مي‌بود، همانا تباه مي‌شد».[6]

امام علي(ع) نيز در سفارش‌هاي خود به فرزندش امام حسن(ع) فرمود: «فرزندم! بدان‌كه اگر پروردگار تو را شريكي بود، همانا پيامبران و فرستادگان او نزد تو مي‌آمدند و آثار ملك و سلطنت او را مي‌ديدي و كارها و صفات او را مي‌شناختي، اما او خداي يگانه است؛ همان‌گونه كه خودش اين‌گونه خود را وصف نموده، هرگز كسي با او در ملكش تضاد و نزاعي نتواند داشت، و او زوال نخواهد پذيرفت».[

پی نوشتها :

[1]. انبياء: 25.
[2]. اعراف: 59.
[3]. محمدتقي مصباح يزدي، توحيد در نظام عقيدتي و ارزشي اسلام، قم، انتشارات شفق، 1375، چ 14، صص 7 و 8.
[4]. توحيد صدوق، باب 2، ص 34، ح 2.
[5]. فيض كاشاني، علم اليقين، ترجمه: حسين استادولي، ‌تهران، انتشارات حكمت، 1385؛ تفسير امام عسكري(ع)، در تفسير بسم‌الله.
[6]. توحيد، ص 250.