اخبار امروز استانها

/نوروز 90 با مسافران نوروزي خراسان جنوبي/

بشرويه شهر بادگيرهاي خراسان جنوبي

خبرگزاري فارس: بشرويه كه به شهر بادگيرهاي خراسان جنوبي معروف است اين روزها ميزبان مسافران نوروزي است.

به گزارش خبرگزاري فارس از بيرجند، شهر بشرويه مركز شهرستان بشرويه واقع در استان خراسان جنوبي خود را براي پذيرايي از مسافران نوروزي آماده كرده است.
اين شهر در موقعيت 33 درجه شمالي و 57 درجه شرقي، در شرق ايران و در غرب استان خراسان جنوبي و در لبه كوير واقع است و به دليل اين موقعيت جغرافيايي، آب و هواي اين شهر گرم و كويري است.
بشرويه به دليل حفظ بافت سنتي زيباي خود و بادگيرهاي زيباي آن به شهر بادگيرها در خراسان معروف بوده‌ است.
بشرويه از شهرهاي تاريخي و قديمي با عمري چند صد ساله است و بيشتر مردم اين ديار به حرفه كشاورزي اشتغال دارند.
كشاورزي مبتني بر منابع زيرزميني آب و زمين‌هاي مستعد اين منطقه است و عمده محصولات به عمل آمده پنبه، جو، گندم و پسته هستند كه در اين بين كشت و برداشت پسته اگرچه از قديم انجام مي‌شده، ولي به تازگي رونق ويژه‌اي گرفته‌ است.
كلمه بشرويه مركب از دو بخش بُش و رويه است و دلالت دارد بر منطقه‌اي كه محل رويش بُش است و بُش در نظر اهالي و معمرين شهر، بوته‌اي خودرو از تيره گياهان كم‌آب كويري و بياباني بوده كه براي ادامه حيات خود احتياج به آب فراواني نداشته و در اصطلاح مردم ترخ يا درمنه ناميده مي‌شده‌ است كه در اصل دِرِمنه است.

* قدمت بشرويه
بشرويه از نظر تاريخي قدمت بسيار زيادي دارد و ناصرخسرو در قرن پنجم هنگام سفر از طبس به تون از حوالي بشرويه عبور كرده و به توصيف روستاي رقه در سه فرسنگي بشرويه پرداخته است. وي مي‌گويد: «چون از طبس دوازده فرسنگ بيامديم قصبه‌اي بود كه آن را رقه مي‌گويند آب‌هاي روان داشت و زرع و باغ و درخت و بارو و مسجد و آدينه و ديه‌ها و مزارع تمام دارد نهم ربيع‌الاخر از رقه برفتيم و دوازدهم ماه به شهر تون رسيديم ميان رقه و تون بيست فرسنگ است.»
در ظاهر بشرويه در اين زمان شهرت و موقعيت رقه و طبس را نداشته و آبادي كوچكي بيش نبوده است و چون آن حدود مرتع اغنام بوده شترداران چند حوض براي آب دادن احشام ساخته بودند كه به بيابان گله حوض معروف شده بود.
بعدا چون زمين آنجا را قابل‌الزراعه تشخيص دادند از سمت رقه آب رود معروف به علي سالار گرفته به طرف بشرويه ميل دادند و زراعت كردند و كم‌كم موجب تشويق آنها به اقامت در آن منطقه شد و جمعيت آنجا زياد شد.
اطلاعات تاريخي از اين منطقه در كتاب‌ها و سفرنامه‌ها تا قرن هشتم ذكر نشده است و ظاهرا تيمورلنگ طبق نظر مارسل بريون از اين منطقه عبور كرده است.
خلق و خوي مردم و برخي آداب و شيوه‌هاي قومي آنها و آثار منطقه را مي‌توان ساختن پارچه برك، وجود كارگاه‌هاي نساجي، دينداري و اهتمام مردم به فراگيري قرآن، استفاده از نوعي روغن به نام منداب براي سوخت چراغ‌ها، استفاده از كلمه عدل به جاي ترازو نام برد.

* آثار تاريخي بشرويه
در بشرويه آثار تاريخي متعددي وجود دارد كه بعضا قدمت تاريخي آنها به قبل از اسلام بر مي‌گردد و بعضي از آنها برجا است.
از خصوصيات بارز اين ابنيه، تاريخ‌گذاري و وجود لوحي است كه معمولا قدمت و باني آن را نشان مي‌دهد و هيچ شك و ترديدي براي شناخت گذشته آن باقي نمي‌گذارد.
اين آثار عبارتند از قلعه دختر، حوض آب انبار، حسينيه ميان ده (حسينيه حاج علي اشرف)، مدرسه علميه معروف به مدرسه طلاب علوم ديني، امامزاده هوگند، تپه كرند، رباط اصفاك و نيگنان، زيارتگاه بي بي نجمه خاتون مجد و قلعه‌هاي نظامي و دفاعي بشرويه.

