پرسش و پاسخ مهدوی

برخي مقدمات، براي پاسخ به اين پرسش ضروري است.

1. مراد از زمان حكومت امام زمان (عج) ‌، مدتي است كه ايشان رهبريِ حكومتِ سراسريِ عدل را عهده‌دار مي‌باشد. پس ابتداي ظهور تا استقرار حكومت جهاني خارج از اين زمان است.

2. مدّت بقاء نظام مهدوي و حكومتي كه امام مهدي (عج) مي‌گسترانند و پايه‌گذاري مي‌كنند، مدّتِ پس از وفات امام مهدي (عج) را نيز شامل مي‌شود. به بيان ديگر، گاهي چنين پرسيده مي‌شود كه «آيا حكومتِ مهدوي پس از وفات ايشان تا قيامت باقي مي‌ماند يا با وفات ايشان قيامت برپا مي‌شود؟» و «اگر جهان پس از وفات ايشان باقي است ، آيا آن حكومت تا قيامت باقي مي‌ماند يا حكومت منحرف و ظالم جايگزين آن مي‌شود؟»

پرسشِ فوق ، در خصوص مقدمه اول است. بايد دانست بي‌شك امام مهدي (عج) به قدري در رأس حكومت باقي مي‌مانند كه حكومت سراسري، شايان بقا و ادامه باشد تا هدف خلقت خدا و آرزوي بزرگ بشر محقق شود. اين قابليت بقا قاعدتا شامل رشد و تكامل انسانها ، تأسيس نهادهاي مختلف حكومتي مانند قضايي، قانوني، تربيتي، اجتماعي و اقتصادي مي‌‌باشد.

پس عدالتِ فراگير مفهومي است كه نياز به تلاشها و تمهيد مقدمات فراواني دارد كه حضرت مهدي (عج) در زمان استقرار حكومت به آنها خواهند پرداخت. اين مسائل را از كلياتِ آيه‌هاي قرآني و قواعد عامه شريعت مي‌توان دريافت.

امّا در خصوص اينكه مقدارِ آن به لحاظ تحديد به زمانِ معيني چه مقدار است، بايد به روايتها و نصوص ديني مراجعه كرد. روايتها در اين باره زيادند و گاهي مؤلفان و مهدي‌پژوهان را به حيرت واداشته است. همان گونه كه مورد دقت و پرسشِ پرسشگر محترم نيز واقع شده است. بطور كلي روايتهاي مذكور را در يك تقسيم‌بندي مي‌توان به دو دسته تقسيم نمود:

 دسته اول روايتهايي كه دلالت بر بقاي امام مهدي (عج) در حكومت، در زمان ده سال يا كمتر دارند. دسته دوم: روايتهايي دلالت بر بقاي امام عصر(عج) بر حكومت، در زمان بيش از ده سال دارند.

روايت‌هاي دسته اول و دوم در مصادر عامه و خاصه آمده است؛(1) ولي روايات‌ دسته اول، در مقايسه با دسته دوم از فراواني بيشتري برخوردار است.

از ميان اين دو دسته، دسته اول برتري دارد. به چند دليل. دليل اول: اخبار دسته دوم كه عامه نقل كرده‌اند، از غير معصومان ذكر شده است. مثلاً سيوطي در كتاب الحاوي‌للفتاوي(2) روايات 40 سال، 30 سال و 14 سال را نقل كرده كه راويان آنها افرادي مانند زهري و دينار بن دينار هستند كه قابل اثبات تاريخي نيست.

دليل دوم: برخي روايات دسته دوم، مدت طولاني و بي‌حدّي را بيان مي‌كند(3) كه حمل بر مدت بقاء دولت امام مهدي(عج) پس از وفات ايشان مي‌شود نه مدت حكومت شخصِ ايشان.

دليل سوم: روايت‌هاي دسته اول شهرت دارند.

