یادداشت ویژه: کلیشه های داربی

داربی تهران مانند سایر دیدار های فوتبال نیازمند رعایت اصول اولیه تاکتیکی و ساختاری برای موفقیت است ولی شرایط ویژه این دیدار و البته شرایط ویژه فوتبال ایران موجب شده است که نکات مهمی بعنوان کلیشه های فنی این دیدار مورد توجه قرار بگیرد. هر کدام از این کلیشه ها در طول این سال ها موجب برتری یکی از دو تیم استقلال و پرسپولیس در یکی از داربی ها شده است. مرور این دیدار در طول سال های گذشته بیانگر این موضوع است که این دیدار قواعد خاص خود را دارد ولی این قواعد، بر خلاف اصول اولیه و لازم الاجرای فنی و روانی مورد نیاز در فوتبال نیستند. کافی است با مرور دیدارهای گذشته این دو تیم برابر یکدیگر به اهمیت این نکات فنی پی ببریم.

1-      حفظ سطح انگیزش بازیکنان

بازیکنان بخصوص در فوتبال ایران در کنترل سطح انگیزشی خود دچار مشکلات اساسی هستند. نموداری را در نظر بگیرد. سطح افقی بیانگر میزان انگیزش و ستون عمودی بیانگر میزان سطح عملکرد است. سطح انگیزش در بازیکنان از بی انگیزگی ( پایین ترین سطح) تا تنش ذهنی و استرس ( بالاترین سطح) در تغییر است. نکته مهم این است که بالاترین میزان عملکرد در سطحی از انگیزش رخ می دهد که فضاء محدودی پیش از رسیدن به تنش های ذهنی و استرس است. به طور خلاصه زمانی می توان از بازیکنان انتظار بالاترین میزان سطح عملکرد را داشت که سطح انگیزش آنها در بالاترین حد ( البته پیش از ورود به بخش استرس زا ) قرار داشته باشد. ایجاد چنین شرایط روانی در بازیکنان ایرانی بسیار خطرناک است و می توان آن را با راه رفتن روی لبه تیغ مقایسه کرد. یک جمله اشتباه در رختکن و یا یک برخورد اشتباه در تمرینات پیش از داربی موجب برهم خوردن تعادل روانی تیم و سقوط به سطح بی انگیزشی و یا صعود به سطح استرس زا می شود. مربیانی همچون علی پروین استاد ایجاد چنین شرایط روانی( البته در دهه 60 و 70) بودند.

2-       برتری عددی در یک سوم میانی

تاریخ داربی تهران ثابت کرده است ، تیمی که جنگ های میانه میدان را به نفع خود تمام می کند، پیروز داربی لقب می گیرد. البته این اصل در تمام دیدارهای فوتبال لازم الاجرا است ولی در این دیدار خاص با اهمیت بالاتری مورد توجه قرار می گیرد. تقابل تیم های پروین و پورحیدری در میانه میدان تماشایی بود. جنگ های میانه میدان موجب شیفت طولی دو تیم به یک سوم میانی زمین می شود و این به معنای ایجاد فضا بین خط دفاع و باکس جریمه هر دو تیم برای ارسال پاس های عمقی است. استقلال و پرسپولیس از مهاجمین سرعتی مانند رضایی ، نورورزی ، مجیدی و برهانی بهره می برند و به همین دلیل هر کدام از دو تم که جنگ های میانه میدان را به نفع خود به پایان ببرد می تواند شانس بیشتری برای رسیدن به فضا پشت خط دفاع حریف داشته باشد.

3-      برتری در نبردهای یک در مقابل یک

در فوتبال ایران به دلیل پیشرفت های محسوس در آمادگی جسمانی نسبت به تاکتیک و مهارت های فردی،  نقش برتری در تقابل های یک در مقابل یک افزایش یافته است. این اصل نیز مانند اصل برتری در یک سوم میانی دارای ارزش بین المللی است ولی در فوتبال ایران که اغلب تیم ها به دلیل عدم وجود برنامه های تاکتیکی موثر خیلی زود با بن بست مواجهه می شوند، نقش برتری در تقابل یک در مقابل یک چه در فاز دفاعی و چه در فاز تهاجمی نقش بالایی یافته است. در هر دو تیم بازیکنانی با مهارت عبور از یار مستقیم مانند مجیدی و نوری وجود دارد ولی استقلال در مهارت برتری در تقابل یک در مقابل یک بعنوان مدافع، برتری محسوسی نسبت به پرسپولیس دارد. گل استقلال در دیدار رفت همین گونه به ثمر رسید. نوری در یک سوم میانی زمین نبرد را به یار مقابل خود باخت ، جباری پاس پشت دفاع را ارسال کرد و فرهاد مجیدی با مهارت فردی پس از عبور از مدافعین پرسپولیس دروازه این تیم را باز کرد. تاثیر بندهای 2 و 3 در این گل مشهود است.