* قلعه دختر
قلعه دختر بر بالاي قله‌اي مخروطي شكل قرار گرفته ‌است و درباره پيشينه تاريخي اين قلعه نظراتي وجود دارد مبني بر اينكه اين بنا از دوره ساسانيان بر جاي مانده و همچنين اينكه اين قلعه در زمان فرقه اسماعيليه بنا شده ‌است.

* آب‌انبار ميان ده
آب‌انبار ميان ده نخستين حوض ساخته شده در بشرويه است و داراي استحكام و زيبايي خاصي است كه در ساخت آن صورت گرفته به طوري كه با گذشت 400 سال از ايجاد آن هنوز كوچكترين تغييري در آن رخ نداده‌است.

*حسينيه ميان ده (حسينيه حاج علي اشرف)
از ديگر مكان‌هاي مقدسي كه در ميان بشرويه ساخته شده، حسينيه‌اي است كه مدور بنا شده و داراي دو ايوان است كه به صورت قرينه و به سبك معماري هندي ساخته شده‌اند.
دور تا دور اين عمارت ايوان‌هاي كوچكي ساخته شده‌اند. اين ساختمان داراي دو طبقه است طبقه پايين ويژه مردان و طبقه بالا ويژه بانوان است. سازنده اين بنا شخصي به نام حاج علي اشرف از اهالي ده خانيك واقع در غرب بشرويه بوده و زمان احداث آن، بر اساس شواهد، دوران حكومت افشاريه در خراسان بوده ‌است.

* مدرسه علميه
اين بنا كه معروف به مدرسه طلاب علوم ديني نيز است، در ميان ده روبروي مسجد جامع ميان ده و حسينيه حاج علي اشرف و در جهت غرب حوض انبار واقع شده و بنايي است كه در ساخت آن به طور كامل خشت و گل به كار رفته ‌است.
اين اثر داراي دو ايوان بزرگ در سمت شمال و جنوب است كه ايوان شمالي براي استفاده در فصل زمستان و ايوان جنوبي كه از عمق و ارتفاع بيشتري برخوردار است براي استفاده در فصل تابستان بنا شده‌اند.

* مسجد جامع ميان ده
اين مسجد در گذشته‌هاي دور در زمان سلسله صفوي بنا شده و سبك معماري آن زمان را به خوبي نشان مي‌دهد.
اين بنا به طور كامل از گل و آجر ساخته شده‌ و داراي كاشي‌كاري نيست، ولي در ايواني بزرگ، آياتي از قرآن مجيد كه به خط كوفي بسيار زيبا نوشته شده‌اند به چشم مي‌خورد.
سقف ايوان‌ها و شبستان مسجد كاملاً هلالي‌شكل است و در سر در ورودي آن، روي سنگ بزرگي اشعاري بيان‌كننده بر زمان ساخت بنا حك شده ‌است.

* امامزاده هوگند
در فاصله حدود 12 كيلومتري غرب بشرويه و در دامنه كوه، ساختماني زيارتي وجود دارد كه به نام امامزاده محمد بن اصغر هوگند معروف و مشهور است.
از سابقه و شخصيت مدفون در اين محل هيچ اطلاع تاريخي در دست نيست و آنچه اهالي به آن اعتقاد دارند، اين است كه اينجا محل دفن يكي از اولاد امام موسي كاظم (ع) است.

* مسجد جامع رقه
اين مسجد در سمت شرق دهستان رقه و در منطقه‌اي كه به اصطلاح به پايين محله مشهور است، قرار دارد.
اين مسجد در طول زمان آسيب‌هاي فراواني ديده و در حال حاضر در حد ديواره‌هاي بيروني مسجد و بقاياي به جا مانده از سه ايوان شرقي، غربي و جنوبي است. سقف ايوان‌هاي غربي و جنوبي كاملاً تخريب شده و ايوان ضلع شرقي از بقيه كامل‌تر است.
از ديگر بناهاي تاريخي بشرويه تپه كرند، رباط اصفاك و نيگنان، قدمگاه ساغند، زيارتگاه بي‌بي نجمه خاتون مجد و قلعه‌هاي نظامي و دفاعي بشرويه و بند ريز كه در مجاورت قلعه دختر واقع شده هستند.
بشرويه در موقعيت جغرافيايي مركز كشور، غرب ناحيه مركزي خراسان در 57 درجه تا 57 درجه و 59 دقيقه طول جغرافيائي از نصف‌النهار مبدا و 33 درجه و 31 دقيقه تا 34 درجه و 54 دقيقه عرض جغرافيايي از خط استوا قرار گرفته و از شمال به بخش دستگردان شهرستان طبس و بخش بجستان شهرستان گناباد، از جنوب بخش ديهوك شهرستان طبس، از شرق بخش مركزي شهرستان فردوس و بخش بجستان شهرستان گناباد و از غرب بخش مركزي و بخش دستگردان شهرستان طبس محدود مي‌شود.
شهر بشرويه كه به مركزيت شهرستان انتخاب شده در 57 درجه و 27 دقيقه طول جغرافيايي و 33 درجه و 53 دقيقه عرض جغرافيايي از خط استوا در ارتفاع 880 متري از سطح دريا قرار گرفته است.

