بيماري سلياک، نوعي بيماري گوارشي است که به پرزهاي روده کوچک آسيب ميرساند و سبب اختلال در جذب مواد مغذي ميشود. افرادي که به بيماري سلياک مبتلا هستند پروتئيني به نام گلوتن را که در گندم، جو، چاودار و احتمالاً جودو سر وجود دارد، نميتوانند تحمل کنند. زماني که بيماران مبتلا به سلياک، غذاهاي حاوي گلوتن مصرف ميکنند، سيستم ايمني بدن آنها پاسخي را به صورت تخريب روده کوچک صادر ميکند. اين تخريب به خصوص در پرزهاي انگشتانهاي روده که مواد مغذي داخل آنها جذب ميشوند، ايجاد ميشود. به دنبال آسيب پرزهاي رودهاي فرد بدون توجه به مقدار غذايي که ميخورد، مبتلا به سوء تغذيه ميشود. به دليل اين که سيستم ايمني خود فرد سبب تخريب و آسيب پرزهاي روده کوچک ميشود، اين بيماري، به عنوان يک بيماري خود ايمني ناميده ميشودو از طرف ديگر به علت اين که مواد مغذي جذب نميشوند، ميتواند به عنوان يک بيماري سوء جذبي مورد نظر قرار گيرد.
بيماري سلياک همچنين به نامهاي اسپروي سلياک، اسپروي غير حارهاي و آنتروپاتي حساس به گلوتن هم ناميده ميشود.
سلياک، بيماري وراثتي است و نسلي به نسل ديگر، و در خانواده انتقال مييابد.گاهي اوقات اين بيماري براي اولين بار به دنبال رژيم غذايي بعد از عمل جراحي”>جراحي، بارداري، تولد نوزاد، عفونتهاي ويروسي و يا استرسهاي روحي فعال ميشود. بيماري سلياک، افراد را به گونهاي متفاوت، تحت تاثير قرار ميدهد. در گروهي از بيماران، علائم از دوران کودکي، و در تعداد ديگر در بزرگسالي بروز ميکند.
يکي از عوامل مهمي که در زمان و نحوه شروع بيماري موثر ميباشد، مدت زماني است که يک فرد از شير مادر تغذيه کرده است. هر اندازه اين دوران طولاني تر باشد، علائم، ديرتر بروز ميکنند و علائمي نيز که بروز ميکنند، بيشتر شامل نشانههاي معمول بيماري هستند.
از عوامل مهم ديگر، سن شروع به مصرف غذاهاي حاوي گلوتن و مقدار مصرف اين مواد است.
علائم ممکن است خود را به صورت گوارشي يا غير گوارشي نشان دهند.براي مثال فردي ممکن است اسهال و دردهاي شکمي داشته باشد، در حالي که فرد ديگر تحريکپذير و افسرده باشد. در حقيقت تحريکپذيري از عموميترين علائم بيماري سلياک در کودکان است.
به طور کلي علائم بيماري سلياک ممکن است يک يا چند مورد از موارد زير باشد:
دردهاي تکرار شونده شکمي، اسهال خوني، کاهش وزن، اسهال چرب، کمخوني غير قابل توضيح، نفخ، دردهاي استخواني، انقباضات عضلاني، خستگي، تاخير رشد، درد در مفاصل، تشنج، سوزن سوزن شدن پاها، آفتهاي دردناک دهاني، آسيبهاي پوستي دردناک به نام Herpetiforms، تاخير در قاعدگي يا نامنظم شدن دوران عادت ماهانه، تاخير در رشد دندانها، کم خوني و تاخير در رشد و کاهش وزن از علائم سوء تغذيه يعني دريافت ناکافي مواد مغذي که اين موارد به عنوان يک مشکل جدي براي تمامي افراد به خصوص کودکان، ممکن است پيش آيد.
بعضي از افراد مبتلا به سلياک هيچ علامتي ندارند، زيرا قسمت سالم روده قادر به جذب مواد مغذي کافي براي پيش گيري از بروز علائم است. با وجود اين مسئله، اين افراد همچنان در معرض خطر ابتلا به بيماريهاي همراه سلياک خواهند بود.
به طور معمول تشخيص سلياک سخت است. زيرا تعدادي از علائم آن شبيه به علائم بيماريهاي ديگر مانند نشانگان روده تحريکپذير، بيماري کرون، کوليت زخمي، ديورتيکولوزيس، عفونتهاي روده کوچک، نشانگان خستگي مزمن و افسردگي است.
تحقيقات اخير نشان ميدهند که سطح آنتي باديهاي خاص در خون افراد مبتلا به سلياک بالاتر از حد طبيعي است.اين آنتيباديها توسط سيستم ايمني خود فرد در پاسخ به ترکيباتي که به بدن آسيب ميرساند، ايجاد ميشوند. بنابراين براي تشخيص بيماري سلياک، پزشکان، سطح آنتيباديهايي از خون را که، به گلوتن حساس هستند ميسنجند، اين آنتيباديها آنتي گليادين، آنتياندوميزيوم و آنتيرتيکولين هستند.
به دنبال تاييد بيماري سلياک توسط نتايج آزمايشگاهي و علائم موجود، پزشک ممکن است بخش کوچکي از روده کوچک را براي تعيين ميزان آسيب به پرزهاي روده کوچک از طريق نمونه برداري، مورد بررسي قرار دهد، زيرا نمونه برداري از روده کوچک بهترين روش براي تشخيص سلياک است.
