ازدواج و مشكلات آن

مقدمه:

يكى از مسايل نگران كننده فعلى كه توجه بسيارى از محققان و صاحب نظران علوم اجتماعى را به خود معطوف داشته مسأله مشكلات جوانان است كه روز به روز هم گسترش مى يابد. عمده ترين مشكلاتى كه براى جوانان وجود دارند عبارت است از ازدواج، كار و تحصيل كه براى هريك مى توان راه حل هايى مطابق با موقعيت جغرافيايى و بافت اجتماعى جستجو كرد. مقاله اى كه پيش روى داريد به طور كلى مشكلات جوانان شهرستان سراوان را با توجه به بافت فرهنگى اين جامعه و ارزشهاى منطقه اى آن مورد مطالعه و بررسى قرار مى دهد.

ازدواج و مشكلات آن

به طور كلى ازدواج در اين منطقه با مشكلات فراوان روبروست كه اهم آن عبارت است از بالا بودن هزينه ها، دريافت شيربها و مهريه سنگين كه از سنت هاى متداول اين منطقه مى باشد و همچنين مشكل مسكن كه به طور معمول در اين جامعه در درجه دوم اهميت قرار دارد.

راه حل هاى ازدواج

به صورت فهرست وار مى توان گفت براى حل مشكلات ياد شده راه حل هايى مى توان برشمرد كه برخى از آنها عبارت است از تأمين مايحتاج مردم، ارتقاى سطح فرهنگ جامعه، اطلاع رسانى به جوانان در خصوص محسنات ازدواج، اعطاى وام و ايجاد كار و شغل مناسب.

شهرستان سراوان به صورت طبيعى همواره با مشكل اشتغال روبرو بوده است چرا كه قهر طبيعت، عدم وجود كارخانه ها و كارگاه هاى صنعتى، رواج شغل هاى كاذب و پرسود، عدم وجود مراكز كارآموزى و حرفه اى، مهاجرت جوانان به كشورهاى حاشيه خليج فارس، ناامنى منطقه كه سبب عدم رغبت سرمايه گذارى صاحبان سرمايه شده است باعث شده كه بازار كار اين شهرستان از رونق چندانى برخوردار نباشد كه براى حل آن كه در نهايت به حل مشكل ازدواح خواهد انجاميد مى توان با ايجاد طرح هايى به توسعه كشاورزى و صنعتى منطقه همت گماشت.

اين مقاله در ادامه به تشريح مشكلات ياد شده مى پردازد. شايان ذكر است كه گردآورى آن از تحقيقات ميدانى استفاده شده و منابع نوشتارى مورد توجه نبوده است.

مشكل ازدوج

حضرت محمد(صلى الله عليه وآله) در مورد اهميت ازدواج فرموده اند: «ما بنى بناء فى الاسلام احب الى الله من التزويج»;

نزد خداى بلند مرتبه هيچ چيز محبوب تر از خانه اى نيست كه با ازدواج آباد گردد يا به عبارتى در اسلام نزد خدا هيچ بنايى محبوب تر از بناى ازدواج و تشكيل خانواده نيست. و نيز حضرت فرموده اند: «پس از پذيرش اسلام، براى مسلمان سود و بهره اى بالاتر از برخوردارى از همسر مسلمان نيست; همسرى كه هنگامى كه به او مى نگرد خوشحال شود و به هنگامى كه فرمانى بدومى دهد اطاعت نمايد و در غياب شوهر مال و دارايش را نگهدارى كند.^[1]

با توجه به دستورات پيامبر اسلام ازدواج و تشكيل خانواده از ارزش بالايى برخوردار است بنابراين براى مشكلات آن بايد تلاش بسيار نمود.

اما همان گونه كه گفته شد رواج برخى سنت ها در شهرستان سراوان و عرف محلى باعث ايجاد موانعى در راه انجام ازدواج ساده و آسان شده است، اين موانع عبارت است از:

1 ـ سنت هاى سخت گيرانه و انعطاف ناپذير;

2 ـ بالابودن هزينه هاى ازدواج، دريافت شيربها و مهريه هاى سنگين;

3 ـ ناپايدارى مسكن، شغل و امكانات رفاهى;

4 ـ ناپايدارى ازدواج ها و رواج پديده طلاق;

5 ـ عدم توجه به حقوق مادران و پدرسالارى.

1) سنت هاى سخت گيرانه و انعطاف ناپذير:

بسيارى از مردم شهرستان سراوان و برخى طايفه ها كه معتقد به اصالت خانوادگى هستند به سختى نسبت به حفظ سنت هاى بر جاى مانده از گذشتگان سرسختى نشان مى دهند حتى اگر به قيمت عدم ازدواج فرزندان آنها تمام شود. پايبند به اصل اصالت خانوادگى باعث شده است كه اين خانواده ها حاضر نشوند به هيچ قيمتى با ازدواج دختران خود با افرادى در سطح پايين تر موافقت كنند حتى اگر داماد از وضعيت اقتصادى خوبى نيز برخوردار باشد.