* وضع زمين و توپوگرافي
با توجه به وضعيت منطقه و آنچه كه در محل مشاهده مي‌شود و نيز بررسي نقشه‌هاي 250000 : 1 و 50000 : 1 طبيعي سازمان جغرافيايي و نقشه 250000 : 1 زمين‌شناسي منطقه شهرستان پيشنهادي از دو قسمت كم‌وسعت كوهستاني در غرب و پهنه وسيع شمال جنوب و شرق كوير و بيابان و ريگزار تشكيل شده است.
بلندترين نقطه آن روي قله جمال در غرب حوضه يا 2 هزار و445 متر ارتفاع از سطح دريا و پست‌ترين نقطه آن در كوير نمك با 769 متر ارتفاع از سطح دريا قرار دارد.
رشته كوه نه چندان مرتفع شتران در غرب اين شهرستان را از شهرستان طبس جدا مي‌سازد و ادامه آن و به طرف جنوب شرقي سبب جدا شدن دو كوير نمك و كوير لوت گشته به عبارت ديگر اين رشته كوه حد فاصل دو كوير است.
ساير ارتفاعات اين منطقه عبارتند از علي جمال، سرهنگي، كوه سفيد، قلعه دختر، دو شاخ اين منطقه در محاصره كوير لوت، كوير نمك و ريگزارهاي متعددي است كه به دليل اختلاف شديد درجه حرارت شبانه‌روز و متلاشي شدن سنگ‌ها و وزش بادها جابجا شده و صورت توده‌هاي شني كه گاهي ارتفاع آنها به 40 تا 50 متر مي‌رسد در مي‌آيند كه در شرق منطقه بشرويه به چشم مي‌خورد.

* كوير نمك بشرويه
كوير بجستان (كوير نمك) با وسعت بيش از 250 هزار هكتار در شمال اين منطقه به صورت شوره‌زار و لم‌يزرع قرار دارد كه اكثر مسيل‌هاي ايجاد شده در فصول بارندگي به اين كوير ختم مي‌شوند.
حوضه آبريز دشت بشرويه در حد فاصل بين توده لوت در شرق و كوه‌هاي شتري (حوضه آبريز دشت طبس) در غرب واقع شده است. قديمي‌ترين سازند شناخته‌شده در اين حوضه از آهك و دولوميت دوران زمين‌شناسي تشكيل شده و در ارتفاعات شمال تا شمال شرق آن رخنمون دارد.

* آب و هوا
آب و هواي حاكم بر منطقه از نوع خشك و كويري است و حداكثر و حداقل مطلق درجه حرارت هوا در ايستگاه بشرويه 47 و 12ـ درجه سانتيگراد گزارش شده است.
در روستاهاي حاشيه شمالي بشرويه درجه حرارت بالا و روستاهاي غربي و جنوب غربي كه داراي ارتفاعات هستند از درجه حرارت ملايمتري برخوردار هستند.
بارندگي در اين منطقه بيشتر از اوايل آبان‌ماه آغاز و حداكثر تا نيمه ارديبهشت است و از آن به بعد به ندرت ريزش‌هاي جوي را شاهد هستيم و متوسط بارندگي در اين منطقه 110 ميلي‌متر در سال است.

* منابع آب سطحي
در اين منطقه رودخانه دائمي وجود ندارد و بيشتر به هنگام ريزش‌هاي جوي به صورت رواناب‌ها و سيلاب در منطقه جريان دارند و از مهم‌ترين آنها مي‌توان به رودخانه قلعه واقي، رودخانه ريسو، رودخانه فتح‌آباد، كال اصفاك و كالشور فردوس اشاره كرد.

* منابع آب زيرزميني
آب مورد نياز كشاورزي اين منطقه توسط قنات، چشمه و چاه برداشت مي‌شود و طبق آمار موجود در حال حاضر تعداد 202 حلقه چاه عميق 12 حلقه چاه نيمه عميق 133 رشته قنات و 82 چشمه در منطقه وجود دارد كه ساليانه حدود 236 ميليون متر مكعب آب از زيرزمين استخراج مي‌شود.

* پوشش گياهي
گياهان اين منطقه از گونه‌هاي پرطاقت چون درمنه، تاغ و اسكمبل است و در سلسله كوه‌هاي شتري تعداد درختان جنگلي چون انجير، پسته‌كوهي، بادام كوهي و گردو وجود دارد و با توجه به گسترش كوير و نمكزار و شنزار در منطقه مراتع آن فقير و پوشش گياهي به صورت تنك مشاهده مي‌شود و گياهان دارويي و صنعتي چون كتيرا، انفوزه، زيره سياه و بارهنگ از ديگر گياهان اين منطقه محسوب مي‌شود.
انتهاي پيام/غ10/ح