پرسش و پاسخ مهدوی

بر خلاف بسياري از خاورشناسان كه در شناخت اسلام و فرهنگ اسلامي، نگاهي همه جانبه و عميق ندارند و به هر يك از مؤلفه‌هاي دين به صورت تفكيكي و تحليلي نگريسته و از عناصر دين تحليل ارگانيك و ساختاري ارائه نمي‌دهند، كربن از جمله محققيني است كه وقتي به اسلام مي‌نگرد، به جهت روش پديدارشناسانه، به دنبال شناخت اصلي‌ترين و محوري‌ترين عناصر آن مي باشد و به صورت ميداني و شبكه‌اي به تحليل اين عناصر محوري مي‌پردازد. از اين رو يكي از مؤلفه‌هاي بنيادين كه براي او جلب توجه مي‌كند، مسأله مهدويت است. وي آن را از محوري‌ترين عناصر اعتقادي عرفان و حكمت شيعي تلقي مي‌كند. از ديدگاه كربن، مهدويت به معناي تفسير باطن دين و ظهور امام، احياي دوباره حيات انسان‌ها مي‌باشد. وي مي‌گويد:
«ظهور امام، عين تجديد حيات آنان است و معناي عميق انديشه شيعي غيبت و ظهور امام نيز جز اين نيست.» (1)
وي معتقد است كه امام حاضر است، اما مردم خود را از ديدار او محروم نموده و در پس حجاب قرار گرفته و توانايي معرفت را از دست داده، از اين رو مي‌گويد:
«افراد با ناتوان ساختن خود براي رؤيت امام، او را نسبت به خود، در پس حجاب قرار داده اند. زيرا آنان اعضاي «درّاكه تجلّي الهي» و اين «معرفت قلبي» را كه در معرفت ‌شناسي امامان تعريف شده بود، از دست داده يا فلج كرده‌اند.» (2)
كربن ظهور امام عصر ع را منوط به كسب معرفت امام مي‌داند و معتقد است چون ظهور امام، باطن همه تعاليم وحياني در اديان را آشكار خواهد كرد كه اين همان پيروزي تأويل خواهد بود، از اين رو تا زماني كه معناي باطني توحيد درك نشود، (3) اين امر متحقق نخواهد شد.
«... تا زماني كه انسان توان شناخت امام را نداشته باشد، سخن گفتن از ظهور او بي معناست. ظهور امام، واقعه‌اي نيست كه ناگهان روزي اتفاق افتد، بلكه امري است كه هر روز در وجدان مؤمنان شيعي، حاصل مي شود.... ظهور آينده امام، مستلزم استحاله قلب انسان‌هاست و اين ظهور تدريجي به ايمان پيروان و نفس وجود آنان بستگي دارد. اخلاق جوانمردي از همين جا ناشي مي‌شود و اين انديشه همه خلقيات شيعي را در خود دارد.» (4)
كربن در آثار خود به نقش محوري و كليدي مهدويت و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف اشاره‌هاي فراواني دارد كه ما در اين جا به پاره اي از آن موارد كه در انديشه‌هاي او وجود داشته است، اشاره مي‌كنيم.