پس به طور كلي روايت‌هاي دسته اول، يعني مدت حكومت كمتر از 10 سال پذيرفته مي‌شود. دربارة تغييرات زماني دوران ظهور حضرت (عج)، در برخي روايت‌ها اشاره‌هايي شده است كه از آنها برداشت مي‌شود كه مدت زمان در آن دوره با توجه به بوجود آمدن تغييراتي در شرايط زمين و حركت آن، طولاني‌تر خواهد شد.

 يعني ظرف حوادثي كه در آن دوره رخ مي‌دهد به گونه‌اي است كه اگر در ظرف حوادث شرايط عادي دنيا (پيش از ظهور) اتفاق افتد، مقدار حركت و زمان آن طولاني‌تر خواهد بود. ابوبصير از امام باقر (ع) در روايت طولاني چنين نقل مي‌كند:

«هنگامي كه قائم به پا خيزد به كوفه برود و... پس مدت هفت سال بر آن اقامت مي‌كند، 7 سالي كه هر سال آن برابر با 10 سال از سالهاي شماست. سپس خدا هر چه بخواهد انجام مي‌دهد». (4) همچنين عبدالكريم خثعمي مي‌گويد از امام باقر (ع) درباره مدت حكومت قائم (ع) پرسيدم. فرمود: «او 7 سال حكومت مي‌كند، روزها وشبها طولاني مي‌شود تا آنجا كه يك سال از سالهاي او به مقدار 10 سال از سالهاي شما مي‌گردد. پس سالهاي حكومتش 70 سال از سالهايي است كه شما مي‌شماريد».(5)

از آيات و روايات فراواني بدست مي‌آيد كه كسي جز خداوند متعال به زمان قيامت آگاه نيست، آيه (187) سوره اعراف مي‌فرمايد: «درباره قيامت از تو سؤال مي‌كنند، كي فرا مي‌رسد؟ بگو: علمش فقط نزد پروردگار من است؛ و هيچ كس جز او نمي‌تواند وقت آن را آشكار سازد؛ (اما قيام قيامت حتي) در آسمانها و زمين، سنگين است؛ و جز بطور ناگهاني، به سراغ شما نمي‌آيد.

 باز از تو سؤال مي‌كنند، چنان كه گويي تو از زمان وقوع آن با خبري؛ بگو: علمش تنها نزد خداست؛ ولي بيشتر مردم نمي‌دانند». آيه 34 سوره لقمان و آيه 63 سوره احزاب و برخي از آيات ديگر نيز بر همين حقيقت دلالت دارند. پس نمي‌توان زمان دقيق قيامت و پايان جهان مادي را تعيين نمود. از سوي ديگر برخي از روايات به توضيح و تشريح حوادث پس از شهادت امام زمان(عج) پرداخته‌اند. مهمترين اين روايات، احاديث مربوط به رجعت است.

اين روايات چنان متنوع و فراوان مي‌باشند كه اعتقاد به رجعت را از باورهاي مسلّم و شناخته شده شيعه قرار داده‌اند. هر چند اين دسته از اخبار داراي اختلاف و تفاوت مي‌باشند ولي اجمالاً يكي از نكاتي كه از مجموعه عظيم روايات رجعت قابل استنباط مي‌باشد اينست كه بعد از شهادت امام عصر(عج)، ديگر امامان معصوم عليهم‌السلام به زندگي و حيات مادي باز مي‌گردند، و مسئوليت امامت و حاكميت الهي خود را ادامه خواهند داد.(6)

 برخي از روايات نيز گوياي اين نكته است كه پس از حضرت مهدي(عج)، سلسله‌اي از فرزندان او حاكميت الهي را بر عهده خواهند گرفت، امام صادق عليه‌السلام مي‌فرمايد: «بعد از حضرت قائم عليه السلام، دوازده مهدي از نسل امام حسين عليه‌السلام ظهور خواهند نمود».(7)