غربال گري براي بيمارن سلياک روشي است که ميتوان به وسيله آن افراد بدون علامت را مشخص کرد. در اين افراد نيز آزمون آنتيباديهاي بيماري سلياک در آنها تشخيص داده شده است. که بايد تحت آزمايش و بررسي قرار گيرند. آمار نشان ميدهد که در حدود ۱۰ درصد از اقوام درجه يک بيماران، مانند پدر و مادر و فرزندان آنها مبتلا به سلياک هستند. بايد خاطر نشان کرد هر چه قدر طول مدت تشخيص بيماري، طولاني تر و زمان عدم درمان، مدتدارتر باشد شانس پيشرفت بيماري، سوءتغذيه و ايجاد بيماريهاي همراه، افزايش خواهد داشت.
علايم سلياك:
علايم بيماري سلياك مي تواند به شكل مشكلات روده اي و يا در اثر سوء تغذيه تظاهر يابند.
نكته:۵۰ درصد افراد مبتلا به سلياك فاقد هرگونه علايم روده اي ميباشند.
۱- علايم كلاسيك: اسهال حجيم، بدبو و رنگ پريده-كاهش وزن-كندي رشد-كوتاهي قامت-خستگي مزمن-سوء جذب چربي (مدفوع حجيم و روغني ميگردد)-كم خوني فقر آهن-درد شكم-ورم شكم-نفخ-يبوست-زخم هاي دهاني-افسردگي-گرفتگي عضلاني-درد استخوان.
۲-به علت آسيب به روده درجاتي از عدم تحمل لاكتوز بروز ميكند.
۳-تغيير در ساختار روده باريك جذب ريز مغذي ها، مواد معدني و ويتامين هاي محلول در چربي را مختل ميسازد.
۴-عدم توانايي در جذب كربوهيدراتها و چربيها ميتواند به كاهش وزن،كندي رشد در نوجوانان و يا خستگي منجر گردد.
۵- كم خوني(آنمي): به علت سوء جذب آهن، فوليك اسيد و ويتامين B۱۲ ميتواند به كم خوني فقر آهن و كم خوني مگالوبلاستيك منجر گردد. همچنين التهاب روده باريك ممكن است به از دست رفتن ميكروسكوپي خون از روده كوچك بيانجامد.
۶- پوكي استخوان: سوء جذب ويتامين D و كلسيم ميتواند به پوكي استخوان، نرمي استخوان، كاهش تراكم استخوانها و انقباضات عضلاني (تتاني) بيانجامد.
۷- كاهش جذب ويتامين K ميتواند مكانيسم انعقاد خون را مختل كرده و به خونريزي منجر گردد.
۸- بيماري سلياك باعث افزايش تكثير باكتريهاي روده كوچك گرديده كه سوء جذب ريز مغذي ها را تشديد ميكند.
۹- كمبود ويتامينهاي A,D,E.
۱۰- نقص پادتن ايمنوگلوبين: در ۲ درصد بيماران مبتلا به سلياك مشاهده ميشود. همچنين اين عارضه ريسك ابتلا به سلياك را ۱۰ برابر ميكند. اين پادتن غشاء مخاطي دهان، مجاري هوايي و مجاري گوارش را در برابر عفونتها محافظت ميكند.
۱۱- درماتيت هرپتي فرم(HERPETIFORMIS DERMATITIS): يك اختلال پوستي مزمن است كه با بثورات جلدي خارش دار (در نواحي باسن، آرنج ها، زانوها) بروز مييابد. عامل آن آنزيم ترانس گلوتاميناز پوست ميباشد. در ۲ درصد بيماران سلياك مشاهده ميگردد.
۱۲- كندي و يا توقف رشد، و تاخير در بلوغ ممكن است بدون علايم بارز روده اي و يا سوء تغذيه شديد در نوجوانان تظاهر يابد.
۱۳- سقط جنين و ناباروري در زنان.
۱۴- صرع، آتاكسي(ATAXI)(عدم هماهنگي حركتي-فرد در راه رفتن مشكل دارد) و نوروپاتي محيطي (سوزن سوزن شدن دستها و پاها)، مشكلات روماتيسمي، ضعف وسردرد هاي ميگرني.
۱۵- عدم درمان به موقع ميتواند به سرطانهاي روده كوچك منجر گردد. ۲۰ درصد بيماران مبتلا به سلياك در صورت عدم درمان به سرطان روده كوچك دچار خواهند شد.
علايم در كودكان:
۱-مشكلات يادگيري، رفتاري و تمركز.
۲-تحريك پذيري، اسهال، استفراغ، نفخ شكم، كوتاهي قد و رشد ناكافي، نقص در ميناي دندان.
چگونگي تشخيصي:
غربالگري سلياك در كودكي و نوجواني.
۱-آزمايش خون براي شناسايي پادتن هاي ENDOMYSIUM ،سطح آنتي بادي ضد گليادين و سطح آنتي بادي ضد بافتي ترانس گلوتاميناز.
۲-بيوپسي (نمونه برداري از بافت) از روده كوچك براي شناسايي آسيب به پرزهاي روده اي.
۳-آزمايش خون براي تشخيص كم خوني،سطوح كلسيم،آهن و فوليك اسيد.
درمان بيماري سلياک
اساس درمان بيماري سلياک، رژيم غذايي فاقد گلوتن است که در آن کليه مواد غذايي حاوي گلوتن حذف ميشوند. در بيشتر افراد، رعايت رژيم ذکر شده سبب توقف علائم ميشود، به دنبال رعايت رژيم بدون گلوتن، آسيبهاي ايجاد شده در روده کوچک ترميم و از ايجاد آسيبهاي بيشتر پيشگيري ميشود. ترميم پرزهاي روده کوچک از زمان آغاز رعايت رژيم فاقد گلوتن شروع ميشود و زمان دوره بهبودي، به طور معمول ۳ تا ۶ ماه خواهد بود، که البته اين دوره در بزرگسالان به ۲ سال هم ميرسد.
