اربعين از رازهاي هستي
خصوصيت عدد چهل و اسرار نهفته در آن براى ما روشن نيست.البته چه بسا، با توجه به ويژگىهاى انسان، «چهل بار» تكرار يك رفتار پسنديده موجب ملكه معنوى و تعميق آن رفتار و قابليت نزول فيض خاص خداوند مىشود.
اربعين در فرهنگ عاشورا
در فرهنگ عاشورا، اربعين به چهلمين شب شهادت حسين بن علي(ع) گفته ميشود که مصادف با روزبيستم ماه صفر است. از سنتهاي مردمي گرامي داشت چهلم مردگان است، که به ياد عزيز فوت شده خويش، خيرات و صدقات ميدهند و مجلس ياد بود بر پا ميکنند، در روز بيستم صفر نيز، شيعيان، مراسم سوگواري عظيمی را در کشورها و شهرهاي مختلف به ياد عاشوراي حسيني بر پا ميکنندعاشقان و پيروان آن امام، در سحال اسرار اربعين به ذکر پرداخته و باران اشکبار چشم خويش را بامظلوميت حسين و يارانش پيوند مي زنند. اين راه، راه تداوم عشق است و بي گمان هيچگاه بي رهرونخواهد بود.
نخستين اربعين
در نخستين اربعين شهادت امام حسين (ع)، جابر بن عبدالله انصاري و عطيه عوفي موفق به زيارت تربت و قبر سيد الشهدا شدند. بنا به برخي نقلها، در همان اربعين، کاروان اسراي اهل بيت (ع) دربازگشت از شام و سر راه مدينه، از کربلا گذشتند و با جابر ديدار کردند. البته برخي از مورخان نيز آن را نفي کرده و نپذيرفته اند، از جمله مرحوم محدث قمي در «منتهي الامال» دلايلي ذکر ميکند که ديدار اهل بيت از کربلا در اربعين اول نبوده است. به هر حال، تکريم اين روز و احياي خاطره غمبار عاشورا، رمز تداوم شعور عاشورايي در زمانهاي بعد بوده است.
اربعين و عرفان
در فرهنگ اسلامى هم عدد چهل (اربعين) جايگاه ويژه اى دارد. چله نشينى براى رفع حاجات, حفظ كردن چهل حديث, اخلاص چهل صباح, كمال عقل در چهل سالگى, دعا براى چهل مؤمن, چهل شب چهارشنبه… از اين نمونه هاست.
آمده است که چون حضرت موسي (ع) را قابل استماع کلام بي واسطه خداوند ميکردند چهل روز به خلوت فرستادند و خداوند فرمود: «… و اذا واعدنا موسي اربعين ليله »
و پيامبر حکيم (ص) فرمود:
« من اخلص لله اربعين يوماً فجر الله ينابيع الحكمة من قلبه على لسانه »
هر كس چهل روز فقط براى خداوند تعالى اخلاص چشمه های خداوند ورزد حكمت را از قلبش برزبانش جارى مىسازد.»
صاحب مرصاد العباد، عارف نامي نجم الدين شيرازي نيز گفته است:" و عدد اربعين را خاصيتي است در استکمال چيزها که اعداد ديگر را نيست. چنانکه در حديث صحيح آمده است:
ان خلق احدکم بجمع في بطن امه اربعين يوما ثم يکون علقه مثل ذلک.
و خواجه عليه السلام ظهور چشمه هاي حکمت از دل بر زبان را اختصاص اخلاص اربعين صباحا فرموده است، و حوالت کمال تخمير طينت آدم عليه السلام به اربعين صباحا کرد و از اين نوع بسياراست."
در گذر ساليان و قرنها، رنگ و بوي معتقدات انسان رخساره اي تازه مي يابد. اما گويي چشمي پنهان گواهي مي دهد که ابديتي ناب و هميشه تازه مي بايد دگرگون نشود. چيزي مي بايد بر جاي باشد تابتوان بدان تکيه زد و با چنگ زدن بدان، خود را به حقيقت نزديک ساخت. مي بايد شارعي ابدي،مرکوبهاي جان را تا مقصدي مطمئن برساند و اين جانهاي فرسوده و افسرده را به معبدي آکنده ازشور و سماع و ذکر و سجود هدايت کند. همة آنچه به امام حسين (ع) مربوط مي شود از اينگونه است.همچون رحيل مکرر کاروانها در گم راههاي بياباني، که هر يک به نشانه اي جدا شناخته مي شود،اما به يک سو مي خوانند و يک مقصد را دنبال مي کنند.
بعثت و هجرت و محرم و عاشورا و ... اربعين منزلگاههاي سفر عاشقانه در رکاب حق است هرکه در اين رکاب گام بر دارد، ضمانت رستگاري را يافته و هر که کمر بسته اين خواجه باشد،بي ترديد نقش آزادگي بر ميان بسته است. رمز اين معما اينچنين گشوده مي شود. مي بايد خالص و زلال به دنبال مريدي چون حسين(ع) رفت. سحرگه رهرويي در سرزميني همي گفت: اين معمابا قريني که اي صوفي شراب آنگه شود صاف که در شيشه بماند اربعيني، اربعين نشانه ايست براي تأمل و تأثر، نشانه اي براي دادخواهي و تظلم زيرا اگر خواهندگان خون حسين (ع) درمنزلي گرد هم نيايند و ميثاقهاي جهاد و فلاح را در منازلي همچون اربعين تازه نسازند، اين توفان فرو خواهد نشست، از ميان خواهد رفت و وزشي خشک و بيهوده بر جاي خواهد ماند.
اينکه چرا اربعين و در اين رمز، در اين نماد، در اين عدد، چه رازي نهفته است؟ بهتر آنکه چند وچون را کنار بگذاريم و در برابر علم خدا و نبي تسليم باشيم. اربعين از رازهاي هستي است چنانکه چون موسي (ع) را قابل استماع کلام بي واسطه خداوند چهل روز به خلوت فرستادند و خداوندفرمود: و اذ و اعدنا موسي اربعين ليله و پيامبر حکيم فرمود: من اخلص لله اربعين صباحا ظهرت ينابيع الحکمه من قبله علي لسانه. در تقدير رموز اربعين همين بس. صاحب مرصاد العباد، عارف نامي نجم الدين رازي نيز گفته است: و عدد اربعين را خاصيتي است در استکمال چيزها که اعداد ديگر را نيست. چنانکه در حديث صحيح آمده است: ان خلق احدکم يجمع في بطن امه اربعين يوما ثميکون علقه مثل ذلک و خواجه عليه السلام، ظهور چشمه هاي حکمت از دل بر زبان اختصاص اخلاص اربعين صباحا فرموده است: و حوالت کمال تخمير طينت آدم عليه السلام به اربعين صباحاکرد و از اين نوع بسيارند.
نخستين سوگواران حسين (ع) در اربعين سالار شهيدان، به يادش گريستند. آنان در اين ميعادگاه به تاْمل در افق رسالت ، و حقيقتي که از جوشش خون حسين (ع) باز تافته بود پرداختند. از آن پس، عاشقان و پيروان آن امام، در سحاب اسرار اربعين به ذکر پرداختند و بار آن اشکبار سرنوشت خويش را به مظلوميت حسين (ع) و يارانش پيوند زدند. اين راه، راه تداوم عشق است و بي گمان هيچگاه بي رهرو نخواهد ماند.