دسته اخيراز روايات هيچ تعارضي با اخبار رجعت ندارند، زيرا بعيد نيست ظهور دوازده مهدي از فرزندان امام حسين عليه‌السلام در طول رجعت امامان معصوم عليهم‌السلام و پس از آن باشد. پس ظاهراً جهان مادي پس از شهادت حضرت مهدي(عج) به حيات خود تحت سيطره حكومت عدالت گستر الهي كه بر جاي مانده از انقلاب جهان امام عصر(عج) مي‌باشد، ادامه خواهند داد، و هنگامه قيامت نيز بر كسي آشكار نمي‌باشد.

از اين رو امام مهدي(عج) مؤسس حكومت عدل جهاني خواهند بود و اين حكومت پس از ايشان ادامه دارد و جهان پس از امام مهدي(عج) پايان نمي‌پذيرد.

------------------------
پي‌نوشت‌ها:
پي‌نوشتها:
1. روايات دسته اول از مصادر عام: مانند اين روايت كه ام‌سلمه از رسول اكرم (ص) نقل مي‌كند: « پس در حكومت 7 سال باقي مي‌ماند»، ... ابوداود مي‌گويد: برخي از راويان از هشام اين زمان را 9 سال ذكر مي كنند.

(حافظ ابي داود سليمان بن اشعث بن اسحاق الازدي الجستاني, سنن ابي داود، مصر، طبعة الاولي، 1371 ق، ج 2، ص 423).

روايات دسته اول از مصادر خاصّه: مانند اين روايت كه عبدالكريم خثعمي مي‌گويد از امام صادق (ع) پرسيدم قائم چه مقدار حكومت مي‌كند؟ فرمود: «7 سال از ساليانِ شما». (شيخ طوسي، الغيبة، نجف، طبعة الثانية، 1385 ق، ص 520).

روايتهاي دسته دوم از مصادر عامه: مانند اين روايت كه حذيفة بن يمان از رسول الله (ص) نقل كرد: «مهدي مردي از فرزندان من است.... 20 سال حكومت مي‌كند».

(حافظ سليمان بن ابراهيم قندوزي حنفي، ينابيع المودّة، نجف، طبعة السابعة، حيدريه، 1384 ق، ص 520).

روايتهاي دسته دوم از مصادر خاصه: مانند اين روايت از جابر جعفر كه از امام باقر (ع) مي‌پرسد: قائم چه مقدار در عالمش حكومت مي‌كند؟ فرمود: «90 سال».

(شيخ طوسي، الغيبة، ص 286).

2. شيخ جلال الدين محمد سيوطي، الحاوي للفتاوي، (تحقيق و تعليقه محمد محي‌الدين عبدالمجيد)، مصر، طبعة الثالثة، السعادة، 1959 م، ص 155 به بعد.

3. مانند اين روايت از عبدالسلام بن صالح هروي از امام رضا (ع) از پدرانش از اميرمؤمنان (ع) از رسول خدا (ص) كه مي‌فرمايد: «حكومتش دوام خواهد داشت تا روز و شب دوام دارد تا روز قيامت». (سيد محمد صدر، تاريخ ما بعد الظهور، بيروت، لبنان، دارالتعارف للمطبوعات 1412، ص 436، به نقل از شيخ صدوق، كمال‌الدين و تمام النعمة).

4. شيخ مفيد، الارشاد في معرفة حجج الله علي العباد، ترجمه حاج سيد هاشم رسولي محلاتي، انتشارات علميه اسلاميه، تهران،‌ ج2، ص 359، ح 8.
5. علامه محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، بيروت، مؤسسة الوفاء، ج 52، ص 337، ح 77.
6. مجلسي، محمدباقر، بحارالانوار، اسلاميه، تهران، ج 53، باب رجعت، ص 39 تا 144، مرحوم مجلسي در اين باب حدود 162 روايت نقل كرده است.
7. همان، ص 148.