رژيم فاقد گلوتن، نياز هميشگي فرد مبتلا به سلياک است. خوردن هر نوع ماده حاوي گلوتن به هر اندازه و هر مقدار، ميتواند به روده کوچک آسيب برساند. در رژيم فاقد گلوتن، مصرف کليه مواد غذايي حاوي گندم، جو، چاودارواحتمالاً جودوسر ممنوع است. بيشتر حبوبات، ماکاروني، غلات و اکثر غذاهاي فراوري شده، داراي گلوتن هستند. با وجود محدوديتهايي که وجود دارد، بيماران مبتلا به سلياک ميتوانند رژيمي متعادل با انواع غذاها، شامل نان و ماکاروني داشته باشند. براي مثال به جاي آرد گندم از آرد سيب زميني، برنج، سويا و آرد لوبيا استفاده کنند. لازم به ذکر است که براي مصرف جو دوسر نظريات متفاوتي وجود دارد، زيرا بعضي از افراد قادر به تحمل آنها هستند و بعضي ديگر نميتوانند آن را تحمل کنند. تحقيقات بيشتري براي تاييد مصرف يا عدم مصرف جو دوسر توسط بيماران سلياک ادامه دارد و تا تاييد کامل اين مطلب، بيماران ميتوانند طبق نظر پزشک يا مشاور تغذيهاي خود عمل کنند.
گوشت، ماهي، برنج، انواع ميوه و سبزي، فاقد گلتون هستند. بنابراين اين گروه از بيماران ميتوانند به راحتي از اين گروههاي غذايي در برنامه غذايي روزانه خود استفاده کنند.
پيروي از رژيم فاقد گلوتن نياز به دقت ويژهاي دارد. زماني که در رستوران يا مدرسه و… غذا ميخوريد، بايد مراقب منابع پنهاني گلوتن باشيد. منابع پنهاني گلوتن شامل نگهدارندهها و تثبيت کنندههاي استفاده شده در مواد غذايي مختلف هستند که در محصولات غذاهاي توليد شده در داروها و دهان شويهها وجود دارند. در صورتي که ترکيبات موجود در محصولات، بر روي آن درج نشده باشد شما ميتوانيد با کارخانه توليد کننده تماس بگيريد و از وجود يا عدم وجود اين مواد مطلع شويد.
نكته:جو دوسر(OATS): فاقد گلوتن است، اما گاهي اوقات در كنار ساير غلات حاوي گلوتن روييده و يا همراه با آنها آسياب ميگردد. از اينرو معمولاً آلوده به گلوتن مي باشند. همچنين جو دوسر حاوي اونين(AVENIN) است كه براي مخاط روده سمي بوده و ميتواند آغازگر واكنش آلرژيك در بيماران مبتلا به سلياك باشد.
پس براي درمان نکات زير را فراموش نکنيم :
تنها راه درمان اين بيماري پيروي از رژيم غذايي ۱۰۰ بدون گلوتن تا پايان عمر ميباشد.
پس از حذف گلوتن از رژيم غذايي روده باريك بسرعت شروع به بازسازي خود ميكند. اما در مواردي نيز اين بازسازي انجام نگرفته و بايستي از داروهاي سركوبگر سيستم ايمني (استروئيدها) براي بيمار تجويز گردد.
۱-حذف گندم، جو، جو دوسر، جوي سياه و يا چاو دار و همچنين تمام فراورده هايي كه حاوي اين غلات ميباشد. نظير: نانها، بيسكوئيت ها، كيكها، كلوچه ها، شيريني ها، پاستا (ماكاروني)، سوپ ها، سسها، پيتزا.
۲-مصرف مكمل هاي غذايي (ويتامينها و مواد معدني) براي برطرف شدن آثار سوء تغذيه.
شيوع بيماري سلياك:
شيوع آن در ۱ درصد جمعيت است. به عبارتي از هر ۱۰۰ تا ۳۰۰ نفر يكي مبتلا به سلياك است.
نكته: اين بيماري ارثي است و چنانچه يكي از بستگان نزديك شما مبتلا به سلياك باشد، احتمال مبتلا شدن شما به اين بيماري ۱۰ تا ۲۰ درصد است.
نكته: بسياري از موارد اين بيماري معمولاً تشخيص داده نشده، و يا به اشتباه نشانگان روده تحريك پذير و يا بيماري كرون تشخيص داده ميشوند.
نكته: افرادي كه مبتلا به ديابت وابسته به انسولين، كوليت روده و مشكلات تيروئيد مي باشند بيشتر مستعد ابتلا به سلياك ميباشند.
نكته:
براي اينكه فردي به بيماري سلياك دچار گردد ۳ چيز بايستي روي دهد:
۱- به ارت بردن ژن اين بيماري (داشتن زمينه ژنتيكي).
۲-مصرف گلوتن.
۳-عوامل آغازگر اين ژن (استرس، تراما (عمل جراحي و يا حاملگي)، عفونتهاي ويروسي)
نکته :
بر اساس نتايج تحقيقات دانشمندان دانشگاه منچستر، خوردن شير مادر خطر بروز بيماري سلياک را کاهش مي دهد. به گزارش خبرنگار سايت پزشکان بدون مرز ، اين دانشمندان با مطالعه رابطه شير مادر و بيماري سلياک دريافتند، کودکاني که به مدت طولاني تري از شير مادر تغذيه مي کنند، در صورتي که بعد از، از شير گرفتن آنها در رژيم غذائيشان گلوتن وجود داشته باشد، ۵۲ درصد کمتر به بيماري سلياک مبتلاء مي شوند. در بيماري سلياک، بيمار نسبت به گندم و گلوتن حساسيت دارد.
