پاسخ به:آموزش نهجالبلاغه
شنبه 23 بهمن 1389 9:07 AM
آموزش نهجالبلاغه (5)
مجله پيام انقلاب - شماره 5
آموزش نهجالبلاغه (5)
محمدمهدي عليقلي
آشنايي با حكمتهاي
نهجالبلاغه
حكمتهاي نهجالبلاغه، سخنان امير بيان و خورشيد حكمت و هدايت و پيشواي عدالت، اميرمؤمنان، علي(ع) از درخشندگي و بلاغت و جلوة خاصي برخوردار است و بسياري از بزرگان دانش و ادب، در طول چهارده قرن، از چشمة زلال 'حكمتهاي نهجالبلاغه' سيراب شدهاند و به انتقال آن جرعههاي جان بخش به كام تشنگان معارف پرداختهاند.
حكمتهاي نهجالبلاغه چنان عميق، زيبا و كاربردي و فصيح است كه چشم دل را مبهوت ميكند. اميرالمؤمنين به تناسب مخاطبان و دردها و نيازها، راه حل و درمان ارائه فرموده است.
از اين رو حكمتهاي حضرتش دلنشين و روح پرور و ماية عبرت و سرمشق زندگي است.
تعريف حكمت:
حكمت يعني رسيدن به حق از طريق علم و آگاهي و تعليم آگاهي و مبارزه با جهل.
تعداد حكمتها
در بخش سوم نهجالبلاغه 480 جمله كوتاه و بلند حكمتآميز وجود دارد كه از آنها به كلمات قصار و حكمتها تعبير ميشود. اين بخش با كلماتي اندك، ولي مضاميني بسيار بلند، زيبايي خاصي به نهجالبلاغه داده است.
اين بخش با عنوان '(قصار الحكم) و (باب المختار من حكم اميرالمؤمنين(ع') آمده است.
حكمتهاي شگفت آور
در ميان كلمات كوتاه بين شمارههاي 260 و 261 فصلي مشاهده ميشود كه در آن 9 كلمة كوتاه و حكيمانه قرار دارد كه سيدرضي(ره) از آنها به كلام غريب و دشوار تعبير كرده كه به تفسير و توضيح نياز د ارند. اين سيد بزرگوار(ره) خود دربارة آنها توضيح داده است. در مجموع با توجه به اين 9كلمه، مجموعه كلمات قصار در نهجالبلاغه 489 كلمه ميشود.
طولانيترين و كوتاهترين كلمات قصار
از 480 كلمات قصار در نهجالبلاغه، طولانيترين آنها حكمت شماره 147 (در 27سطر)، حكمت شماره 31 (در 26 سطر)، حكمت شماره 150 (در 22سطر)، حكمت شماره 131 (در 17سطر)، حكمت شماره 289 (در 12سطر) و حكمت شماره 367 (در 11سطر) است.
كوتاهترين آنها حكمتهاي شماره 187، 418 و 434 (هركدام دو كلمه) هستند.
محتواي حكمتها
حكمتهاي نهجالبلاغه اكثراً اخلاقي است و حضرت علي(ع) درباره خودسازي، انسانسازي و... سخن گفتهاند.
بخش خطبهها بيشتر پيرامون معارف اسلامي و عرفان و در بخش نامهها مديريت دولت اسلامي مطرح است. اما در بخش سوم اصول خودسازي و انسان سازي در حكمتهاي كوتاه مطرح شده است.
موضوع حكمتها
در بخش سوم نهجالبلاغه بيش از صد موضوع مطرح شده كه ما در اينجا جهت اطلاع فقط به ده موضوع آن با ذكر شماره حكمتها اشاره ميكنيم.
1 - علمي (شمارههاي 400-206-128 و...).
2 - روانشناسي (شمارههاي -91 -118 -143 -167 175).
3 - جامعهشناسي (شمارههاي -102 -114 -369 468).
4 - تحليل سياسي (شمارههاي 183 - -194 -209 -263 -317 396).
5 - بهداشتي (شمارههاي 128 - 397).
6 - نظامي (شمارههاي -11 -52 -233 -307 318).
7 - روابط اجتماعي (شمارههاي -1 -33 -34 -35 50).
8 - ارزش علم (شمارههاي 338 - 366)
9 - مردمشناسي (شمارههاي -120 -123 -172 -295 -199 -269 -350 372)
10 - شناخت اهلبيت(ع) (شمارههاي -109 -111 112).
جمع آوري حكمتها
هدف سيد رضي(ره) جمع آوري همه حكمتهاي آن حضرت نبوده، بلكه تنها تعدادي از حكمتها را جمع آوري كرده است. سخنان و كلمات حكيمانه امام علي(ع) بيش از 489 كلمهاي است كه در نهجالبلاغه گردآوري شده. علامه آمِدي(1) يازده هزار و پنجاه كلمه حكمتآميز امام علي(ع) را در كتاب 'غررالحكم' جمع آوري نموده است. اگر تمام حكمتهاي حضرت جمعآوري شود حدود 20هزار كلام حكمتآميز خواهد شد.