سنت ديگرى كه در اين منطقه وجود دارد عدم اختيار دختران در انتخاب همسر است يعنى جنس مؤنث در مورد ازدواج خود حق هيچ گونه اظهار نظر ندارد و اگر در مورد ازدواج خود اظهار نظر كنند، خانواده آن را زشت مى داند. به طور تقريبى مى توان گفت آن دسته از دخترانى كه مى توانند درباره ازدواج خود اظهار نظر كنند حداكثر 20% دختران اين مناطق را تشكيل مى دهند، آن هم دخترانى كه در شهر و مراكز بخش ها ساكن هستند.

سنت معمول ديگرى كه در اين منطقه وجود دارد رواج ازدواج هاى فاميلى تحت تسلط والدين و خانواده است به گونه اى كه جوانان حتى با عدم رضايت مجبورند به دليل ترس از نكوهش و قهر خانواده به آن تن دهند كه اين عامل خود باعث افزايش آمار طلاق و جدايى شده است.

2) بالا بودن هزينه ازدواج، شيربها و مهريه

امروزه مشكلات اقتصادى نه تنها دامنگير نسل جوانان گرديده بلكه تمام جامعه را در برگرفته است اما نمى توان تأثير سوء آن را بر ازدواج جوانان ناديده گرفت به گونه اى كه اكثريت جوانان از مخارج مقدمات اوليه ازدواج شكايت دارند و اظهار مى دارند كه با درآمدهاى معمول خود نمى توانند لوازم و امكانات اوليه ازدواج را فراهم كنند.

در جامعه سراوان خريد زيورآلات سنگين از مقدمات ازدواج به شمار مى آيد و حداقل مقدار آن برابر با يك شمش طلا است^[2] همچنين خانواده داماد مجبور است هزينه هاى سنگين ديگرى را نيز بپردازد تا خانواده عروس با ازدواج آنها موافقت كنند.

پرواضح است كه اين هزينه ها به جوانان تحميل مى شود و به علت مشكلات شديد اقتصادى بار آن پس از مدت كوتاهى بر پشت جوانان سنگينى مى كند و گاه آنها مجبورند براى تامين زندگى و يا ايجاد اشتغال شوهر دست كم زيور آلات خريدارى شده را به فروش برسانند كه اين خود آغاز يك درگيرى داخلى است كه گاه به طلاق منجر مى شود.

3) مسكن و اشتغال

در دنياى كنونى مشكل مسكن در سطح جامعه بين المللى به يكى از مسايل حاد نسل جوان تبديل شده است و حتى بسيارى از جوامع پيشرفته نيز با آن روبرو هستند.

در جامعه كوچك شهرستان سراوان نيز يكى از شروطى كه در يكى دوسال اخير به شرايط ازدواج افزوده شده داشتن منزل مسكونى توسط داماد است و بسيارى از خانواده ها به جوانان بدون مسكن و بخصوص فاقد شغل دختر نمى دهند. اكنون در اين اجتماع كوچك بسيارى از خانواده ها در تلاشند دختران جوان خود را به عقد جوانانى درآورند كه داراى تحصيلات عاليه، شغل كارمندى يا وضعيت مالى خوبى باشند و پرواضح است كه بهبود وضع اقتصادى برخى به وسيله اشتغال به شغل هاى كاذب مانند قاچاق و مهاجرت به كشورهاى خليج حاصل شده است.

در جامعه سراوان اكثريت جوانان ديپلمه كه قشر تحصيل كرده اين منطقه به شمار مى روند. بيكار هستند و برخى نيز مبادرت به انجام شغلهاى كاذب مى نمايند كه فاقدامنيت است. بنابراين مى توان گفت كه دسترسى نداشتن به مسكن مناسب و نيز عدم اشتغال باعث شده است كه بسيارى از جوانان اين منطقه نتوانند اقدام به ازدواج نمايند.

4) ازدواج هاى ناپايدار و كوتاه مدت

در جامعه سراوان اكثريت عمده ازدواج هاى ناپايدار كه پس از مدت كوتاهى از تشكيل به طلاق مى انجامند ناشى از نامزدى هاى زود هنگام و به اختيار والدين است كه در اين ازدواج ها زوجين در كودكى توسط والدين با هم نامزد مى شوند و روشن است كه هنگام جوانى و بلوغ بسيارى احساس عدم تفاهم دارند و از نظر اخلاقى، اجتماعى و اقتصادى با يكديگر برابرى نمى كنند ; البته ممكن است دو زوج جوان به صورت ناخواسته تا مدتى به زندگى مشترك ادامه دهند اما در بسيارى از موارد ازدواج آنها منجر به طلاق مى شود.

