«دين» در معاني متعددي استعمال ميشود مانند«جزاء» ، «پاداش» و « طاعت» ، چنانكه بر مجموع تعاليم اعتقادي و اخلاقي و عملي كه از سوي خدا به وسيلة پيغمبر به مردم ابلاغ ميشود، « دين» ميگويند بلكه گاه بر مطلق اينگونه تعاليم اگر چه از جانب خدا نباشد دين اطلاق ميشود.
در قرآن مجيد«دين» در اين معاني آمده است، مثلاً به معني «پاداش» و «جزاء» چنانکه در سورة فاتحة الكتاب ميفرمايد:« مالِكِ يَوْمِ الدّين»، مالك روز جزاء و در آيه پنجم سوره البينه در معني طاعت استعمال شده است :
«وَ ما اُمِرُوا اِلّا لِيَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدّينَ» بيّنه/5
[امر نشده اند مگر اينكه خدا را عبادت كنند در حالي كه طاعت را براي او خالص كنند.]
و همچنين آيه:
«وَمَنْ أَحْسَنُ ديناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ ِللهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ» نسا/125
[طاعت چه كسي بهتر است از كسي كه روي خود را براي خدا تسليم كند و او نيكوكار باشد.]
كه بعضي از مفسرين فرمودهاند: مقصود از دين، طاعت است.
و در معناي مجموع تعاليم اعتقادي و اخلاقي و عملي در مثل اين آيات آورده شده است.
«اِنَّ الدّينَ عِنْدَ اللهِ الإِسْلامُ» آل عمران/19
[همانا دين در نزد خدا اسلام است.]
«وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ» آل عمران/85
[هر كس كه غير از اسلام ديني را انتخاب كند از او پذيرفته نخواهد شد.]
بنابر اينكه از «اسلام» در اين دو آيه همان معني علمي و اصطلاحي كه اسم است براي ديني كه بر حضرت خاتم انبياء نازل شده است قصد شده باشد، چنانكه ظاهر آيه هم همين است.
و مثل آية:
«هُوَ الَّذي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدي وَ دينِ الْحَقِّ لِيُظْهَرَهُ عَلَي الدّينِ» توبه/33 و صف/9
[او كسي است كه پيامبرش را با هدايت و دين حق فرستاد تا بر تمام اديان غالب گرداند.]
و در هر دو معني اخير (يعني آنچه از جانب خدا نازل شده و مطلق برنامههاي اعتقادي و عملي اگر چه از جانب خدا نباشد) در اين آيه آمده است:
«لَكُمْ دينُكُمْ وَلِيَ دينِ» كافرون/6
[دين شما از آن شما و دين من از آن من.]
كه خطاب رسول خدا(ص) به كفار است.
و از آياتي كه در آن از «دين»، كل آنچه بر پيامبر نازل ميشود قصد شده است، اين آيه از سوره شوري است.
«شَرَعَ لَكُْمْ مِنَ الدّينِ ما وَصّي بِهِ نُوحاً وَالّذي آَوْحَيْنا اِلَيْكَ وَ ما وَصّّيْنا بِهِ اِبْراهيمَ وَ مُوسي وَ عيسي أَنْ أَقيمُوا الدّينَ وَ لا تَتَفَرَّقُوا فيهِ» شوري/13
[خدا شرع و آئيني كه براي شما مسلمين قرار داد حقايق و احكامي است كه نوح را هم به آن سفارش كرد و بر تو نيز همان را وحي كرديم و به ابراهيم و موسي و عيسي هم آن را سفارش نموديم كه دين خدا را بر پا داريد و هرگز تفرقه و اختلاف در دين نكنيد.]