در اين شرايط به پزشک خود مراجعه نماييد
اگر شما يا کودکتان علايم بيماري سلياک را داريد.
اگر علايم در عرض ۳ هفته پس از آغاز رژيم فاقد گلوتن برطرف نشده باشند.
اگر کودک دوباره وزن از دست رفته را به دست نياورد يا رشد و نمو مناسبي مطابق انتظار نداشته باشد.
اگر تب به علايم اضافه شود.
نقش يک آنزيم در درمان مبتلايان به سلياک :
با تشخيص بيماري سلياک در مورد هر فرد ، او بايد تحت رژِيم غذايي قرار گيرد و براي هميشه از مصرف هر ماده حاوي گندم بپرهيزد اما اين محدوديت به زودي به پايان مي رسد.
به گزارش خبرنگار سايت پزشکان بدون مرز ، محققان هلندي مي گويند آنزيمي به نام AN-PEP که ابتدا براي فرآيندسازي مواد غذايي ايجاد شد ، قادر به شکستن گلوتن درمعده و قبل از رسيدن آن به روده کوچک است. اين يافته حائز اهميت است زيرا روده کوچک محل آغاز سلياک است.
استفاده از اين آنزيم براي درمان سلياک شانس بزرگي است. به گفته سرپرست اين تحقيق دکتر کونيگ از دانشگاه ليدن پيش بيني اينکه آيا درمان با آنزيم فوق را مي توان جايگزين رژِم غذايي فاقد گلوتن نمود يا خير بسيار دشوار است اما لااقل بيماران مي توانند گاهي بعنوان يک گزينه درماني همراه با غذاي داراي گلوتن آن را مصرف کنند.
البته اين آنزيم ها فعلا در آزمايشگاه ونه در انسان بررسي شده اند. هيچ مدل حيوواني هم براي بيماري سلياک وجود ندارد بنابراين در حيوانات قابل آزمايش نيستند.
دکتر کونيگ مي گويد آنزيم AN-PEP بسيار موثر بوده و کاملا پروتئين هاي گلوتن را به قطعاتي که ديگر باعث التهاب روده نمي شوند مي شکند.
AN-PEP از آسپرژيلوس نايجر ، يک قارچ شناخته شده ، گرفته مي شود. به دليل آنکه قارچ آسپرژيلوس در فرآيندسازي مواد غذايي مورد استفاده قرار گرفته است بنظر نمي رسد درمان با آنزيم گرفته شده از آن اثرات جانبي داشته باشد.
به هر حال مرحله بعدي اين مطالعات بررسي آنزيم فوق در شرايط بدن انسان است.
تاثير شير مادر در جلوگيري از بيماري سلياک در کودکان
تغذيه با شير مادر ، از کودکان در برابر عدم تحمل گلوتن که بيماي سليک ناميده مي شود ، حفظ مي کند.
به گزارش خبرنگار سايت پزشکان بدون مرز ، نتايج يک تحقيق نشان ميدهد هرچه کودک از شير مادر بيشتر تغذيه کند ، احتمال اين بيماري در او کمتر است.
اما کاملا مشخص نيست که آيا اين حفاظت آشکار دائمي است و يا اينکه چطور شير مادر چنين تاثيري را اعمال مي کند.
افرادي که مبتلا به بيماري سلياک هستند يک حساسيت دائمي ياعدم تحمل نسبت به گلوتن (پروتئين موجود در غلاتي همچون گندم و جو) دارند.
مطالعات متهددي نشان داده اند که نحوه تغذيه نوزادان و فاککتورهاي ژنتيکي هردو در بيماري سلياک حائزاهميت هستند.
در اين مطالعه مشخص زماني که براي اولين بار به نوزاداني که بطور مرتب از شير مادر تغذيه کرده بودند ، غذاهاي حاوي گلوتن دادند ظهور بيماري سلياک ۵۳ درصد کاهش داشت.
محققان معتقدند براي اين يافته ها ممکن است توضيحات مختلفي وجود داشته باشد و بهرحال تحقيقات بيشتر در اين مورد را ضروري مي دانند.وضعيت شيوع سلياک در ايران درحالي كه يك درصد ازجمعيت ۷۰ميليوني كشور به بيماري سلياك مبتلا هستند اما فقط نيم درصد آنان شناسايي شدهاند. اين بيماري عمدتا ريشه ژنتيكي دارد و مبتلايان به آن نسبت به ماده گلوتن موجود در آرد گندم و جو حساسيت دارند و بايد از مواد غذايي جايگزين استفاده كنند.
براي شناسايي مبتلايان به اين بيماري در استان اصفهان تست غربالگري از سه هزار فرد كه احتمال ابتلاي آنان به اين بيماري داده ميشد به عمل آمد و ۲۰۰بيمار مشكوك به ابتلا در استان شناسايي شده اند كه پس از انجام آزمايشهاي تخصصي ابتلاي ۱۲۰نفر آنان تاييد شد.
دراستان تهران نيز ۱۵۰مبتلا بهاين بيماري شناسايي شدهاند و در برخي از استانهاي ديگر كشور نيز اقدامات محدودي براي شناسايي مبتلايان به اين بيماري انجام شده است.
هزينه آزمايشهاي تشخيصي اين بيماري بيش از يكصدهزار تومان است و امكان انجام غربالگري با توجه بههزينه بالاي آزمايشها در جامعه وجود ندارد و بيشتر مطالعات انجام شده برروي افرادي كه احتمال ابتلاي آنان به اين بيماري وجود داشته انجام شده است.
هزينه استفاده ازمواد غذايي جايگزين گلوتن براي بيماران مبتلا به سلياك سنگين است
اين بيماري بيشتر زمينه ژنتيكي دارد و ممكن است باعوارضي مانند ديابت تيپ يك، تيروئيد، بيماريهاي كبدي، ناباروي، صرع و حتي برخي سرطانهاي گوارشي همراه شود. عقب ماندگي از عوارض ابتلا به اين بيماري در دوران كودكي است.
