مقبره امیر خسرو دهلوی در مجموعه درگاه نظام‌الدین اولیاء٬ دهلی٬ هندوستان

حکیم ابوالحسن یَمین‌الدین امیر خسرو دهلوی از شاعران پارسی‌گوی هندوستان است.

او در سال ۶۵۱ (هجری قمری) در پتیالی هند زاده شد و به سال ۷۲۵ (هجری قمری) در دهلی درگذشت. وی ملقب به سعدی هند و تخلص او "طوطی" است. امیرخسرو بر زبان‌های فارسی، عربی، ترکی و سانسکریت تسلط داشت.

[ویرایش] زندگی

پدر امیرخسرو، امیر سیف‌الدین محمود دهلوی از مردم کش ترکستان بود. وی دوران کودکی و نوجوانی را با فراگرفتن زبان و ادب فارسی در دهلی گذراند و پس از چندی در حلقه ارادت شیخ نظام‌الدین اولیا درآمد، او در غزل از سعدی پیروی نموده و از الفاظ و معانی شاعران متصوف ایرانی سود می‌جست.

[ویرایش] آثار

صحنهٔ دیدار اسکندر مقدونی از افلاطون، از کتاب «خمسه نظامی» امیر خسرو دهلوی.

دیوان اشعار امیرخسرو مشتمل بر پنج قسمت است:

• تحفةالصغر
• وسط‌الحیوة
• غرةالکمال
• بقیهٔ نقیه
• نهایةالکمال

امیرخسرو به نظامی گنجوی اعتقادی تام داشت و به تقلید او خمسه‌ای ساخته‌است:

• مطلع‌الانوار: بر وزن و شیوه مخزن‌الأسرار
• خسرو و شیرین
• مجنون و لیلی
• آیینه اسکندری: بر وزن و شیوه اسکندرنامه
• هشت بهشت: به تقلید از هفت پیکر

امیرخسرو دارای تصنیف‌ها و منظومه‌های دیگری نیز به شرح زیر است:

• قران‌السعدین
• نه سپهر
• مفتاح‌الفتوح
• مثنوی خضرخان و دولرانی: عشق‌های خضرخان پسر علاءالدین با دولرانی دختر امیر گجرات

اشعار زیر را هم بدو نسبت داده‌اند:

• قصیده شکوائیه
• ماتم غم
• آینه‌داری دل

[ویرایش] منابع

• فرهنگ فارسی معین، جلد پنجم، اعلام