4-      بازیکنان خلاق و کلیدی

فرهاد مجیدی ، علی کریمی  ، کریم باقری ، علیرضا اکبرپور و محسن خلیلی از دسنه بازیکنانی به شمار می روند که در نتایج داربی های گذشته تاثیر مستقیمی داشته اند. تک گل های آنها بوده که موجب تغییر نتیجه این دیدار در کسری از ثانیه شده است. خصوصیت مشترک بین همه این ستارگان داربی ها، کم اثر بودن آنها تا پیش از گل است. نمایش مجیدی تا پیش از گل دقیقه 90 در دیدار رفت ، صدای هواداران استقلال را درآورده بود و علی کریمی هم تا پیش از آخرین گل خود در داربی، توسط بازیکنان حریف مهار شده بود. ستارگان در داربی، معمولا خاموش می شوند ولی تنها یک لحظه برای آنها کافی است که همه معادلات را بر هم بزنند. به همین دلیل است که هیچ گاه مدافعین استقلال و پرسپولیس نمی توانستند با خیالی آسوده برابر خلیلی و اکبرپور در میدان حاضر شوند حتی اگر این ستارگان مصدوم و یا نا آماده بودند.

داربی پیش رو خالی از ستاره است. تنها مجیدی را می توان بعنوان بازیکن کلیدی این داربی نام برد که مهارت فنی و از آن مهمتر روانی، تاثیر گذاری در کسری از ثانیه بر جریان این دیدار حساس را دارد.

5-      دروازبان ها

سطح فنی داربی تهران در تمام این سال ها پایین تر از سطح لیگ برتر بوده است. به همین دلیل ضعف ساختارهای تهاجمی بعنوان اساسی ترین ضف فوتبال ایران در این دیدار ها بیش از همیشه به چشم می آید. نتیجه تقابل ساختار های تهاجمی بی برنامه در دیداری با سطح تنش روانی بالا، فقر در ایجاد موقعیت گلزنی است. به همین دلیل هر دو تیم در طول دیدار موقعیت های گلزنی کم تعداد تری از استاندارد فوتبال ایران پیدا می کنند. در این شرایط است که نقش حضور یک ستاره درون دروازه اهمیت پیدا می کند. وجود دروازبانی که بتوان در برابر معدود موقعیت های حریف عکس العمل مناسبی از خود نشان دهد و مانع باز شدن دروازه تیم خود در این دیدار حساس شود. البته در طول تاریخ داربی تهران، نه عابدزاده ، نه حجازی و نه هیچ گلر دیگری نتوانسته نمایش خارق العاده و حتی نزدیک به سطح استاندارد از خود به تصویر بکشد.

6-      پرس در نیمه زمین حریف

تا پیش از دیدار دو تیم در دور رفت فصل 89-88، اجرای برنامه پرس در نیمه زمین حریف در ذهن کادر فنی دو تیم جایی نداشت ولی کرانچار ریسک بزرگی کرد و سعی کرد با اجرای این برنامه و استفاده از هافبک های جوان و انرژیک مانن سامان آقازمانی در خط میانی، ارتباط بین خط دفاع و میانی استقلال را قطع کند. ضعف بنیادی مدافعین ایرانی در تدارک حملات و انتقال صحیح توپ به نیمه زمین حریف موجب شد که برنامه پرس توپ کرانچار با کمترین ریسک اجرا شود و پرسپولیس تیم برتر نیمه اول دیدار لقب بگیرد. مشکلات مدافعین ایرانی در بازیسازی همچنان وجود دارد و هر دو تیم از هافبک های دونده ای سود می برنند که می تواد در اجرای این برنامه به آنها کمک کند. ریسک کرانچار نشان داد که اجرای این برنامه در داربی تهران می تواند تیم حریف را تا سر حد سقوط روانی پیش ببرد.

7-      تمرکز و آرامش کادر فنی

داربی تهران مانند هر دیدار دیگری اول فوتبال است سپس دیدار دو همشهری و یا دو رقیب همیشگی که ریشه در تاریخ دارد. در این دیدار تیمی برنده است که کادر فنی اش با تمرکز بالاتر به این دیدار ( چه پیش از دیدار و چه در حین دیدار ) بیاندیشد. فوتبال ورزش پیچیده ای است که نقش علوم تمرینی ، روانشناسی ، هندسی و ... در آن مشهود است به همین دلیل موفقیت در آن هر چه به سطح اول فوتبال دنیا نزدیک می شویم، دشوارتر می شود . ولی در فوتبال ایران بخصوص در دیدار داربی تهران با توجه به آمادگی روانی پایین بازیکنان و کادر فنی دو تیم و به همین نسبت کاهش سطح عملکرد بازیکنان، پیروزی آسانتر است به شرط آنکه تمرکز کادر فنی حفظ شود. استفاده از یک برنامه تاکتیکی ساده می تواند تیم را به پیروزی برساند، آرامش سر مربی در کنار زمین می تواند تنش ذهنی بازیکنان تیم را کنترل کند.