لطایف زیبای تاریخی

مشاعره بوعلی با ابو سعید نیشابوری
ابوسعید ابوالخیر نیشابوری، از مشهورترین و باحال‌ترین عرفاست. رباعی های نغز دارد. از وی پرسیدند: تصوف چیست؟ گفت: «تصوف آن است كه آنچه در سر داری بنهی و آنچه در دست داری بدهی و از آنچه بر تو آید بجهی». با ابو علی سینا ملاقات داشته است.
روزی بوعلی در مجلس وعظ ابوسعید شركت كرد. ابوسعید درباره ضرورت عمل و آثار طاعت و معصیت سخن می‌گفت. بوعلی این رباعی را به عنوان اینكه ما تكیه بر رحمت حق داریم نه بر عمل خویشتن، انشا كرد:
ماییم به عفو تو تولّا كرده وز طاعت و معصیت تبرّا كرده
آنجا كه عنایت تو باشد، باشد ناكرده چو كرده، كرده چون ناكرده
ابو‌سعید فی ‌الفور گفت:
ای نیك نكرده و بدیها كرده وانگه به خلاص خود تمنا كرده
بر عفو مكن تكیه كه هرگز نبود نا‌كرده چو كرده، كرده چون نا‌كرده