مغز استخوان
دوشنبه 9 اسفند 1389 11:28 AM
در اسکلت آدمی سه نوع استخوان ، پهن و کوتاه و دراز وجود دارد. هر سه نوع استخوان از بافت استخوانی درست شدهاند و پردهای به نام ضریع آنها را میپوشاند. بافت استخوانی از سلولها و بخش زمینهای که بین سلولها را پر میکند درست شده است.
بافت استخوانیبه دو صورت بافت متراکم و اسفنجی وجود دارد. بافت استخوانی متراکم مانند تنه استخوانهای دراز از مجموعههایی به نام سیستم هاورس درست شده است.
در هر سیستم هاورس یک مجرا و تیغههای استخوانی متحدالمرکز وجود دارد. در مجرای هاورس رگهای خونی و اعصاب وجود دارند. در بافت اسفنجی تیغههای نامنظم استخوانی دیده میشود که در حفرههای وسط آنها مغز استخوان و
رگهای خونیقرار دارند. ضریع پردهای است پیوندی ، مرکب از دو لایه و همین لایه ضریع است که رشد قطری استخوان را سبب میشود.
مغز استخوان بافت نرم و پرعروقی است که داربست آن را بافت رتیکولر تشکیل میدهد و بر روی آن سلولهای مختلف خونی ، خونساز و چربی قرار دارد. مغز استخوان حفره مرکزی استخوانهای دراز و فضاهای بین ترابکولی استخوانهای اسفنجی را پر میکند. مغز استخوان به دو صورت
مغز قرمزو
مغز زرددیده میشود که اولی عمدتا از سلولهای خونساز تشکیل شده و
بافت میلوئیدنیز خوانده میشود و دومی عمدتا حاوی سلولهای چربی است.
در مرحله جنینی و پس از تولد تا مرحله بلوغ همه استخوانها حاوی مغز قرمز میباشند ولی در بزرگسالان مغز قرمز محدود به
مهرهها،
استخوانهای جناغ،
دندههاو
استخوانهای جمجمهمیباشد و در بقیه جاها با مغز زرد جایگزین میشود.
 |
اصولا تمام مغز استخوانهای بدن تا دوران بلوغ خونسازی میکنند اما مغز استخوان دراز بعد از سن بیست سالگی به بافت چربی تبدیل شده و دیگر عمل خونسازی را انجام نمیدهد. از این پس فقط مغز استخوانهایی نظیر مهرهها ، جناغ سینه ، دندهها عمل خونسازی را انجام میدهند. به تدریج که سن زیاد میشود قدرت سازندگی مغز استخوان نیز کاهش مییابد و در سنین پیری
کم خونیمختصری نمایان میگردد. مغز استخوان در واقع جزء دستگاههای خون ساز بدن محسوب میشود.
در بزرگسالان اندام خونساز مغز استخوان است اما در جنین کبد نیز به این کار اشتغال دارد. در چند هفته اول زندگی جنین
گلبولهای سرخدر کیسه زرده ساخته میشوند و در اواسط آبستنی عضو اصلی سازنده گویچه سرخ
کبداست. در عین حال تعداد قابل ملاحظهای گلبول قرمز نیز توسط
طحالو
غدد لنفاویساخته میشود. در ماههای آخر آبستنی و پس از تولد گلبولهای قرمز اساسا بوسیله مغز استخوان ساخته میشود.
در مغز استخوان سلولهایی به نام سلولهای ریشهای چند ظرفیتی وجود دارد که دو نوع سلول از آنها جدا میشود.
 |
گویچههای سرخ از سلولهای اولیهای به نام پرواریتروپلاست بوجود میآیند. واحد کلنی ساز رده اریتروئیدی طی سپری شدن مراحلی که نامعلوم است و در اثر عاملهای رشد مختلف به پرونورمربلاست تبدیل میشود که اندازه بزرگ و
هستهبزرگ دارد. این سلول سپس به مزومربلاست بازوفیلی که اندازه و هسته کوچکتری دارد تبدیل میشود. ساخته شدن هموگلوبین در این سلولها شروع میشود این سلولها به نورموبلاستهای پلی کروماتوفیلیک که نسبت به نورموبلاستهای بازوفیلی اندازه کوچکتر و هسته کوچکتری دارند تبدیل میشوند.
هسته در این سلولها چروکیده شده ولی ساخته شده
هموگلوبینادامه مییابد و سیتوپلاسم دچار چند رنگی است. چند رنگی به علت اختلاط رنگ بازوفیل و هموگلوبین است و اصطلاح پلی کروماتوفیلی از همین جا ناشی میشود. سلولهای فوق به نورموبلاستها تبدیل میشوند و سرانجام پس از اینکه سیتوپلاسم سلولهای نورموبلاست از هموگلوبین اشباع شد هسته را از دست داده و به سلولهای رتیکولوسیت تبدیل میشوند. رتیکولوسیتها دارای منظره مشبک هستند و به همین دلیل رتیکولوسیت نامیده میشوند.
رتیکولوسیتها که واجد عمل هموگلوبین سازی هستند بزرگتر از اریتروسیتها بوده و با عمل دیاپدز از
دیواره مویرگهاعبور میکنند و وارد جریان خون میشوند. رتیکولوسیتها سپس تبدیل به اریتروسیتها یا گلبولهای سرخ میگردند. تعداد رتیکولوسیتها در خون نشانه میزان تشکیل اریتروسیتها در مغز استخوان است. اریتروپوئز یا بلوغ گلبولهای سرخ بطور طبیعی به وجود موادی نظیر
ویتامین B12و
اسید فولیکنیازمند است.
 |
عوامل موثر در خونسازی
نقش ویتامین B
12بیشتر از اسیوفولیک است و موسوم است به عامل خارجی خونسازی موجود در آن را در محیط خارج و از طریق غذا دریافت میکند و ویتامین B
12یا عامل خارجی فقط در حضور یک موکوپروتئین به نام عامل خونسازی داخلی که از
غدد معدیساخته میشود جذب میگردد. کمبود ویتامین B
12و یا عامل داخلی سبب عدم بلوغ گویچهها سرخ شده و بدین ترتیب سلولهای نابالغی با عمر کوتاه گردش میکنند.
