گزارش - عمليات بيت المقدس، عمليات بزرگ زمستاني
تلاشهای دلیرمردان دفاع مقدس در طول هشت سال جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و شرایطی که فرماندهان جنگ با آن روبرو بودند، همیشه پرسشی برای نسل جوان کشور بوده است.
پاسخ به پرسشهای جنگ به طور یقین جزو وظیفه ذاتی رسانههای همگانی است و ایرنا بهمناسبت هفته دفاع مقدس، بخشهایی از دوران جنگ تحمیلی عراق علیه ایران را واکاوی میکند.
عملیات بیتالمقدس دو به عنوان عملیات بزرگ زمستانی موضوع این گزارش است.
عملیات "نصر هشت" و تصرف ارتفاع "گردهرش" در غرب رودخانه "قلعه چولان"، "سرپل" و زمینه مناسبی را برای انجام عملیات بیتالمقدس دو فراهم ساخت.
ضمن اینکه باعملیات "نصر چهار" و تصرف "ماووت" نیز امکان اجرای عملیات در جناح چپ منطقه فراهم شد و موفقیت حاصل از سلسله عملیاتهای انجام شده در منطقه شمالغرب سبب شد تا شرایط لازم برای اجرای عملیاتی بزرگ در شمال "سلیمانیه" فراهم شود.
عملیات بیتالمقدس دو در شرایط جوی نامناسب انجام شد. به علاوه، وضعیت زمین، عقبه، انطباق روحیه فرماندهان ورزمندگان با محیط شمال غرب و مسایلی از این دست، از جمله مشکلات اجرای عملیات بود.
منطقه عملیاتی بیتالمقدس دو در شمال " سلیمانیه " بود و شامل منطقه عمومی "دشت هرمدان" و ارتفاعات "ویولان"، "گوجار"، "قمیش"، "دولبشک"، "الاغلو" و ارتفاع "آمدین" بود.
این عملیات به منظور پیشروی بهسمت جنوب و غرب منطقه عملیاتی و با هدف نزدیک شدن به شهر "سلیمانیه" و سد "دوکان" در منطقه "قلعه دیزه" در داخل خاک عراق طرح ریزی شد.
اهداف این عملیات درچند مرحله تحقق یافت. در مرحله نخست، باید ارتفاعات "ویولان"، "دشت هرمدان"، یالهای ابتدای ارتفاع "گوجار" و یالهای مقابل این ارتفاع که بر ارتفاع و تنگه "الاغلو" تسلط داشت و نیز ارتفاعات "الاغلو"، "قمیش" و "دولبشک" به همراه تنگه "دولبشک الاغلو" تصرف میشد.
در مرحله دوم، بنا به وضعیت موجود، نیروها بایستی به طرف ارتفاعات "موکبه" و "قیوان" پیشروی میکردند و سپس در مرحله سوم، عملیات به سمت سد "دوکان" ادامه مییافت.
البته، مراحل دوم و سوم عملیات، در صورتی انجام میشد که وضعیت دشمن و زمان بندی دستیابی به اهداف مرحله نخست، طبق برنامه تعیین شده پیش میرفت و خللی در آن ایجاد نمیشد.
وضع خاص جغرافیایی منطقه عملیات ووجود رودخانه "قلعه چولان" میان ارتفاع "آمدین" و ارتفاعات "دولبشک"، "الاغلو" و "قمیش"، عملا منطقه عملیات را به دو محور جداگانه تقسیم کرد، به همین دلیل، جهت آمادهسازی و انجام عملیات در منطقه، دو قرارگاه در نظر گرفته شد.
علاوه بر این، کثرت یگانهای عملکننده ایجاب کرد ، تا هدایت عملیات به طور جداگانه به عهده دو فرمانده و دو قرارگاه گذاشته شود. بنابراین، قرارگاههای "نجف" و "قدس" برای آمادهسازی و انجام عملیات بیتالمقدس دو انتخاب شدند.
قرارگاه"نجف" درمحور "قمیش" و قرارگاه "قدس" در محور "آمدین"، اقدامات خود را آغاز کردند.