**مرور سريع سلياک
اطلاعات اوليه
توضيح كلي
بيماري سلياك عبارت است از يك بيماري آلرژيك در روده كوچك ، كه توسط گلوتن (يك نوع پروتئين كه در اغلب غلات وجود دارد) ايجاد مي شود. در اين بيماري ، روده كوچك نمي تواند مواد مغذي را به خوبي جذب كند. اغلب موارد بيماري سلياك ، ارثي هستند. بيماري سلياك مسري يا سرطاني نيست . اين بيماري معمولاً به هنگام دوران شيرخوارگي يا اوايل كودكي (دو هفتگي تا يك سالگي ) آغاز مي شود. امكان دارد علايم هنگامي ظاهر شوند كه كودك اول بار شروع به خوردن غذاهاي حاوي گلوتن مي كند. در بزرگسالان ، علايم ممكن است به تدريج و در عرض چند ماه يا حتي چند سال پديدار شوند.
علايم شايع
كاهش وزن يا آهسته شدن روند وزن گرفتن يك شيرخوار بعد از اضافه كردن غلات به رژيم غذايي
بي اشتهايي
مدفوع شل ، كم رنگ ، حجيم و بدبو؛ دفع گاز زياد
تورم شكم ؛ درد شكم
ظاهر عمومي نشاندهنده نرسيدن مواد مغذي به حد كافي
زخم دهاني
كم خوني يا كمبود ويتامين ، همراه با خستگي ، رنگ پريدگي ، بثورات پوستي ، يا درد استخوان
قوس برداشتن مختصر پاها (پا پرانتزي ) در كودكان
خستگي مبهم ، از نفس افتادن زودهنگام
تورم پاها
علل
بيماري سلياك يك بيماري مادرزادي است كه به علت عدم تحمل به گلوتن ايجاد مي شود. گلوتن پروتئيني است كه در اغلب غلات وجود دارد.
عوامل افزايش دهنده خطر
سابقه خانوادگي بيماري سلياك
حاملگي
ساير آلرژي ها
پيشگيري
در حال حاضر نمي توان از آن پيشگيري به عمل آورد.
عواقب مورد انتظار
با رعايت يك رژيم سفت و سخت فاقد گلوتن ، مي توان انتظار يك زندگي طبيعي را در اغلب بيماران داشت . روند بهبود در عرض ۳-۲ هفته آغاز مي شود.
عوارض احتمالي
در موارد نادر، حذف گلوتن از رژيم غذايي با بهبودي سريع همراه نخواهد بود.
درمان
اصول كلي
تشخيص قطعي با نمونه برداري مسجل مي شود. براي اين كار، نمونه بافتي كوچكي از روده كوچك برداشته مي شود. امكان دارد سه بار نمونه برداري انجام شود. يك بار زماني كه گلوتن در رژيم غذايي وجود دارد، يك بار زماني كه گلوتن از رژيم غذايي حذف شده است ، و دفعه سوم زماني كه دوباره گلوتن در رژيم غذايي گنجانده مي شود.
تنها انتخاب درماني ، حذف كردن گلوتن از رژيم غذايي است .
داروها
آهن و اسيدفوليك براي كم خوني
كلسيم و مكمل هاي ويتاميني در صورت كمبود
امكان دارد داروهاي كورتيزوني خوراكي براي كاهش پاسخ التهابي بدن در موارد حمله شديد بيماري تجويز شوند.
فعاليت
هيچ محدوديتي براي آن وجود ندارد.
رژيم غذايي
رژيم غذايي فاقد گلوتن . حذف كامل گلوتن از رژيم غذايي دشوار است . بنابراين در مدتي كه با رژيم جديد به تدريج خو مي گيريد صبر پيشه كنيد. برنامه ريزي رژيم غذايي با كمك متخصص تغذيه انجام مي پذيرد.
در اين شرايط به پزشك خود مراجعه نماييد
اگر شما يا كودكتان علايم بيماري سلياك را داريد.
اگر علايم در عرض ۳ هفته پس از آغاز رژيم فاقد گلوتن برطرف نشده باشند.
اگر كودك دوباره وزن از دست رفته را به دست نياورد يا رشد و نمو مناسبي مطابق انتظار نداشته باشد.
اگر تب به علايم اضافه شود
سلياك و زايمان
محققان سوئدي ميگويند خطر زايمان زودرس و تاخير رشد درون رحمي جنين در زناني كه تا زمان حاملگي از بيماري سلياك خود بياطلاع هستند زياد است.
به گزارش خبرنگار سايت پزشکان بدون مرز ، تشخيص و درمان زودهنگام اين زنان پيش از حاملگي عوارض حاملگي را كمتر ميكند.
با تشخيص زود هنگام بيماري در اين زنان و شروع رژيم غذايي بدون گلوتن التهاب روده كوچك كم ميشود. به اين ترتيب با درمان التهاب روده كوچك از سوء جذب مواد غذايي در اين زنان پيشگيري ميشود.
با درمان سوء جذب عوارض حاملگي نيز در اين زنان كاهش مييابد.
محققان بيماستان دانشگاهي اوربو در سوئد اطلاعات حاصل از ۲/۸ميليون تولد در فاصله سالهاي ۱۹۷۳تا ۲۰۰۱از مادران سالم را با ۲۰۷۸تولد از مادران مبتلا به سلياك كه بيماري فقط در ۱۱۴۹تن از آنها پيش از زايمان تشخيص داده شده بود با هم مقايسه كردند.