عامل ديگرى كه در اين مناطق موجب ناپايدارى ازدواج ها مى شود مشكلات اقتصادى است كه گاه مرد براى جبران مجبور است حتى زيور آلات همسر خود را به فروش برساند كه اين عامل باعث ايجاد مشاجره شده و در برخى مواقع به طلاق مى انجامد.

عامل ديگر مواد مخدر است به طورى كه برخى از آمارها حكايت از آن دارد كه حدود 25% جوانان اين منطقه يا خود مصرف كننده هستند يا در خريد و فروش آن شركت دارند كه اين عامل نيز از عواملى است كه به سرعت نهاد خانواده را با مشكل روبرود كرده و باعث ناپايدارى آن مى شود.

راه حل هاى مشكل ازدواج

براى حل مشكلات ازدواج بايد در حد امكان تلاش شود مايحتاج زندگى مردم تامين گردد. همچنين بايد سطح فرهنگى جامعه ارتقا داده شد و نسبت به محسنات ازدواج اطلاع رسانى شود. احياى اصول مذهبى و دينى و بيان اهميت ازدواج در اسلام و تأكيدهاى فراوان حضرت محمد(صلى الله عليه وآله)براى تشكيل زندگى مشترك و سيره آن حضرت در ازدواج دختر گراميشان و بيان مقدار مهريه فاطمه زهرا(س) همه و همه مى تواند در ترغيب جوانان به ازدواج و حل مشكلات آن موثر باشد.

وام ازدواج

وام ازدواج يكى از راه حل هاى مشكل ازدواج به صورت موقت مى باشد و در صورتى كه گيرنده وام توانايى پرداخت اقساط آن را داشته باشد مطلوب است اما در غير اين صورت مشكلات حادترى ايجاد مى نمايد.

ايجاد اشتغال

هرگاه جوانى صاحب شغل مناسبى باشد و بتواند در آمدى به دست آورد مى تواند تصميم به ازدواج بگيرد اما در افراد بيكار انگيزه اى براى ازدواج وجود ندارد جراكه فرد احساس مى كند از توانايى اداره زندگى برخوردار نيست.

آمارها حكايت از آن دارد كه اكثريت افرادى كه مرتكب جرم هاى اخلاقى و اجتماعى مى شوند افراد مجرد هستند.

آشنايى دو زوج پيش از ازدواج

بنا بر عرف و سنت منطقه سراوان، دختر و پسرى كه با يكديگر ازدواج مى كنند حتى پس از اين كه رسماً نامزد يكديگر شدند يكديگر را نمى بينند و دختران سعى مى كنند خود را از نامزدشان پنهان كنند در حالى كه بايستى دو زوج پيش از ازدواج با روحيات يكديگر آشنا شوند تا از اخلاق و رفتار يكديگر با خبر شوند اين كار از نظر شرع نيز كاملا مورد تأييد است.

تحقيقات نشان مى دهد در اين منطقه دو نامزد به طور معمول يكديگر را نمى بينند و اين به آينده زندگى آنها صدمه وارد مى كند.

تحصيلات

با توجه به بافت فرهنگى و اجتماعى اين شهرستان مشكل تحصيل يكى از مسايل عمده ازدواج در آن مى باشد، مرزى بودن شهرستان سراوان، وجود شغلهاى كاذب و سرمايه زا و مسافرت هاى متعددى كه اهالى اين شهرستان به كشورهاى حاشيه خليج فارس و پاكستان انجام مى دهند باعث شده كه بهاى لازم به تحصيل داده نشود.

اين بها ندادن به تحصيل يكى از عواملى است كه بر سر مشكل اشتغال جوانان قرار گرفته است و با توجه به تخصصى شدن بيشتر فعاليت ها جوانان اين منطقه بسيارى از فرصت هاى اشتغال را از دست مى دهند.

البته درآمدزا بودن مشاغل كاذب نيز باعث عدم رغبت جوانان به تحصيل شده است چرا كه در مقايسه با هم مشاغل كاذب درآمدزايى بسيار بالايى دارد در حالى كه ادامه تحصيلات راه را براى تصدى بعضى مشاغل آن هم با درآمد ناچيز فراهم مى كند.

مشكل ديگر تحصيل البته در سطوح عاليه جوانان اين منطقه فاصله زياد شهرستان سراوان از شهرهاى بزرگ دانشگاهى و فرهنگى است كه بسيارى به دليل عدم برخوردارى از امكانات مالى توان استفاده از مراكز تحصيلى دوردست را ندارند.