در محور "آمدین"، قرارگاه قدس با استعداد ۴۷گردان و با یگانهای لشگر ۱۰سیدالشهدا با ۱۵گردان، ۲۷حضرت رسول(ص) با هشت گردان، ۳۱عاشورا با هشت گردان، ۳۲انصارالحسین با هفت گردان، ۵۲قدس با پنج گردان، ۵۷ حضرت ابوالفضل (ع) با چهار گردان و تیپ زرهی ۲۰رمضان با دو گروهان تانک خشایار شناسایی و آمادهسازی منطقه را آغاز کرد.
در محور "قمیش" نیز، قرارگاه "نجف" با استعداد ۵۷گردان و با ترکیبی از یگانهای لشکرهای پنج نصر با ۱۲گردان، شش پاسداران با شش گردان، ۲۱ امام رضا (ع) با ۱۰گردان، ۵۵شهدا با شش گردان و تیپهای ۱۲قایم (عج) با پنج گردان، ۱۸الغدیر با پنج گردان، ۳۵امام حسن (ع) با هشت گردان و ۴۸فتح با پنج گردان اقدامات شناسایی و آمادهسازی منطقه را آغاز کرد.
در مجموع، استعداد دو قرارگاه با حضور ۱۵یگان به ۱۰۴گردان رسید که با توجه به محورهای عملیات، ماموریت هر یک از قرارگاهها و یگانها تعیین شد.
همزمان با تعیین ماموریت یگانها و بررسی جزییات بیشتر طرح مانور، یگانها، کار شناسایی وضعیت دشمن در منطقه و آمادهسازی منطقه و نیروها آغاز شد.
اگر چه آمادهسازی منطقه و حضور نیروها در محورهای عملیات به دلیل شرایط سخت منطقه به آهستگی صورت گرفت و شرایط مطلوب فراهم نشد، اما با وجود مشکلات فراوان، یگانها در ۲۵دی ۱۳۶۶آماده انجام عملیات شدند.
تحرک نیروهای خودی در منطقه فاو و اجرای عملیات بزرگ سالانه در منطقه جنوب، سبب شد تا دشمن توجه ذهنی و تمرکز نیروهای خود را به منطقه جنوب معطوف کند.
وضعیت فصلی در منطقه شمال غرب نیز به گونهای بود که دشمن با توجه به سوابق عملیاتهای پیشین رزمندگان اسلام در این منطقه، امکان عملیات جدی و گسترده را پیشبینی نکرد.
در مجموع، این عوامل منجر به غافلگیری دشمن شد. حتی پس از اجرای مرحله نخست عملیات، دشمن همچنان از انتقال نیروی متناسب با این عملیات به منطقه امتناع کرد. فقط پس از آغاز مرحله دوم عملیات و با پیشروی به سمت اصلی تلاشهای ایران، دشمن در این منطقه حضور پیدا کرد و تدریجا به انتقال یگانهای جدید و یگانهای احتیاط سپاه یکم و سپاه دوم و همچنین دو تیپ ۶۶و ۶۸نیروی مخصوص از لشکر گارد، اقدام کرد.
نیروهای دشمن که از ابتدا تا انتهای عملیات به منطقه وارد شدند مجموعا ۸تیپ و ۴گردان بودند.
به رغم مشکلات بسیاری که برای اجرای عملیات در فصل سرما و یخبندان و در میان ارتفاعات صعبالعبور وجود داشت، تلاشهای وسیعی به منظور فراهمسازی مقدمات عملیات انجامگرفت.
همچنین علاوه بر اقدامات شناسایی و طرحریزی عملیات، فعالیتهای گستردهای برای باز نگاه داشتن جادهها در مقابل ریزش برف انجام شد.
علاوه به این برای تردد نیروهای لشکرهای ۱۰و ۳۱در محور "قمیش"، روی رودخانه "قلعهچولان" پلی نصب شد.
سرانجام پس از استقرار نیروها، عملیات بیتالمقدس دو در ساعت یک و پانزده دقیقه بامداد ۲۵دی ماه سال ۶۶با رمز "یا زهراسلامالله علیها" آغاز شد.