نتايج اين مطالعه كه در نشريه “ “gastroenterologyبه چاپ رسيد نشان داد تاخير رشد داخل رحمي، تولد نوزاد كم وزن، زايمان زودرس و كاهش وزن جفت تنها در زناني كه تا هنگام حاملگي بيماري سلياك در آنها تشخيص داده نميشود ديده شد.
در حالي كه تشخيص زود هنگام اين بيماري دستكم دو سال قبل از بارداري از بروز تمام عوارض ناخواسته مذكور پيشگيري ميكند.
اين مطالعه بر تشخيص زودرس اين بيماري در سالهاي اوليه عمر تاكيد ميكند. اين بيماري دستكم يك تا دو سال پيش از حاملگي بايد تشخيص داده شود. با شروع درمان و بهبود التهاب روده از سوء تغذيه مادر باردار پيشگيري ميشود.
در زناني كه سابقه تولد زايمان زودرس و يا تولد نوزاد كوچك دارند و از خستگي و ضعف و دردهاي شكمي رنج ميبرند بايد به بيماري سلياك مشكوك شد.
پيشگيري
در حال حاضر نميتوان از آن پيشگيري به عمل آورد.
عواقب مورد انتظار
با رعايت يک رژيم سفت و سخت فاقد گلوتن، ميتوان انتظار يک زندگي طبيعي را در اغلب بيماران داشت. روند بهبود در عرض ۳-۲ هفته آغاز ميشود.
عوارض احتمالي
در موارد نادر، حذف گلوتن از رژيم غذايي با بهبودي سريع همراه نخواهد بود.
بيماري سيلياك در كشورهاي در حال توسعه
در دهه ۸۰ ميلادي با استفاده از تست هاي ساده سرلوژيكي به تدريج مشخص شد كه شيوع بيماري سيلياك در كشور هاي مختلف خاورميانه و شمال افريقا و هند ( كشورهاي در حال توسعه ) تقريبا به همان اندازه كشورهاي غربي است . شيوع سيلياك در مناطقي كه در معرض خطر قرار دارند ۳% تا ۵% است .
تظاهرت كلينيكي سيلياك به طور مشخصي با سن و مدت گستردگي بيماري تغيير مي كند . مطالعات كلينيكي نشان داده است كه ظهور اين بيماري در اروپا و خاور ميانه با نشانه هاي غير اختصاصي يا حتي بدون نشانه هاي معمولي همراه است كه در بعضي اوقات نشانه هي هم ندارد .
با توجه به انكه گندم يك غذاي عمده و همگاني در اغلب كشورها بوده اين امكان وجود دارد در پي استفاده زياد نسبت به ان مقاومت و خود ايمني پيدا كنند و موجب پديد امدن نشانههايي خفيف تر مي گردد كه اين نشانه ها مي توتنند با سندروم روده تحريك پذير( Ibs ) يا اختلالات معدي روده اي شناخته نشده اشتباه شود. يك شاخص عمده سيلياك (CD) در كشورهاي جهان سوم توام بودن آن با اسهال مزمن يا كم خوني فقر آهن است .
بهترين روش براي تشخيص CD در بيماراني كه اسهال دارند تست سريولوژيكي (واكنش آنتي ژن – آنتي بادي ) و بيوسپي روده كوچك مي باشد . با توجه به كمبود امكانات لازم براي تامين رژيم فاقد گندم (gloten Free ) در كشورهاي خاورميانه ارائه يك رژيم مداوم ومفيد هم براي بيماران و هم پزشكان
كار سخت است.
ارتباط ميان ابتلا به سلياک و فصل تولد نوزاد
احتمال ابتلا به نوعي بيماري گوارشي به نام سلياك در كودكاني كه در فصل تابستان متولد شده اند بيش از سايرين است سلياك نوعي اختلال گوارشي نسبتا شايع است كه در نتيجه حساسيت به پروتئيني به نام گلوتن كه در گندم و برخي مواد غذايي ديگر مانند برنج و جو وجود دارد پديد مي آيد و باعث پيدايش علائمي مانند دل درد , اسهال , سوئ جذب و برخي عوارض ديررس در فرد مبتلا مي گردد. نتايج مطالعات ۲۴ ساله پژوهشگران سوئدي روي ۲۱۵۱ كودك مبتلا به بيماري سلياك نشان مي دهد , شيوع اين بيماري دركودكاني كه در فصل تابستان به دنيا آمده اند , تا پيش از سن دو سالگي به مراتب بيش از ساير همسالان آنها است. اين محققان با توجه به نتايج اين پژوهش تماس با برخي عوامل محيطي كه ميزان آنها در طول مدت سال تغيير مي كند را در بروز اين بيماري دخيل مي دانند.
رژيم غذايي فاقد گلوتن براي بيماران مبتلا به سلياك
اصول رژيم غذايي فاقد گلوتن
«مقادير بسيار جزئي گلوتن (حتي يك مولكول) به اندازة مقادير فراوان آن مضر است» . سلياك نوعي بيماري گوارشي مزمن است كه در افراد حساس به گلوتن بروز ميكند. گلوتن پرتئيني است كه در غلاتي مثل گندم، جو، جوي سياه و چاودار پيدا ميشود و با تأثير بر پرزهاي روده باعث كاهش جذب غذا و در نتيجه بروز علامتهاي مختلف ميشود. تنها درمان بيماري سلياك رژيم غذايي فاقد گلوتن براي تمام عمر ميباشد.
مبتلايان به سلياك لازم است بدانند كه با رعايت برنامه غذايي و حذف كامل غلات غيرمجاز ذكر شده به طور كامل بهبود مييابند وليكن بايد تا پايان عمر در پرهيز كامل از چنين غلاتي بوده و برنامه غذايي مناسب خويش را رعايت نمايند.