حكمتهاي نهج البلاغه از نگاه يك دانشمند مسيحي
استاد 'امين نخله' دانشمند مسيحي در جواب شخصي كه از او درخواست كرده بود كه صد كلمه از حكمتهاي نهجالبلاغه را براي او انتخاب كند ميگويد:
'به خدا قسم نميدانم كه چگونه از ميان صدها كلمة گهربار صد كلمة آن را انتخاب كنم. من از انتخاب يك كلمه آن هم عاجزم. زيرا اين كار درست به اين ميماند كه دانة ياقوتي را از كنار دانههاي ديگر بردارم. به هرحال اين كار را كردم، در حالي كه دستم ياقوتهاي درخشنده را زير و رو ميكرد و چشمانم از پرتو نور آنها خيره ميشد. نميتواني باور كني كه به علت تحير و سرگرداني كه در انتخاب هريك از اين كلمهها داشتم، با چه مشكلي هر كلمهاي را از اين معدن بلاغت بيرون آوردم. اين صد كلمه را بگير و متوجه باش كه آنها پرتوهايي از نور بلاغت و جلوههايي از انوار فصاحت هستند.'
تفاوت موعظه و حكمت
تفاوت موعظه و حكمت در اين است كه حكمت تعليم است و موعظه تذكار.
حكمت براي آگاهي است و موعظه براي بيداري.
حكمت مبارزه با جهل است و موعظه مبارزه با غفلت.
سر و كار حكمت با عقل و فكر است و سر و كار موعظه با دل و عاطفه.
حكمت ياد ميدهد و موعظه يادآوري ميكند.
حكمت بر موجودي ذهني ميافزايد و موعظه ذهن را براي بهرهبرداري از موجودي خودآماده ميكند.
حكمت چراغ است و موعظه بازكردن چشم است براي ديدن.
حكمت براي انديشيدن است و موعظه براي به خود آمدن و در يك جمله؛ حكمت زبان عقل است و موعظه پيام روح.
زيباترين حكمتها
يكي از ويژگيهاي حكمتهاي نهجالبلاغه، فصاحت، بلاغت و بيان شيوا و پرمحتوا و عميق آن است كه به راستي همچون يك گنجينه بيمانند، ماندگار و بسيار زيبا در فرهنگ علوي ميدرخشد.
شيوه بيان حكمتهاي علوي پس از قرآن، عاليترين نمونه بلاغت و شيوايي است. تو گويي جبرئيل امين كلمه كلمة آن را بر زبان علي(ع) جاري ساخته است.
در اينجا چند سخن كوتاه به عنوان قطرهاي از اقيانوس حكمتهاي علوي ميآوريم.
'بامردم چنان معاشرت كنيد كه اگر بميريد بر مرگ شما اشك ريزند و اگر زنده بمانيد به شما عشق ورزند.' (حكمت 10)
'عاجزترين مردم كسي است كه از به دست آوردن دوست عاجز بماند و از او عاجزتر كسي است كه دوستان به دست آورده را از دست بدهد.'(حكمت 12)
'از [خدا] بترس! از [خدا] بترس! به خدا سوگند آنقدر پردهپوشي كرده كه گويي آمرزيده است.' (حكمت 30)
'سخاوتمند باش، ولي اسراف كننده مباش. در زندگي حسابگر باش، ولي سخت گير مباش.'(حكمت 33)
'كارهاي مستحب اگر به واجبات زيان رساند موجب قرب خدا نميشود.'(حكمت 39)
'زبان عاقل در پشت قلب او قرار دارد و قلب احمق پشت زبان اوست.'(حكمت 40)
'خوشا به حال كسي كه به ياد معاد باشد و براي روز حساب عمل كند. به مقدار كفايت قناعت نمايد و از خدا راضي باشد.'(حكمت 44)
'كار بدي كه تو را ناراحت و [پشيمان] ميسازد نزد خدا بهتر از كار نيكي است كه تو را مغرور ميكند.'(حكمت 46)
'ارزش هركس به اندازة همت اوست و صداقت هركس به اندازه شخصيت اوست.'(حكمت 47)
'گفتار حكمتآميز گمشدة مومن است. پس حكمت را بگير، هرچند از اهل نفاق باشد.'(حكمت 80)
منابع:
1 - نهجالبلاغه صبحي صالح.
2 - دانستنيهاي نهجالبلاغه، مصطفي اسرار.
3 - سيماي نهجالبلاغه. محمدمهدي عليقلي.
4 - سيري در نهجالبلاغه، شهيد مرتضي مطهري.
پاورقي:
1- علامه آمِدي در سال 588 هجري وفات نموده يعني 183سال بعد از تاليف نهجالبلاغه.
