پاسخ به:مطالب علمی مختلف
جمعه 22 بهمن 1389 9:20 PM
یخچالها تودههای بزرگی از
یخو
برفمیباشند که در مناطقی که آب و هوا سرد و یخبندان است تشکیل میشوند. در این نوع مناطق ریزش برف بیش از مقدار ذوب و تبخیر آن میباشد. البته وجود سرما در یک منطقه برای تشکیل یخچال کافی نیست. برای تشکیل یخچال علاوه بر وجود سرما حتما ریزش زیاد برف نیز لازم است. هرچه از
مناطق استواییبه
مناطق قطبینزدیکتر شویم به علت کم شدن درجه حرارت خورشید یخچالها در ارتفاع کمتری تشکیل میشوند.
در دورانهای گذشته مخصوصا در
دوره پلیستوسن یخچالهای طبیعیبخش وسیعی از قارهها را میپوشاندند. ولی از آن زمان تابحال این یخچالها پس روی کردهاند و اثر زیادی بر
توپوگرافی زمینگذاشتهاند. امروزه در حدود 10 درصد از سطح زمین (حدود 16 میلیون کیلومتر مربع) توسط یخچالها اشغال شدهاند.
 |
|
برف در اثر یخزدن قطرات آب در هوا بوجود میآید که بصورت بلورهای بسیار زیبا و به انواع اشکال هگزاگونال دیده میشود. برف تازه بسیار سبک بوده و وزن مخصوصی در حدود 0.1 دارد. این برف در دامنه کوههایی که دارای شیب هستند جمع شده و بعد از مدتی در اثر انباشته شدن و سنگین شدن تحت اثر وزن خود به نقاط پستتر حرکت کرده و موجب تشکیل بهمن میشوند.
در مناطقی که درجه حرارت متوسط سالیانه در حدود صفر درجه است اکثرا مقداری برف برروی زمین باقی میماند که هر ساله به مقدار آن اضافه میشود. وقتی ضخامت این توده زیاد باشد در اثر وزون خودش به طرف پایین شروع به حرکت کرده و در نتیجه
یخچالهای طبیعیرا تشکیل میدهد.
سرعت حرکت یخچالها متفاوت بوده و به عواملی چون شیب دره یخچالی ، ضخامت توده یخ ، صاف بوده دیوارهها و بستر دره و بالاخره به مقدار
آبموجود در یخ بستگی دارد. اندازه گیریهایی که درباره سرعت حرکت یخچالهای به عمل آمده است، نشان میدهد که یخچالها بطور متوسط بین 30 سانتیمتر تا 1 متر در روز تغییر مکان میدهند.
 |
|
برفهای یخچالها در اثر وزن خود به تدریج متراکم شده و بعد از مدتی به یخ تبدیل میگردد. سپس این یخچالها به آهستگی به طرف دره و ناحیهای که ذوب میگردند حرکت میکنند. قدرت حمل یخچالها بسیار بالا بوده و میتوانند قطعات سنگهای بسیار بزرگی را همراه با قطعات سنگها کف و دو طرف بستر خود را حمل نمایند. حمل این قطعات توسط یخچالها باعث ساییدگی کف و بستر
رودخانههامیشوند. به همین خاطر بستر یخچال و قطعات سنگهای همراه یخچال اغلب صاف و یا در سطح خطوطی را نشان میدهند.
تمام مواد تخریبی که بوسیله یخچالها حمل میشوند
مورن(Moraine) نامیده میشوند که برحسب موقعیت و محل آن در یخچالها به نام مورنهای کناری (آنهایی که در کنارههای یخچال جمع گشتهاند) مورنهای میانی (معمولا از برخورد دو مورن کناری تشکیل میشوند) و مورنهای پیشانی (در اثر ذوب شدن یخچال در پیشانی یخچال جمع میگردند) نامیده میشوند.
تقسیمبندی دیگری که برای مورنها انجام دادهاند برحسب این است که این مواد در روی یخچال ، در میان یخچال و یا در زیر یخچال میباشند آنها را به ترتیب مورنهای روی یخچالی ، درون یخچالی و زیریخچالی نامگذاری میکنند. مورنها تا پیشنای تا زمانی که یخچال ذوب میشود حمل میشوند.
در اثر ذوب یخچال مواد حمل شده که شامل قطعات ریز و دشت میباشد، رسوب مینمایند که این نوع رسوبات را Glacial drift مینامند. رسوبات یخچالی را به دو دسته
رسوباتدر هم یا تیل و رسوبات لایهلایه تقسیم مینمایند.
 |
|
به رسوبات غیر منظم و طبقهبندی نشده یخچالی اطلاق میشود. مواد تشکیل دهنده این رسوبات از نظر ابعاد و قطعات و دانهها تفاوت خیلی زیادی دارند و هیچگونه نظمی در آنها دیده نمیشود و کاملا فاقد جورشدگی میباشند. اندازه دانهها در این رسوبات از قطعه سنگهای بسیار بزرگ تا رس تغییر میکند.
تیلها بیشتر شامل تختهسنگهای بسیار بزرگ و کوچک ، قلوه سنگ ، شن ، ماسه ، همراه با ذرات ریزتر از قبیل رس هستند. قطعات درشتتر در تیلها در اثر فرسایش یخچالی دارای سطحی صاف و صیقلی شده و گاهی نیز مخطط میباشند. موقعی که تیل سخت گردد و به سنگ تبدیل شود،
تیلیتنامیده میشوند.
آب حاصل از ذوب یخچالها بصورت جوی و
رودخانهجریان مییابد که دارای مقادیری ذرات ریز از قبیل رس و دانههای ریز ماسه میباشد. این مواد در محلی دورتر از یخچال و در محیط آرام رسوب میکنند. این رسوبات دارای
لایهبندیبوده و دانههای آنها نیز از یکدیگر تفکیک شدهاند.
قدرت حمل مواد بوسیله یخچالها بسیار زیاد میباشد و میتوانند قطعات بسیار بزرگ را تا مسافتهای طولانی حمل نمایند. در نتیجه موقعی که یخچال به حرکت در میآید سنگهای کف و بستر و دیوارههای یخچال را با خود حمل کرده و همچنین باعث ساییدگی ، خراش و صیقلی شدن آنها میشود. این عمل فرسایش بوسیله یخچالها را Earation مینامند. از پدیدههایی که در اثر فرسایش یخچالی بوجود میآید درههای یخچالی هستند. این درهها معمولا دارای شکل U میباشند. در واقع درههایی که مدت زمان زیادی توسط یخچالها اشغال شدهاند در اثر فرسایش به صورت U در میآیند.
یکی دیگر از فرمهایی که در اثر فرسایش یخچالی بوجود میآید. درههای معلق است. وقتی یخچال دره بزرگی را اشغال میکند که شامل دره اصلی و درههای فرعی است از آنجایی که دره اصلی دارای یخ بیشتری است در نتیجه کف بستر خود را سریعتر حفر خواهد کرد و کف دره فرعی در بالای دره اصلی قرار خواهد گرفت. این اختلاف سطح که بین دره اصلی و دره فرعی بوجود میآید باعث تشکیل درههای فرعی میشود. یخچالها باعث تخریب قله کوهها میشوند و آنها را نوک تیز و هرمی شکل میکند. این نوع فرسایش در کوههای آلپ بسیار زیاد دیده میشود.