اين مطالب جهت كمك به افرادي كه نيازمند به رعايت رژيم فاقد گلوتن ميباشند تهيه شده است، در اين جزوه غذاهاي اصلي كه شما ميتوانيد از آنها استفاده كنيد و همچنين غذاهايي كه مجاز به استفاده از آنها نيستيد ذكر شده است، در انتهاي آن نيز طرز تهية نان و يك نوع شيريني فاقد گلوتن شرح داده شده است.
آنچه مبتلايان به سلياك بايد در مورد تغذية خود بدانند:
رژيم غذايي در بيماران مبتلا به سلياك بسته به شدت بيماري از لحاظ پرهيز و نحوة استفاده ساير مواد غذايي متفاوت بوده و فرد بايد همواره مورد پيگيري تغذيهاي نزد مشاوران تغذيه قرارگرفته و از لحاظ كفايت انرژي و مواد مغذي موجود در برنامة غذايي خود توسط مشاوران تغذيه اطمينان حاصل نمايد. اين افراد نياز به انرژي مناسب براساس نيازهاي شخصي خود داشته و بايد از برنامه غذايي با پروتئين بالا (به ميزان ۱۰۰ تا ۱۲۰ گرم روزانه براي بالغين و ۳ تا ۴ گرم به ازاي هر كيلوگرم وزن بدن براي كودكان) برخوردار باشند. همچنين مايع بصورت روزانه توصيه ميشود كه مشاور تغذيه با توجه به وضعيت جسماني بيمار به تدريج چربي رژيم غذايي به ميزان بيشتري در نظر ميگيرد.
فرد مبتلا به سلياك لازم است بداند كه نسبت به پروتئين كلية غلاتي كه بطور معمول از آنها نان تهيه ميشود نظير گندم، جو، جوي سياه و چاودار، عدم تحمل دارد. لذا به هيچ وجه مجاز به مصرف چنين غلاتي نميباشد مانند انواع نانهاي معمولي، ماكاروني و اسپاگتي، انواع كيك و بيسكويتهاي معمولي و انواع كلوچه ها، همچنين مصرف كليه محصولات غذايي كه در تهية آنها از اينگونه غلات استفاده شده است، ممنوع ميباشد مانند سوسيس، كالباس و سوپهاي آماده، حتي اگر مشكوك به استفاده از آرد اين غلات در تهيه و پخت برخي از غذاها ميباشد، بايد از آنها استفاده ننمايد بنابراين سوپهاي آماده و سسهايي كه در رستورانها عرضه ميشوند و حتي سبزيجات پخته شده در رستورانها ممنوع ميباشد.
بهتر است در هنگام خريد خوراكيها به مواد غذايي مورد استفاده درتهيه آنها دقت نموده و آنهايي را كه شامل غلات و آردهاي ممنوعه هستند، استفاده نكنيد.
غذاهايي كه حاوي گلوتن ميباشد و بايد از آنها پرهيز كرد:
-تمام غذاهايي كه معمولاً حاوي گندم و جو، جو دوسر و گندم سياه يا چاودار و آرد آنها.
-انواع نانهاي معمولي، نان خشك، بيسكويت، باگت، نان سفيد و سياه.
-كليه گوشتهاي كنسرو شده، سوسيس، كالباس، كتلت، كباب كوبيده رستورانها، شنيسل گوشت و مرغ، ماكاروني، رشتهفرنگي، غذاهاي حاوي جو، شوربا، فرني، با آردهاي فوق.
-سس سفيد و سس گوجه فرنگي، نشاسته گندم.
-قهوه فوري، نسكافه، شير شكلات، نشاسته گندم.
-كليه شيرينيهاي تهيه شده با آرد گندم، گز، سوهان، حلوا، ترحلوا، شكلات و بعضي از انواع آب نبات، كمپوت و انواع مواد غذايي كنسرو شده و كليه غذاهايي كه با آرد غيرمجاز تهيه شود.
-چيپس سيب زميني، كشك، مارگارين، سركه سفيد، سسهاي آماده.
-شكر قهوهاي، آجيل بوداده، دارچين.
-ويفرها و انواع بيسكويت.
نكته:
بهتر است در ماههاي ابتدايي رعايت رژيم فاقد گلوتن از مصرف شير و فرآوردههاي حاوي شير جلوگيري كرد.
هرگاه به غذايي مشكوك بوديد بهتر است مصرف نكنيد.
نكته:
در صورتي كه فرد مبتلا دچار اسهال ميباشد، مصرف شير براي دو ماه اول درمان ممنوع ميباشد و بجاي استفاده از شير، فرد ميتواند از ماست جهت تأمين نيازهاي مواد معدني و پروتئيني خود استفاده نمايد و پس از رفع و بهبود اسهال ميتوان از شير به تدريج در برنامه غذايي خود استفاده نمايد.
چون در مبتلايان به سلياك كمبود اسيدفوليك، آهن، ويتامين B۱۲ و نيز كلسيم شايع ميباشد. رژيم غذايي اين افراد بايد از نظر دارا بودن چنين مواد معدني و ويتامينهايي غني باشد و در صورت لزوم از قرص آهن، اسيد فوليك و مولتي ويتامين استفاده شود.
نمونهاي از رژيم فاقد گلوتن كه بيمار مبتلا به سلياك ميتواند از آنها استفاده نمايد:
آشاميدنيها:
چاي، آب، شير بدون چربي و يا كم چربي، نوشابههاي غيرالكلي
نانها، غلات و حبوبات:
نان ذرت يا تهيه شده با آرد ذرت، بلال، سيبزميني، برنج، عدس، لوبياي قرمز و در حالت بهبود انواع حبوبات بصورت كامل (افراد مبتلابه سلياك ميتوانند از ذرت و يا آرد برنج، انواع شيرينيها و رشته را تهيه نموده و مصرف كنند كه در پايان طرز تهيه ۲ مورد از آنها شرح گرديده است.)
