هورمون
دوشنبه 9 اسفند 1389 11:39 AM
آن دسته از هورمونهایی که در آب محلولند در خون حل شده و آزادانه در خون میگردند. مثلا هورمون انسولین که آزادانه در خون حل شده و انتقال مییابد. ولی هورمونهایی که در آب محلول نیستند، مثل
هورمونهای تیروئیدیو استروئیدی به یکی از پروتئینهای
خونباند شده و به کمک آن حمل میگردد. در
کبد، پروتئینی ساخته میشود به نام SBG (پروتئین باند شونده به هورمونهای جنسی) که این پروتئین به
هورمونهای جنسیچسبیده و آنها را حمل میکند.
این عمل باعث میشود که این هورمونها از طریق
کلیهدفع نگردند. زیرا جنس این هورمونهای استروئیدی بوده و فسفولیپیدهای غشای سلولهای کلیه حل شده و به نفرون ریخته شده و به نفرون ریخته شده و از طریق ادرار دفع میگردند. ولی وقتی که یک
پروتئینبه این هورمونها باند شود، دیگر قادر به عبور از غشای سلولهای کلیه نبوده و دفع نمیگردند. همچنین در اثر باند شدن
پروتئینبه این هورمونها ، هورمون اثر دراز مدتی میتواند دربدن داشته باشد. البته چسبندگی هورمون به پروتئین کریر خود یک ترکیب ناپایدار است و در مواقع لازم هورمون از پروتئین کریر جدا میشود.
لازمه تاثیر هورمون به سلول هدف وجود گیرنده یا رسپتور در سلول هدف است. این گیرندهها در سلول هدف میتوانند غشایی باشند یا داخل سلولی. هورمونهایی که میتوانند از غشا عبور کنند (هورمونهای تیروییدی و استروییدی) گیرندهشان در داخل سلول است ولی هورمونهای پپتیدی و هورمونهایی که از قسمت مرکزی
غده فوق کلیویترشح میشوند، قادر به عبور از غشای سلول نیستند. در نتیجه گیرنده آنها در غشای سلول قرار دارد.
مثل ریتم تنظیمی هورمون GnRH ، که تنظیم ترشح این هورمون در فواصل زمانی کوتاه (چند دقیقه تا چند ساعت) انجام میگیرد و در حقیقت نبضهای ترشحی وجود دارد. یعنی تنظیم به نحوی است که هورمون دقایقی ترشح میگردد و چند ساعت ترشح نمیشد و ... .
یعنی تنظیم ترشح به صورت شبانهروزی است مثل هورمون رشد که نحوه تنظیم به این ترتیب است که 70% هورمون رشد موقع شب و هنگام استراحت و 30% آن موقع روز ترشح میگردد.
مثل هورمونهای جنسی پرندگان که ریتم ترشحی به صورت سالانه است. در
پرندگانبا طولانی شدن طول روز مقدار هورمونهای جنسی بالا میرود و حیوان جفتیابی میکند و یا
هورمون تیروکسیندر انسان که میزان ترشحش در زمستان زیاد و در تابستان کم است.
در این نوع تنظیم مخصوص کار هورمون بر روی ترشح هورمون اثر میگذارد. مثل هورمون
انسولینو اثرش روی
قند خون. انسولین قند خون را کم میکند. با کم شدن قند خون ترشح هورمون انسولین کاهش مییابد.
عاملی که روی ترشح هورمون اثر میکنند اثرش را به صورت یک طرفه دیکته میکند مثل
هورمون تیروکسینو اثر سرما روی آن. با سرد شدن
هوامیزان ترشح هورمون تیروکسین افزایش مییابد. ولی سرمای هوا و هورمون تیروکسین با هم حلقه فیزیکی تشکیل نمیدهند.
اهمیت تنظیم گیرندههای هورمون به همان اندازه تنظیم خود هورمون میباشد. مثلا نوعی
بیماری دیابتوجود دارد به نام دیابت غیر وابسته به
انسولینکه در آن کمبود هورمون انسولین وجود ندارد بلکه کمبود گیرندههای انسولین مطرح است. جنس گیرندهها هم از
پروتئیناست و گیرندهها هم نیاز به تنظیم دارند. بطوری که اگر در بدن قسمتی وجود داشته باشد که نیاز به هورمون خاص بیشتری دراد آن قسمت گیرندههای هورمونش افزایش مییابد.