مشكل ديگر تحصيل در جامعه سراوان بازهم به دليل مرزى بودن تأثير آن از فرهنگ كشور پاكستان است به گونه اى كه مشكلات چند برابر مردم پاكستان در همسايگى با اين شهرستان و نبود امكانات تحصيل مناسب در اين كشور ديده رقابت مردم اين خطه را كور كرده است.

راه حل

ايجاد كارخانه و كارگاه هاى توليدى و صنعتى، ايجاد امكانات آموزشى و كمك به بارور شدن استعدادهاى جوانان شهرستان، همت جدى تر مرزبانان در جلوگيرى از ورود اجناس و كالاهاى خارجى و تخريب اقتصاد و فرهنگ منطقه ايجاد امكانات و تسهيلات بيشتر براى تحصيل روستاييان كه تقريباً قشر وسيعى از جمعيت منطقه را تشكيل مى دهند توسعه مدارس سيار و كوچ رو عشايرى، تاسيس و توسعه هنرستانها و مراكز آموزش شبانه روزى براى روستائيانى كه توانايى مالى ادامه تحصيل ندارند، شناسايى استعدادهاى قشر محروم جامعه و تربيت اسلامى آنها براى فرداى مملكت و منطقه، همچنين تربيت جوانان عشاير در رشته هاى مورد نياز جامعه عشايرى مثل دامپرورى، دامپزشكى، پرورش طيور و پرندگان، زنبوردارى و... همه و همه مى تواند مشكلات جوانان اين منطقه را تا مقدار قابل ملاحظه اى كاهش دهد.

مشكل كار

(ليس للانسان الا ما سعى)

امام خمينى(رحمه الله) مى فرمايند: «كار مثل جلوه حق تعالى مى ماند... خداى تعالى مبدأ كار است.... اداره امور كشور به دست كارگران و كشاورزان است».

رسول مكرم اسلام(صلى الله عليه وآله) نيز مى فرمايند: «اللهم بارك لنا فى الخبز و لا تفرق بيننا و بينه فلو لا الخبز ما صلّينا و لا صمنا و لا ادينا فرائض ربنا»^[3]: پرورگارا! نان ـ مظهر و نمونه اصلى اقتصاد و معيشت ـ را بر ما زياد و مبارك گردان و آن را از ما نگير چرا كه اگر نان ـ غذا ـ نبود نه نماز مى گزارديم و نه روزه مى گرفتيم و چه بسا فرايض و واجبات پروردگارمان را بجا نمى آورديم.

و در جاى ديگر فرموده اند: «كاد الفقر أن يكون كفراً»;^[4] چه بسا انسان هايى كه در اثر فقر و نادارى تن به ذلت و خوارى داده و حتى دست از دين و عقيده خود هم برداشته اند.

حضرت على (عليه السلام) مى فرمايند: «الفقر الموت الاكبر»^[5] فقر و نادارى بزرگ ترين مرگ است.

همان گونه كه از بيان بزرگان دين مى توان فهميد فقر عامل بسيارى از لغرش ها و انحطاط هاى بشر است و مهم ترين عامل در فقرزدايى اشتغال و اتكاى افراد به درآمد خود است و متاسفانه مشكل كار در جامعه سراوان به علت نبود كارخانه و كارگاه هاى صنعتى و صنايع دستى، عدم وجود سرمايه گذارى، و خصوصيات طبيعى منطقه كه باعث عدم رونق كشاورزى و دامدارى مى باشد، كم آبى، ناامنى و بسيارى عوامل ديگر همچنان به عنوان اصلى ترين مشكل جوانان اين منطقه خودنمايى مى كند از سوى ديگر مشاغل كاذب و بويژه قاچاق مواد مخدر باعث عدم رونق اقتصادمنطقه و اضافه شدن مشكل بيكارى شده است.

راه حلهاى مشكل كار

الف) تلاش و كوشش جهت احياى قنات ها، به جاى حفر چاه. تشويق مردم به آن و در پى آن توسعه كشاورزى ;

ب) تقويت و توسعه صنايع دستى و روستايى، ايجاد كارخانه و كارگاه هاى كوچك با توجه به ظرفيت هاى منطقه ;

ج) تامين امنيت و جلوگيرى جدى و قاطعانه از انتقال مواد مخدر;

د) راه اندازى بازارچه هاى مشترك كه تعداد زيادى از افراد بيكار را جذب خواهد كرد ;

هـ) توجه بيشتر به رشته هاى فنى و هنرستانى به جاى رشته هاى علوم انسانى به دليل نيازهاى موجود در منطقه ;