پنير و تخم مرغ:
پنير كم چرب و پاستوريزه، تخم مرغ به هر شكل
دسرها:
ميوه، بستني خانگي، ژلاتين ساده يا با ميوه، دسرهاي تهيه شده با آرد ذرت
ميوه و سبزي:
ميوه بصورت پخته و تازه در صورت تحمل و طبق توصيه مشاور تغذيه و نيز سبزيهاي پخته يا كنسرو شده (آلو، گوجه، عصارة آنها و ميوهها با پوست و هسته در ابتدا توصيه نميشوند)
گوشتها:
انواع گوشتهاي بيچربي، كم چربي بصورت كباب شده يا بخارپز، ماهي و مرغ
سوپها:
انواع سوپهاي تهيه شده با آرد ذرت يا برنج و فرني با آرد برنج
شيرينيها:
انواع شيرينيهاي تهيه شده از سيب زميني، آرد برنج و ذرت، عسل، مربا، مارمالاد، شكر و شربتها
آجيلجات:
بادام، پسته، گردو، فندق، آفتابگردان و بطور كلي تمام آنها در صورت عدم بروز اسهال و تحت نظر مشاور تغذيه
روغن:
روغن ذرت، روغن زيتون، آفتابگردان، روغن بادام زميني، روغن مايع
نكته:
درميان انواع تنقلاتي كه از غلات تهيه شدهاند، برشتوك به دليل اينكه از ذرت تهيه شده است، مجاز ميباشد و چيپس در صورتي كه از آرد غلات ممنوعه عاري باشد نيز مجاز ميباشد. لازم به ذكر است كه خميردندانCrest فاقد گلوتن ميباشد.
طرز تهية شيريني ذرت:
آرد ذرت به ميزان ۱۱۰ گرم، شكر ۱۰۰ گرم به صورت پودر شده، تخم مرغ ۳ عدد، وانيل به ميزان كم در صورتيكه از عدم وجود غلات ممنوعه در آن مطمئن باشيد و يا پوست ليموترش پودر شده يا رنده شده بجاي وانيل سفيده تخم مرغ را با نصف شكر خوب هم ميزنيم. بعد زردة تخم مرغ را با نصف شكر خوب هم ميزنيم. سپس هر دو را كاملاً با هم مخلوط ميكنيم و كمكم آرد ذرت را به آن اضافه كرده و مخلوط ميكنيم. آنگاه قالب حاوي مخلوط حاصل را در طبقة وسط فر با درجة حرارت ۱۷۵ درجه سانتيگراد به مدت ۲۰ دقيقه قرار ميدهيم. پس از اين مدت شيريني ذرت به دست آمده آماده مصرف ميباشد.
طرز تهية نان ذرت و برنج:
شير گرم ۲۰۰ سيسي، تخم مرغ ۱ عدد، آرد برنج ۳۷۵ گرم، بلغور ذرت ۷۵ گرم
(بايد توجه داشته باشيد كه بلغور ذرت زرد رنگ است كه از آن بايد در تهية اين نوع نان استفاده شود زيرا در بازار آرد ذرت نيز وجود دارد كه به رنگ سفيد ميباشد و برخي از فروشندگان به آن نيز بلغور ذرت ميگويند و آنرا به جاي بلغور ذرت ميفروشند)، شكر يا پودر قند ۱ قاشق مرباخوري، نمك ۱ قاشق مرباخوري، پودر خمير ترش از نوع ريز ۷ گرم (۱ قاشق سوپخوري)، كره نرم شده ۴۰ گرم (۳ قاشق سوپخوري)، زرده تخم مرغ و كنجد در صورت تمايل جهت تزئين روي كيك.
آرد برنج و بلغور ذرت را با پودر قند يا شكر و نمك خوب مخلوط ميكنيم. كمكم كره نرم شده را به آن اضافه ميكنيم و ضمن اضافه كردن آنرا خوب هم ميزنيم (مخلوط الف) از طرف ديگر تخم مرغ را داخل بقيه آب گرم باقيمانده ريخته و كاملاً هم زده و مخلوط ميكنيم (مخلوط ب). مخلوط تخم مرغ و آب گرم (مخلوط ب) را به مخلوط تهيه شده قبلي (مخلوط الف) اضافه ميكنيم و به خوبي هم مي زنيم. بعد كم كم آرد برنج را به آن اضافه نموده و ضمن اضافه كردن با همزدن آنرا با خمير تهيه شده مخلوط ميكنيم و پس از مخلوط شدن كامل آنها شير را نيز به تدريج به آن اضافه نموده و با قاشق به خوبي هم ميزنيم تا خمير مورد نظر حاصل شود. كمي آرد برنج را روي قالب شيريني بزرگي ريخته و سطح آنرا صاف ميكنيم و سپس خمير به دست آمده را روي قالب شيريني پخش ميكنيم و قالب شيريني را در فر با حرارت ۲۰۰ درجه سانتيگراد به مدت ۳۰ دقيقه قرار ميدهيم تا روي نان طلايي شود. پس از طلايي شدن روي نان آن را از فر بيرون آورده و استفاده ميكنيم.
در صورت تمايل به تزئين نان مورد نظر، قبل از قرار دادن خمير در فر روي سطح آنرا كمي با زرده تخم مرغ و كنجد، بصورت يك لايه نازك تزئين ميكنيم سپس در فر با همان درجة حرارت و زمان قرار ميدهيم.
سه شنبه 7 خرداد 1387
مشاهده :306 مرتبه
منبع :اينترنت
