شهرهاي بزرگ و قديمي، از محلههاي كوچك و بزرگي پديد آمدهاند كه اكثر آنها نامهاي با مسمّايي داشتهاند. بعضي از اين محلهها وجه تسمية قابل توجهي دارند كه از ديرزمان به همان نام در كتب تاريخي و قبالهها و اسناد رسمي قيد شده است. اهالي محلهها، گاه براي شهرت محلة خود به كارهاي عمراني و آباداني ميپرداخته و اكثراً در اموري كه به همة مردم مربوط بوده رقابت شديدي داشتهاند. مثلاً در اجراي مراسم سوگواري و روضهخواني با هم به رقابت بر ميخاستهاند. همچنين در دامداري، زراعت، درختكاري و ساير فعّاليتهاي عمراني رقيب يكديگر بودهاند، به طوري كه اغلب بين دو محلّه، سالها اختلافات شديدي وجود داشته كه به خونريزي نيز كشيده ميشده است و حتي از وصلت با يكديگر امتناع ميكردند.
كثرت جمعيّت و تقسيمات كشوري و احداث ميادين و خيابانها با نامهاي جديد، بسياري از نامهاي قديم را كهنه و براي نسل جديد ناآشنا ساخته است. اما گاهي به علت تعصّب اهالي و ساكنين بعضي محلهها، در طول قرون و اعصار هيچ تغييري نتوانسته خللي در نام آن محلّه و آداب و رسوم آنها ايجاد نمايد، و به همان نام باستاني خود باقي ماندهاند. تعداد محلاّت هر شهر نسبت به جمعيّت و وسعت و آبادي آن بيشتر ميشده است.
محلههاي قديم اصفهان :
پس از وسعت يافتن اصفهان، بر تعداد محلههاي آن افزوده شده تا آنجا كه حدود چهل محلّة كوچك و بزرگ، شهر اصفهان را تشكيل ميداد. نام بعضي از محلههاي قديم اصفهان عبارت بودهاند از:
- محلّة دولت - باغ جنت - عباسآباد - لنبان - چهارسو شيرازيها - شمس آباد - چرخاب - حسنآباد - خواجو - ترواسكان (تل واژگون) - ظلّه - پاقلعه- قصر منشي (قبرستان موشي) - كرّان - احمدآباد - يزدآباد - گلبهار - جويباره - حسينآباد طوقچي - دردشت - شاه شاهان (شهشهان) - آسنجان - فلفلچي - چمبلان - جماله كله - نيماورد - مسجد حكيم - دروازه نو - بيدآباد - شيش - دركوشك - محله نو - مستهلك - مورنان - خاوجان - باغات - شيخ يوسف - پاقلعه - احمدآباد - ميدان قديم - لِتور - گود مقصود بيك - چنار سوخته - حيدرخانه - باغ همايون - قبله دعا - سينه پاييني - طوقچي - گل بار - پايين دروازه - باقالا فروشان - تخت گنبد - پشت مطبخ - جلفا - سيچان - مارنان - حسينآباد - قينان - خلجا و بعضي محلات كوچك وبزرگ ديگر.
بعضي از اين محلههاي بزرگ خود شامل چند محلّة كوچكتر هستند. مانند محلّة جويباره كه مشتمل است بر ميدان مير، دارالبطيخ، سيد احمديان، درب دريچه، سلطان سنجر، باشاخ و يازده پيچ (امروزه كوچة يازده پيچ در چهارباغ پايين و نزديك پشت بارو قرار دارد.)
بيشتر محلههاي فوق هنوز پابرجا و به همان نام اصلي شهرت داشته و ناميده ميشوند.
