خورشید ابرار

خورشید ابرار

ولادت

تحصيلات

تدوین کننده اساس نامه مکتب تشیّع

بنیان گذار حوزه علمیه

هجوم به خانه شيخ

ویژگی اخلاقی

ولادت

محمد بن حسن طوسی در ماه رمضان سال 385 ق در خانه ای محقّر، اما سرشار از نور ایمان پا به عرصه وجود گذاشت. زادگاه وی شهر طوس بود و تا سال 408 ق در این شهر اقامت کرد و در طول این مدت مقدمات علوم متداول در آن عصر را آموخت و در اوایل جوانی از نام آوران عرصه فرهنگ و ادب و فقه و اصول شد.

تحصيلات

شیخ طوسی در 23 سالگی چون محیط کوچک طوس را برای پیشرفت شایان و سیر کمالات معنوی تنگ دید، به منظور استفاده کامل و درک محضر استادان بزرگ و نامی آن دوره به خصوص شیخ مفید و سیدمرتضی در سال 408 ق رهسپار بغداد شد. در آن زمان بغداد شهر علم بود و آوازه ای بلند داشت و حوزه درسی شیخ مفید دانشوران زیادی را از هر سو

 به این شهر فرا خوانده بود. شیخ طوسی نیز پای درس نابغه تشیع، شیخ مفید نشست و پنج سال افتخار شاگردی وی را داشت. حضور این جوان 23 ساله در درس رهبر دینی شیعیان، در کنار شاگردان برازنده ای چون سید مرتضی، برادر نابغه اش سیدرضی، نجاشی، ابوالفتح کراجکی که همه در شمار بزرگان و نام آوران جهان تشیع به شمار می روند، خود گواه صادقی بر عظمت علمی و جایگاه منحصر به فرد آن بزرگ مردِ دانش گستر است.مطالعه زندگی سراسر نور شیخ طوسی، درس ها و نکته های بسیاری به انسان می آموزد؛ شیخ طوسی مرزبان سخت کوشی است که در دوران جوانی به درجه اجتهاد رسید و کتاب تهذیب الاحکام را که از کتب معروف و مورد توجه شیعه است را در این دوره و با پیشنهاد استاد اندیشمند خود، شیخ مفید نوشت.

تدوین کننده اساس نامه مکتب تشیّع

شیخ طوسی از بزرگ مردان نامور جهان تشیع به شمار می رود؛ اندیشمندی که به سان خورشید درخشید و در طول سالیان درازی که رهبری شیعیان را بر عهده داشت، خدمات شایانی به جهان تشیع کرد. از دیدگاه بسیاری از پژوهشگران، شیخ طوسی تدوین کننده اساس نامه مکتب پویا و پرافتخار تشیع در فرهنگ و تمدن اسلامی به شمار می رود. علامه حلی در این زمینه چنین می گوید: «شیخ طوسی پیشوای دانشمندان شیعه و رئیس طایفه امامیه... صاحب نظر در علوم اخبار، رجال، فقه، اصول، کلام و ادب بوده است. همه فضیلت ها منسوب به اوست و در تمامی فنون اسلام کتاب نوشته است. اوست که عقاید شیعه را در اصول و فروع آن دسته بندی و اصلاح کرد».

بنیان گذار حوزه علمیه

شیخ طوسی، دوازده سالِ آخر عمر خویش، را با تلاش فراوان سپری کرد. او در این مدت به حوزه نجف رونق بسیار بخشید و اندیشمندان زیادی را به آنجا کشاند. نجف در آن زمان شهر نبود، حتی عنوان قریه هم نداشت. فقط به علت وجود بارگاه امیرمؤمنان تنها زایران بودند که بدان جا رفت وآمد داشتند. شیخ طوسی با تدریس و تحقیق در علوم اسلامی و جذب دانشمندان از نقاط مختلف، حوزه علمیه جدیدی را در آنجا به وجود آورد و پایه های استوار این مرکز بزرگ را بنا گذاشت. به گونه ای که پس از گذشت هزار سال از آن تاریخ، هنوز اصالت علمی خود را حفظ کرده است و بر تارک تاریخ می درخشد. از این روی شیخ را باید مؤسس اولین دانشگاه تشیع دانست و با افتخار تمام از فداکاری ها و تلاش این فرزانه روزگار یاد کرد. رحمت بی منتهای حضرت حق ارزانی روح پاکش باد!

هجوم به خانه شیخ

در سال 447 ق طغرل بیک سلجوقی با سپاهی لجام گسیخته وارد بغداد شد و محله شیعه نشین شهر را مورد تاخت و تاز قرار داد و افزون بر به خاک وخون کشیدن مردم بی پناه، کتابخانه عظیم ابونصر شاپور بن اردشیر را به آتش کشید و حتی ده ها قرآن نفیس کتابخانه نیز از خشم دنیاطلبان سلجوقی در امان نماند. در این توطئه که تا سال 451 ق ادامه داشت، چندین بار کتاب خانه شخصی و دست نوشته های شیخ طوسی در کوچه های بغداد به آتش کشیده شد. در ماه صفر 449 ق به خانه شیخ هجوم بردند و هر آنچه از لوازم، کتاب ها و دفاتر در منزل او بود به میدان اصلی شهر آورده، آتش زدند.

بروز این حوادث ناگوار شیخ طوسی را بر آن داشت تا در پی حفظ میراث فرهنگی و نجات دانشمندان شیعه، هجرتی دیگر آغاز کند و راهی نجف شود.

ویژگی اخلاقی

مهم ترین ویژگی شخصیت اخلاقی و اندیشمند جهان تشیع، شیخ طوسی، خلوص و تقوا بود. همین ویژگی، به او صفا و معنویتی خاص بخشیده بود و تزکیه نفس از او شخصیتی محبوب همگان ساخته بود؛ به گونه ای که همه به پیشوای مذهبی خویش عشق می ورزیدند.

شیخ طوسی از بزرگ مردانی بود که با وجود پربرکتش، صفای باطنش، صداقت گفتارش و دستان پرعاطفه و گرمش، به قلب ها گرمی می بخشید. او به حق سرچشمه ایمان و جلوه ای از مردانگی و تقوای الهی بود. در سیمای نورانی اش نور عشق و ایمان خانه داشت و در نیایش های شبانه اش با حضرت حق، روح تعبد و پاکی جلوه گر بود. او فقیه روشنی بود که با تمام وجود در راه بیداری شیعیان آن زمان سخت می کوشید.