ابتدا یگانهای قرارگاه "نجف" و سپس نیروهای قرارگاه "قدس" در سه محور "ویولان"، "دشت هرمدان" و ارتفاع "قمیش" وارد عمل شدند. نتایج عملیات در شب نخست به شرح زیر بود:
لشکر ۳۲انصار در محور "ماووت" تحت امر قرارگاه "قدس" برای تصرف یالهای انتهایی "قشن" وارد عمل شد. اهمیت تصرف و پاکسازی و تامین این منطقه به دلیل فراهمسازی امکان عبور یگانهای بعدی به سمت ارتفاع "آمدین" بود. پیچیدگی و استحکامات موجود در منطقه سبب شد تا ادامه عملیات در این محور به شب بعد موکول شود.
لشکر ۳۱عاشورا روی ارتفاع "قمیش" وارد عمل شد و با استفاده از راهکار لشکر ۱۰سیدالشهداء(ع) پیشروی کرد، طوری که قبل از روشن شدن هوا، مواضع دشمن در این محور سقوط کرد.
لشکر شش پاسداران نیمی از ارتفاع "ویولان" را تصرف کرد. علت اصلی عدم تصرف کامل این ارتفاع، وجود برف زیاد و مشکل تردد نیروها بود.
لشکر پنج نصر، تیپ ۳۵امامحسن (ع) و تیپ ۱۸الغدیر "دشت هرمدان" را تا ساعت ۹صبح پاکسازی کردند.
ارتفاع "قمیش" در محور لشکر ۱۰به طور کامل تصرف شد و در سمت لشکر ۳۱ قله اصلی آن تصرف نشد و الحاق کامل ایجاد نشد.
مجموعا، در شب نخست، بهرغم مشکلاتی که در تردد نیروها در میان برف و کوهستان و در مسیرهای طولانی وجود داشت، بخش عمده اهداف مورد نظر تامین شد.
با روشن شدن هوا عملیات همچنان ادامه یافت. نیروهای دشمن که در محاصره قرار گرفته بودند، بعضا برای فرار به میان برفها میرفتند که جز مرگ یا اسارت سرانجام دیگری نداشت.
در مجموع، عکسالعمل جدی و قابل توجهی از دشمن مشاهده نشد و همین امر نشانه غافلگیری دشمن نیز بود.
در نتیجه تدبیر فرماندهی قرارگاه نجف برای ورود به تنگه "قمیش" و پشت سرگذاشتن مواضع دشمن، نیروهای تحت امر این قرارگاه با یک خیز نسبتا بلند وارد تنگه شدند و بدین ترتیب مواضع دشمن در پشت ارتفاع "قمیش" از سمت دهکده، متزلزل شد.
ضمن اینکه نیروهای لشکر "عاشورا" نیز قبل از ورود نیروهای قرارگاه "نجف" به داخل تنگه، قله اصلی ارتفاع "قمیش" را تصرف کردند و در نتیجه نیروهای خودی به طور کامل به این منطقه مسلط شدند.
موقعیت جدید نیروهای خودی در منطقه تنگه "قمیش" و تاثیرات ناشی از این وضعیت، منجر به افزایش حساسیت دشمن و در نتیجه افزایش فشار قوای عراقی برای بازپسگیری منطقه شد.
پس از این مرحله موفقیتآمیز، لازمه تداوم عملیات تصرف ارتفاعات "دولبشک" و "الاغلو" بود که بدین وسیله امکان پیشروی به سمت ارتفاعات "موکبه" و "قیوان" فراهم شود.
با گذشت زمان و تداوم عملیات نیروهای خودی در شبها و روزهای بعد، در اوضاع جوی بسیار نامساعد و افزایش تدریجی حضور نیروهای دشمن و فشار آنها، ادامه عملیات ضرورتا نیاز به توان بیشتری داشت و این امر فقط با کسب زمان برای بازسازی یگانها امکانپذیر بود.
بنابراین، نیروها در محورهای مختلف به تثبیت منطقه تصرف شده اقدام کردند.
در این عملیات، ضمن تصرف ارتفاعات "آمدین"، "ویولان"، "گوجار"، "قمیش"، "تپهسوزنی" و "گرده شیلان"، امکان تردد نیروهای قرارگاه رمضان به مناطقه آزاد شده در داخل خاک عراق فراهم شد. در این میان، مجموعا بیش از ۷۰درصد از اهداف عملیات تامین شد.
در این عملیات بیش از پنج هزار نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی و بین ۵۰تا ۱۰۰درصد یگانهای درگیر دشمن در منطقه منهدم شد. غنایم به دستآمده در این عملیات نیز قابل توجه بود
